نوشتهاي بر «بانگ اهورايي» اثر رامين كاكاوند
آتش عاقل
هوشنگ جاويد
به پايان يك قرن هجري شمسي ديگر نزديك ميشويم. دهه پاياني هر قرن دهه سوگ و آتش بازمانده است، چراكه بزرگان هنر قرن بيشترشان سر به سينه خاك ميسپارند و آنچه كه بازميماند، آتشي است كه از اجاق نهادشان به يادگار است. «رامين كاكاوند» مشعلدار خوبي است كه ميتواند آتش بازمانده را به قرن بعد انتقال دهد چراكه در اين دوران كه هنر و انديشه به آن براي بسياري به «نرخ روز» و «نرخ باد» شده، قلندران درشتاستخوان اين وادي در كنار گود خنجر به قلب رويايشان ميزنند و گوشهگير شدهاند، در فركانسهاي ماهواره هر گريخته از خانه تنبور و دف و ني به دستي را، استاد موسيقي اعلام ميكنند يا نخبه هنري! رامين كاكاوند بدون هياهو، در زاويه خانه خويش به صدايي انديشيده كه او را تا مرحله ارتباط با عالم بالا پيش برده و آنچه كه ذهنش و فطرتش به آن رسيده را در چارچوبي كوچك و زيبا با نام «بانگ اهورايي» ايجاد كرده و به جامعه ارايه داده است. مناجاتخواني، هنري بس سترگ و ريشهدار در سرزمين ايران است كه تاريخي چندهزارساله را دربر ميگيرد و ارتقاي آن از صرف هنر آوازي، به قالب تركيبي ساز و آواز و درآمدنش نيز ريشهاي كهن و اساطيري دارد. بينديشيم به مناجات رستم و اسفنديار دو قهرمان كياني ايرانيان كه هر دو در خوان چهارم آزمون و آزمودگي خويش بنا به روايت فردوسي در بهيننامه باستانياش، شاهنامه، چگونه با تنبور به نيايش يزدان و مددخواهي از او ميپردازند. يكي براي باطل كردن جادوها و ديگري براي ياري خواستن در جهت پيروزي در رزم. ز شعلههاي جواله كياني است كه ما آن را به جوانان نياموختهايم و فرصتهاي پژوهشي در اين باب ايجاد نشده كه بخواهيم، بدانيم اينگونه نغمات ريشه در كجا دارند؟ به هرسان، كاكاوند خواسته يا ناخواسته، دانسته يا نداسته، روي به كاري آورده كه در اين زمانه موسيقي بيهويت، مناجاتخواني باهويت و پر از معاني عارفانهاي را به بازار ارايه كرده كه چون گلي در مرداب، خودنمايي ميكند و اميد است كه مركز موسيقي حوزه هنري، الگويي شايسته را با حمايت هنرمند، به جامعه هنري شناسانده. اين اثر كه داراي هشت قسمت است و براساس ارتباط درست آهنگساز با محتواي شعر شاعر بزرگ كرد «صالح ماهيدشتي» كه عارف شهيري است شكل يافته، دو بخش بيكلام دارد و شش بخش باكلام. در بخش سوم گويي كاكاوند، چونان قهرمان افسانهاي رستم، از درد هنر در اين دوران بيهنر به درگاه خداوند مينالد كه: آواره مستم، به من بنگر، من آن آوارهام. و در بخش پنجم به همان سياق دوران كهن از زبان شاعر به ستايش دل و درون خويش ميپردازد و سخنان پندآموز زيبايي به شنوندهاش منتقل ميكند؛ اينكه دل انسان يك پارچه نور است نه چيز ديگر كه جاي رشد ظلمت و سياهي قرار گيرد. در مجموع در پنج اثر مناجاتخواني با نامهاي مست ميخانهات، فرد واحدي (يكتايي)، سه جا ران، حيرانم و ساقي ميخانهام، هماره تلاش پديدآورنده بر اين بوده كه به زيبايي، با دركي درست و برداشتي خوب از هستي، موسيقي نابي ارايه كند كه سمت و سوي مخاطب را به درگاه حضرت باري تعالي بكشاند و «آتشي عاقل» از هنر و درك معنوي افروخته كه هر شنوندهاي را به پناه و كنار خويش ميخواند. كاكاوند بسيار انديشهگرانه، تلاش كرده تا در راهي كه ميخواسته، ضمن بهره بردن از مقامات كهن كردي چونان قتار (گامت + آر كه در طول زمان فراگشت واژهاي يافته و به اشتباه قطار مينويسند) مجنوني باريه، سه جار سماع، خان اميري، ساروخاني، گِلهَ وه دَرَه، شاهخوشيني و با افزودن شيوههاي آوازي رديف و استفاده از ادواتي چون قاشفك، تنبك و دهل و دف - كوزه به يك تعريف خوب براي ايجاد يك هارموني مناسب و الگويي و همينطور ريتمسازي انديشمند برسد، در اين ارايه كه مدتزمان كلي توليد را به استانداردهاي بينالمللي 45 دقيقه نزديك كرده موفق عمل كرده، فقط در يكي، دو بخش ايرادهاي صدابرداري، ويژگيهاي اثر را ضربه زده است و به نظر من بهتر بود بخش پنجم «اي دل» در ابتداي اثر قرار داده ميشد، سپس مقام سه جاران قرار داده ميشد و بعد از بيكلام اول، مست ميخانهات و ساير آثار ميآمد تا، سير زيبايي به لحاظ سفر معنوي و مناجاتخواني و سير دروني پديد ميآمد، گرچه با اين ضعف اندك هم اثر همچنان پرقدرت است و رسانه ملي كشور ميتواند به مناسبتهاي گوناگون بهويژه در ماه رمضان از آن بهره بگيرد.
به پايان يك قرن هجري شمسي ديگر نزديك ميشويم. دهه پاياني هر قرن دهه سوگ و آتش بازمانده است، چراكه بزرگان هنر قرن بيشترشان سر به سينه خاك ميسپارند و آنچه كه بازميماند، آتشي است كه از اجاق نهادشان به يادگار است. «رامين كاكاوند» مشعلدار خوبي است كه ميتواند آتش بازمانده را به قرن بعد انتقال دهد چراكه در اين دوران كه هنر و انديشه به آن براي بسياري به «نرخ روز» و «نرخ باد» شده، قلندران درشتاستخوان اين وادي در كنار گود خنجر به قلب رويايشان ميزنند و گوشهگير شدهاند، در فركانسهاي ماهواره هر گريخته از خانه تنبور و دف و ني به دستي را، استاد موسيقي اعلام ميكنند يا نخبه هنري! رامين كاكاوند بدون هياهو، در زاويه خانه خويش به صدايي انديشيده كه او را تا مرحله ارتباط با عالم بالا پيش برده و آنچه كه ذهنش و فطرتش به آن رسيده را در چارچوبي كوچك و زيبا با نام «بانگ اهورايي» ايجاد كرده و به جامعه ارايه داده است. مناجاتخواني، هنري بس سترگ و ريشهدار در سرزمين ايران است كه تاريخي چندهزارساله را دربر ميگيرد و ارتقاي آن از صرف هنر آوازي، به قالب تركيبي ساز و آواز و درآمدنش نيز ريشهاي كهن و اساطيري دارد. بينديشيم به مناجات رستم و اسفنديار دو قهرمان كياني ايرانيان كه هر دو در خوان چهارم آزمون و آزمودگي خويش بنا به روايت فردوسي در بهيننامه باستانياش، شاهنامه، چگونه با تنبور به نيايش يزدان و مددخواهي از او ميپردازند. يكي براي باطل كردن جادوها و ديگري براي ياري خواستن در جهت پيروزي در رزم. ز شعلههاي جواله كياني است كه ما آن را به جوانان نياموختهايم و فرصتهاي پژوهشي در اين باب ايجاد نشده كه بخواهيم، بدانيم اينگونه نغمات ريشه در كجا دارند؟ به هرسان، كاكاوند خواسته يا ناخواسته، دانسته يا نداسته، روي به كاري آورده كه در اين زمانه موسيقي بيهويت، مناجاتخواني باهويت و پر از معاني عارفانهاي را به بازار ارايه كرده كه چون گلي در مرداب، خودنمايي ميكند و اميد است كه مركز موسيقي حوزه هنري، الگويي شايسته را با حمايت هنرمند، به جامعه هنري شناسانده. اين اثر كه داراي هشت قسمت است و براساس ارتباط درست آهنگساز با محتواي شعر شاعر بزرگ كرد «صالح ماهيدشتي» كه عارف شهيري است شكل يافته، دو بخش بيكلام دارد و شش بخش باكلام. در بخش سوم گويي كاكاوند، چونان قهرمان افسانهاي رستم، از درد هنر در اين دوران بيهنر به درگاه خداوند مينالد كه: آواره مستم، به من بنگر، من آن آوارهام. و در بخش پنجم به همان سياق دوران كهن از زبان شاعر به ستايش دل و درون خويش ميپردازد و سخنان پندآموز زيبايي به شنوندهاش منتقل ميكند؛ اينكه دل انسان يك پارچه نور است نه چيز ديگر كه جاي رشد ظلمت و سياهي قرار گيرد. در مجموع در پنج اثر مناجاتخواني با نامهاي مست ميخانهات، فرد واحدي (يكتايي)، سه جا ران، حيرانم و ساقي ميخانهام، هماره تلاش پديدآورنده بر اين بوده كه به زيبايي، با دركي درست و برداشتي خوب از هستي، موسيقي نابي ارايه كند كه سمت و سوي مخاطب را به درگاه حضرت باري تعالي بكشاند و «آتشي عاقل» از هنر و درك معنوي افروخته كه هر شنوندهاي را به پناه و كنار خويش ميخواند. كاكاوند بسيار انديشهگرانه، تلاش كرده تا در راهي كه ميخواسته، ضمن بهره بردن از مقامات كهن كردي چونان قتار (گامت + آر كه در طول زمان فراگشت واژهاي يافته و به اشتباه قطار مينويسند) مجنوني باريه، سه جار سماع، خان اميري، ساروخاني، گِلهَ وه دَرَه، شاهخوشيني و با افزودن شيوههاي آوازي رديف و استفاده از ادواتي چون قاشفك، تنبك و دهل و دف - كوزه به يك تعريف خوب براي ايجاد يك هارموني مناسب و الگويي و همينطور ريتمسازي انديشمند برسد، در اين ارايه كه مدتزمان كلي توليد را به استانداردهاي بينالمللي 45 دقيقه نزديك كرده موفق عمل كرده، فقط در يكي، دو بخش ايرادهاي صدابرداري، ويژگيهاي اثر را ضربه زده است و به نظر من بهتر بود بخش پنجم «اي دل» در ابتداي اثر قرار داده ميشد، سپس مقام سه جاران قرار داده ميشد و بعد از بيكلام اول، مست ميخانهات و ساير آثار ميآمد تا، سير زيبايي به لحاظ سفر معنوي و مناجاتخواني و سير دروني پديد ميآمد، گرچه با اين ضعف اندك هم اثر همچنان پرقدرت است و رسانه ملي كشور ميتواند به مناسبتهاي گوناگون بهويژه در ماه رمضان از آن بهره بگيرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.