بعد از مرگ طالباني رابطه اقليم با بغداد متشنج شد
يوسف محمد صادق، رئيس پارلمان کردستان عراق، يکي از چهرههاي بارز مخالف برگزاري همهپرسي جدايي اقليم بود. او که رياست جبهه تغيير را بر عهده دارد، ميگويد: برگزاري همهپرسي مشروعيت نداشت، اين برنامه به اندازه کافي در داخل پارلمان مورد بحث و بررسي قرار نگرفت، با عجله و بدون مطالعه کافي اقدام به برگزاري آن شد و عواقبي فاجعهبار به دنبال داشت. به گفته او، برگزاري اين همهپرسي نهتنها دستاورد جديدي براي اقليم نداشته، بلکه 50 درصد از اراضي مورد منازعه را که در دست کردها بود، از دستشان خارج کرد. حتي به گفته اين سياستمدار عراقي، بخشي از دستاوردهاي آنها در دوران صدام حسين را نيز از بين برد. اينها در مجموع نشان ميدهد در شرايط کنوني، اقلیم کردستان آمادگي لازم را براي تأسيس يک دولت مستقل ندارد. يوسف محمد صادق تاکنون بارها خواستار استعفا و کنارهگيري مسعود بارزاني، رئيس اقليم کردستان، شده است.
ارزيابي شما از تجربه برگزاري همهپرسي در اقلیم کردستان چيست؟
کاري خارج از چارچوب نهادهاي قانوني اقليم بود. درباره نتايج و پيامدهاي آن مطالعه کافي نشده بود. درباره اينکه همهپرسي به چه نتايجي در داخل يا خارج منجر ميشود يا چه تأثيري بر ارتباط بين اقليم و بغداد و اقليم و محيط بينالمللياش ميگذارد، مطالعه نشده بود. در داخل اقليم کردستان نيز هماهنگي کامل يا نگرش روشني دراينباره وجود نداشت. در زمينه سياسي نیز براي همکاري با نهادهاي قانوني توافقي نشده بود. من اينجا بهعنوان رئيس پارلمان کردستان عراق صحبت ميکنم و تأكيد دارم موضوع به شکل خوبي بررسي نشده بود.
پس چرا همهپرسي برگزار شد؟
روند کار حسابنشده بود. شورايي مرکب از بعضي احزاب سياسي به صورت شتابزده و غير دقيق موضوع را بررسي کرده بودند. به همين دليل بود که ديديم نتايج فاجعهباري به همراه داشت. اين مسئله در پارلمان بررسي نشده بود. پارلمان مرجع عالي تصميمگيريهاي سرنوشتساز است. موضوع همهپرسي در پارلمان فقط به صورت يک نشست شتابزده مطرح شد؛ آنهم بعد از اينکه احزاب تصويب کرده بودند، 10 روز بعد از آن از من خواستند با شتاب جلسه پارلمان را تشکيل دهم. بعد از موافقت احزاب، در واقع جلسه پارلمان کاملا صوري بود. من موقع تصميمگيري آنجا نبودم، چون آن را قبول نداشتم.
آنوقت اعتراض نکرديد؟
ممنوعيت سفرم به اربيل را برداشتند و با عجله از من خواستند خودم را برسانم؛ اما من نپذيرفتم. چطور ميتوانستم در جلسهای صوري شرکت کنم؛ آنهم وقتي موضوعي از پيش با آن موافقت شده باشد. تمام ابعاد يا پيامدهايش را بررسي نکرده بودند؛ اينها بايد داخل پارلمان بحث ميشد.
ابهامات اين رأيگيري چه بود؟
مثلا در سليمانيه ميزان رأيدادن کمتر از 50 درصد بود؛ بسياري آن را تحريم کرده و شرکت نکردند. ابهامات زيادي وجود داشت. همه با جدايي موافق نبودند. در استانهاي ديگر هم موافقت حداکثري نبود؛ خيليها بودند که با همهپرسي مخالفت ميکردند.
اما شما در بيانيههاي خود گفتيد 90 درصد يا بيشتر، با اين همهپرسي موافقت کردهاند؛ پس دقيقا چه شد و چرا اينقدر خبرها ضدونقيض است؟
90 درصد از کساني که شرکت کرده بودند، به جدايي رأي دادند؛ اما کساني که شرکت نکرده بودند، چه؟ هيچي. حال آنکه ميزان کساني که مشارکت نکردند نیز زياد بود.
آنهايي که رأي به همهپرسي دادند، پشيمان هستند؟
ميتوانيد از خودشان بپرسيد.
برگزاري همهپرسي اشتباه بود؟
بله. آمادگيهاي اقتصادي و نظامي براي آن وجود نداشت. واکنشهاي احتمالي از سوي بغداد يا کشورهاي ديگر در نظر گرفته نشده بود. همهپرسي بدون مشارکت و هماهنگي يا اجماع احزاب سياسي برگزار شد.
اقليم با برگزاري اين همهپرسي ضرر کرد؟
بله. خيلي ضرر کرد. نتايج همهپرسي و پيامدهايش براي اقلیم کردستان فاجعهبار بود و شرايط اقتصادي، امنيتي و نظامي مصيبتباري را به وجود آورد. ما بيش از 50 درصد از اراضي اقليم را از دست داديم؛ همان اراضي مورد منازعه با دولت بغداد. خيلي از دستاوردهايي که از دهه 70 داشتيم، از بين رفت.
يعني دوباره به نقطه صفر برگشتيد؟
متأسفانه خيلي به عقب برگشتيم. از سال 2003 تا قبل از همهپرسي، ما درباره گذرگاهها، توافقات، فرودگاهها و اقتصاد استقلال داشتيم؛ اما الان همه اين استقلال از دست رفته و به عقب برگشتهايم. بايد تلاش زيادي ميکرديم تا اين دستاوردها را که در قانون اساسي عراق ثبت شده بود، حفظ ميکرديم. حالا بايد از داخل اقليم از نو شروع کنيم. بايد يک مرحله جديد انتقالي را پشت سر بگذاريم تا مشکلات سياسي و اقتصادي را حل کنيم. بايد مرحله جديدي را بر اساس قانون اساسي عراق شروع کنيم.
شما با اين نظر موافق هستيد؟
بله. در داخل اقليم از اين ديدگاهها استقبال ميشود. پس از آنکه مخاطرات اقتصادي و شکافهاي اجتماعي به وجود آمد و سيطره بر اراضي و منابع مهم از بين رفت، ديدگاهها عوض شد.
به آينده خوشبين هستيد؟
جدا از خوشبيني يا بدبيني، ما بايد در شرايط کنوني به وظايفمان عمل کنيم. بايد در راستای اصلاح امور حرکت کنيم.
دقيقا در کرکوک چه اتفاقي افتاد؟
کرکوک به وسيله ارتش عراق و حشد الشعبي با همه گروههايي که دارد به اضافه پليس و نيروهاي ضد تروريسم تصرف شد. اين امر منجر به درگيري در برخي جبههها شد. حتي حدود صد نفر از نيروهاي پيشمرگه به شهادت رسيدند. تقريبا دوبرابر همين عدد هم مجروح شدند.
پيشمرگهها آن قدرت جنگي خودشان را از دست داده بودند؟
متأسفانه تصميم نسنجيدهاي بود. آمادگي براي آن وجود نداشت. نميشود گفت نيروهاي پيشمرگه توانمنديهايي را که در خلال جنگ با داعش کسب کرده بودند از دست داده بودند. چون پيش از شروع نبرد آمادگيهاي لازم وجود نداشت.
شما باور نداريد نبرد عراقي - عراقي در اقلیم کردستان يا ساير مناطق عراق ناموفق خواهد بود؟
مسئله ديني يا قومي نيست. چون ما در داخل عراق زندگي ميکنيم حال آنکه يک رئيسجمهور کرد داريم. در پارلمان نمايندگان کُرد داريم. ما روابطي خانوادگي داريم و يک شهروند کامل به حساب ميآمديم. اصلا بين دولت فدرال عراق و اقليم جدايي وجود نداشت.
بحران کنوني اقليم... فقط به دليل پيامدهاي همهپرسي بود؟
همهپرسي يکي از عوامل بحران کنوني بود. اما در واقع اقليم از مدتها پيش به لحاظ اقتصادي بيثبات شد. به لحاظ سياسي و نهادهاي حکومتي هم ضعيف و دچار اختلاف شد. از همه اينها گذشته بهاي نفت هم کاهش پيدا کرد. مضاف بر همه بايد گفت هزينه حملات نظامي عليه گروه تروريستي داعش هم خيلي زياد شد.
تلاشي براي ترميم اينها صورت ميگيرد؟
با وجود اينکه دولت کردستان عراق هزينهها را کاهش و مالياتها را افزايش داد اما نتوانست با مشکلات مالي و سياسي به نحو کارآمدي مقابله کند. براي کسب حمايتهاي خارجي صرفا به پيروزيهاي نظامي بسنده کرده بود.
الان وضعيت خطرناک است؟
الان دارد يک بازنگري همهجانبه صورت ميگيرد و تمام مسائل اقليم از نو ارزيابي ميشود. هدف براي شروع يک مرحله جديد است. هنوز در اقليم اختلافات سياسي وجود دارد. بين دو حزب بزرگ اتحاديه ميهني و حزب دموکراتيک کردستان اختلاف هست. حتي روزهاي گذشته بعضي آشوبها در زاخو و دهوک بود اما اوضاع تحت کنترل درآمد.
راهحل چيست؟
الان عقلاي قوم و بعضي از کادرهاي سياسي تلاش ميکنند شکافها را ترميم کنند و نگذارند اقليم بيش از اين وارد اختلافات حزبي شود.
آيا رفتن طالباني در پيچيدهترشدن اين بحران اثر داشته است؟
متأسفانه بعد از اينکه او بيمار شد و سال 2014 از سياست کناره گرفت تا زمان مرگش و از زمان مرگش تا حالا خلأ بزرگي به وجود آمده است. بعد از غيبت او بود که رابطه بين دولت فدرال و اقليم متشنج شد.
اين تشنج به دليل طايفهايبودن عراق است؟
متأسفانه تنش در همه جاي عراق هست. بعضيشان قومي و بعضي سياسي است. در حقيقت بايد يک نوع توازن و تفاهم بين همه اقوام و اقليتهاي سياسي و مذهبي وجود داشته باشد.
يعني نياز به يکپارچهکردن جبهه داخلي عراق است؟
پيروزي بر تروريسم گامي مهم در جهت تحکيم ثبات بود. اما براي توسعه اين ثبات و ايجاد پيوندهاي اجتماعي اين کافي نيست. بايد گامهايي مثل توسعه غيرمتمرکز در استانها برداشته شود تا از تکرار اشتباهات گذشته جلوگيري شود. اشتباهاتي که منجر به ظهور امثال داعش و استمرار آن شد. الان ميبينيم بعد از حوادث اقليم صداي عقلانيت فراتر از صداهاي ديگر شنيده ميشود.
نگران اين نيستيد که دولتهاي همسايه از جمله ايران، ترکيه يا حتي رژیم اسرائيل بر بحران بين اربيل و بغداد اثر بگذارند؟
بعضي از دولتهاي همسايه در تمام عراق يا بخشهايي از آن منافعي دارند. به اعتقاد من به نفع همه اين دولتهاست که اقليم ثبات و امنيت داشته باشد. زيرا فقدان ثبات ميتواند شرايط را براي بهرهبرداري مخالفان همان دولتها فراهم کند. بنابراين به نفع ما و آنهاست که اقليم ثبات داشته باشد و بر سر منابع انرژي در آن درگيري به وجود نيايد.
انرژي و نفت اقلیم کردستان الان دست کيست؟
همه آن در دست دولت فدرال است. دولت پيش از همهپرسي آنها را تحت سيطره خود درآورده بود.
آيا رؤياي يک کردستان مستقل در عراق خاتمه پيدا کرد؟
در اقليم هر کسي اين رؤيا را دارد که روزي پرچم کردستان هم در کنار پرچم ساير کشورها برافراشته شود. اما تحقق اين رؤيا نيازمند ايجاد نظامي است که در قدم اول پاسخگوي نيازهاي شهروندان باشد و بعد بتواند دولتي توسعهيافته را تشکيل دهد. اين خيلي بهتر از تشکيل يک دولت شکستخورده است. ما بايد از تجارب شکستخورده گذشته بهخصوص در کشورهاي همسايه يا جاهاي ديگر درس عبرت بگيريم.
شما بايد روي چه اولويتهايي تمرکز کنيد؟
اجازه بدهيد به مرحله آينده نگرشي مثبت داشته باشيم. ما بايد سعي کنيم اقليم را از درون بسازيم. بايد شرايط مرفهي براي شهروندان فراهم شود. پيش از آن بايد ارتباط بين دولت فدرال و اقليم ترميم شود. براي تحقق اين امر بايد ديدگاه طرفين تغيير کند. از طرف اقليم بايد ديدگاه روشني وجود داشته باشد تا به ثبات برسيم. دولت فدرال هم بايد ديدگاههايش را عوض کند. اين تغييرات زير سايه سلاح و استفاده از زور حاصل نميشود. بايد بين طرفين تفاهم وجود داشته باشد و هر دو طرف منافع عمومي را مدنظر قرار دهند. ما پيشنهاد گفتوگو و بحث کرديم. استفاده از سلاح و زور يک اشتباه فاحش بود. بايد همگان در عراق بدانند گفتوگو تنها راهي است که تساوي بين طرفين به وجود ميآورد.
چه گزينههاي خوبي براي آينده عراق وجود دارد؟
بايد به فکر تربيت نسلهاي آينده بود. اختلافات و منازعات را بايد بين خودمان حل کنيم. بايد نهادهاي اجتماعي و سياسي نيرومندتري در اقليم داشته باشيم. لازمه همه اينها يک همزيستي مسالمتآميز و پذيرش ديگري و حل مشکلات از طريق گفتوگوست.
الان چه کسي بر اقلیم کردستان حکومت ميکند؟
ما الان رئيس نداريم. اما دولت و نخستوزير هست. پارلمان هم يک قدرت کمکي است. نيچروان بارزاني پسر برادر مسعود در رأس دولت قرار دارد.
اقليم بحران اقتصادي هم دارد؟
بله. کمبود کالاهاي غذايي و... داريم. اين مسئله موجب بحراني در دو سال گذشته شده است. شش ماه است دولت نميتواند حقوق کارمندانش را بپردازد. ما الان وارد هفتمين ماه شدهايم. گذشته از حقوقها در اين مدت فقط يکچهارم حقوقها پرداخت شده است؛ وضعيت دشواري است. بهویژه براي دو وزارتخانه آموزشوپرورش و بهداشت.
منبع: الاهرام يوسف محمد صادق، رئيس پارلمان کردستان عراق، يکي از چهرههاي بارز مخالف برگزاري همهپرسي جدايي اقليم بود. او که رياست جبهه تغيير را بر عهده دارد، ميگويد: برگزاري همهپرسي مشروعيت نداشت، اين برنامه به اندازه کافي در داخل پارلمان مورد بحث و بررسي قرار نگرفت، با عجله و بدون مطالعه کافي اقدام به برگزاري آن شد و عواقبي فاجعهبار به دنبال داشت. به گفته او، برگزاري اين همهپرسي نهتنها دستاورد جديدي براي اقليم نداشته، بلکه 50 درصد از اراضي مورد منازعه را که در دست کردها بود، از دستشان خارج کرد. حتي به گفته اين سياستمدار عراقي، بخشي از دستاوردهاي آنها در دوران صدام حسين را نيز از بين برد. اينها در مجموع نشان ميدهد در شرايط کنوني، اقلیم کردستان آمادگي لازم را براي تأسيس يک دولت مستقل ندارد. يوسف محمد صادق تاکنون بارها خواستار استعفا و کنارهگيري مسعود بارزاني، رئيس اقليم کردستان، شده است.
ارزيابي شما از تجربه برگزاري همهپرسي در اقلیم کردستان چيست؟
کاري خارج از چارچوب نهادهاي قانوني اقليم بود. درباره نتايج و پيامدهاي آن مطالعه کافي نشده بود. درباره اينکه همهپرسي به چه نتايجي در داخل يا خارج منجر ميشود يا چه تأثيري بر ارتباط بين اقليم و بغداد و اقليم و محيط بينالمللياش ميگذارد، مطالعه نشده بود. در داخل اقليم کردستان نيز هماهنگي کامل يا نگرش روشني دراينباره وجود نداشت. در زمينه سياسي نیز براي همکاري با نهادهاي قانوني توافقي نشده بود. من اينجا بهعنوان رئيس پارلمان کردستان عراق صحبت ميکنم و تأكيد دارم موضوع به شکل خوبي بررسي نشده بود.
پس چرا همهپرسي برگزار شد؟
روند کار حسابنشده بود. شورايي مرکب از بعضي احزاب سياسي به صورت شتابزده و غير دقيق موضوع را بررسي کرده بودند. به همين دليل بود که ديديم نتايج فاجعهباري به همراه داشت. اين مسئله در پارلمان بررسي نشده بود. پارلمان مرجع عالي تصميمگيريهاي سرنوشتساز است. موضوع همهپرسي در پارلمان فقط به صورت يک نشست شتابزده مطرح شد؛ آنهم بعد از اينکه احزاب تصويب کرده بودند، 10 روز بعد از آن از من خواستند با شتاب جلسه پارلمان را تشکيل دهم. بعد از موافقت احزاب، در واقع جلسه پارلمان کاملا صوري بود. من موقع تصميمگيري آنجا نبودم، چون آن را قبول نداشتم.
آنوقت اعتراض نکرديد؟
ممنوعيت سفرم به اربيل را برداشتند و با عجله از من خواستند خودم را برسانم؛ اما من نپذيرفتم. چطور ميتوانستم در جلسهای صوري شرکت کنم؛ آنهم وقتي موضوعي از پيش با آن موافقت شده باشد. تمام ابعاد يا پيامدهايش را بررسي نکرده بودند؛ اينها بايد داخل پارلمان بحث ميشد.
ابهامات اين رأيگيري چه بود؟
مثلا در سليمانيه ميزان رأيدادن کمتر از 50 درصد بود؛ بسياري آن را تحريم کرده و شرکت نکردند. ابهامات زيادي وجود داشت. همه با جدايي موافق نبودند. در استانهاي ديگر هم موافقت حداکثري نبود؛ خيليها بودند که با همهپرسي مخالفت ميکردند.
اما شما در بيانيههاي خود گفتيد 90 درصد يا بيشتر، با اين همهپرسي موافقت کردهاند؛ پس دقيقا چه شد و چرا اينقدر خبرها ضدونقيض است؟
90 درصد از کساني که شرکت کرده بودند، به جدايي رأي دادند؛ اما کساني که شرکت نکرده بودند، چه؟ هيچي. حال آنکه ميزان کساني که مشارکت نکردند نیز زياد بود.
آنهايي که رأي به همهپرسي دادند، پشيمان هستند؟
ميتوانيد از خودشان بپرسيد.
برگزاري همهپرسي اشتباه بود؟
بله. آمادگيهاي اقتصادي و نظامي براي آن وجود نداشت. واکنشهاي احتمالي از سوي بغداد يا کشورهاي ديگر در نظر گرفته نشده بود. همهپرسي بدون مشارکت و هماهنگي يا اجماع احزاب سياسي برگزار شد.
اقليم با برگزاري اين همهپرسي ضرر کرد؟
بله. خيلي ضرر کرد. نتايج همهپرسي و پيامدهايش براي اقلیم کردستان فاجعهبار بود و شرايط اقتصادي، امنيتي و نظامي مصيبتباري را به وجود آورد. ما بيش از 50 درصد از اراضي اقليم را از دست داديم؛ همان اراضي مورد منازعه با دولت بغداد. خيلي از دستاوردهايي که از دهه 70 داشتيم، از بين رفت.
يعني دوباره به نقطه صفر برگشتيد؟
متأسفانه خيلي به عقب برگشتيم. از سال 2003 تا قبل از همهپرسي، ما درباره گذرگاهها، توافقات، فرودگاهها و اقتصاد استقلال داشتيم؛ اما الان همه اين استقلال از دست رفته و به عقب برگشتهايم. بايد تلاش زيادي ميکرديم تا اين دستاوردها را که در قانون اساسي عراق ثبت شده بود، حفظ ميکرديم. حالا بايد از داخل اقليم از نو شروع کنيم. بايد يک مرحله جديد انتقالي را پشت سر بگذاريم تا مشکلات سياسي و اقتصادي را حل کنيم. بايد مرحله جديدي را بر اساس قانون اساسي عراق شروع کنيم.
شما با اين نظر موافق هستيد؟
بله. در داخل اقليم از اين ديدگاهها استقبال ميشود. پس از آنکه مخاطرات اقتصادي و شکافهاي اجتماعي به وجود آمد و سيطره بر اراضي و منابع مهم از بين رفت، ديدگاهها عوض شد.
به آينده خوشبين هستيد؟
جدا از خوشبيني يا بدبيني، ما بايد در شرايط کنوني به وظايفمان عمل کنيم. بايد در راستای اصلاح امور حرکت کنيم.
دقيقا در کرکوک چه اتفاقي افتاد؟
کرکوک به وسيله ارتش عراق و حشد الشعبي با همه گروههايي که دارد به اضافه پليس و نيروهاي ضد تروريسم تصرف شد. اين امر منجر به درگيري در برخي جبههها شد. حتي حدود صد نفر از نيروهاي پيشمرگه به شهادت رسيدند. تقريبا دوبرابر همين عدد هم مجروح شدند.
پيشمرگهها آن قدرت جنگي خودشان را از دست داده بودند؟
متأسفانه تصميم نسنجيدهاي بود. آمادگي براي آن وجود نداشت. نميشود گفت نيروهاي پيشمرگه توانمنديهايي را که در خلال جنگ با داعش کسب کرده بودند از دست داده بودند. چون پيش از شروع نبرد آمادگيهاي لازم وجود نداشت.
شما باور نداريد نبرد عراقي - عراقي در اقلیم کردستان يا ساير مناطق عراق ناموفق خواهد بود؟
مسئله ديني يا قومي نيست. چون ما در داخل عراق زندگي ميکنيم حال آنکه يک رئيسجمهور کرد داريم. در پارلمان نمايندگان کُرد داريم. ما روابطي خانوادگي داريم و يک شهروند کامل به حساب ميآمديم. اصلا بين دولت فدرال عراق و اقليم جدايي وجود نداشت.
بحران کنوني اقليم... فقط به دليل پيامدهاي همهپرسي بود؟
همهپرسي يکي از عوامل بحران کنوني بود. اما در واقع اقليم از مدتها پيش به لحاظ اقتصادي بيثبات شد. به لحاظ سياسي و نهادهاي حکومتي هم ضعيف و دچار اختلاف شد. از همه اينها گذشته بهاي نفت هم کاهش پيدا کرد. مضاف بر همه بايد گفت هزينه حملات نظامي عليه گروه تروريستي داعش هم خيلي زياد شد.
تلاشي براي ترميم اينها صورت ميگيرد؟
با وجود اينکه دولت کردستان عراق هزينهها را کاهش و مالياتها را افزايش داد اما نتوانست با مشکلات مالي و سياسي به نحو کارآمدي مقابله کند. براي کسب حمايتهاي خارجي صرفا به پيروزيهاي نظامي بسنده کرده بود.
الان وضعيت خطرناک است؟
الان دارد يک بازنگري همهجانبه صورت ميگيرد و تمام مسائل اقليم از نو ارزيابي ميشود. هدف براي شروع يک مرحله جديد است. هنوز در اقليم اختلافات سياسي وجود دارد. بين دو حزب بزرگ اتحاديه ميهني و حزب دموکراتيک کردستان اختلاف هست. حتي روزهاي گذشته بعضي آشوبها در زاخو و دهوک بود اما اوضاع تحت کنترل درآمد.
راهحل چيست؟
الان عقلاي قوم و بعضي از کادرهاي سياسي تلاش ميکنند شکافها را ترميم کنند و نگذارند اقليم بيش از اين وارد اختلافات حزبي شود.
آيا رفتن طالباني در پيچيدهترشدن اين بحران اثر داشته است؟
متأسفانه بعد از اينکه او بيمار شد و سال 2014 از سياست کناره گرفت تا زمان مرگش و از زمان مرگش تا حالا خلأ بزرگي به وجود آمده است. بعد از غيبت او بود که رابطه بين دولت فدرال و اقليم متشنج شد.
اين تشنج به دليل طايفهايبودن عراق است؟
متأسفانه تنش در همه جاي عراق هست. بعضيشان قومي و بعضي سياسي است. در حقيقت بايد يک نوع توازن و تفاهم بين همه اقوام و اقليتهاي سياسي و مذهبي وجود داشته باشد.
يعني نياز به يکپارچهکردن جبهه داخلي عراق است؟
پيروزي بر تروريسم گامي مهم در جهت تحکيم ثبات بود. اما براي توسعه اين ثبات و ايجاد پيوندهاي اجتماعي اين کافي نيست. بايد گامهايي مثل توسعه غيرمتمرکز در استانها برداشته شود تا از تکرار اشتباهات گذشته جلوگيري شود. اشتباهاتي که منجر به ظهور امثال داعش و استمرار آن شد. الان ميبينيم بعد از حوادث اقليم صداي عقلانيت فراتر از صداهاي ديگر شنيده ميشود.
نگران اين نيستيد که دولتهاي همسايه از جمله ايران، ترکيه يا حتي رژیم اسرائيل بر بحران بين اربيل و بغداد اثر بگذارند؟
بعضي از دولتهاي همسايه در تمام عراق يا بخشهايي از آن منافعي دارند. به اعتقاد من به نفع همه اين دولتهاست که اقليم ثبات و امنيت داشته باشد. زيرا فقدان ثبات ميتواند شرايط را براي بهرهبرداري مخالفان همان دولتها فراهم کند. بنابراين به نفع ما و آنهاست که اقليم ثبات داشته باشد و بر سر منابع انرژي در آن درگيري به وجود نيايد.
انرژي و نفت اقلیم کردستان الان دست کيست؟
همه آن در دست دولت فدرال است. دولت پيش از همهپرسي آنها را تحت سيطره خود درآورده بود.
آيا رؤياي يک کردستان مستقل در عراق خاتمه پيدا کرد؟
در اقليم هر کسي اين رؤيا را دارد که روزي پرچم کردستان هم در کنار پرچم ساير کشورها برافراشته شود. اما تحقق اين رؤيا نيازمند ايجاد نظامي است که در قدم اول پاسخگوي نيازهاي شهروندان باشد و بعد بتواند دولتي توسعهيافته را تشکيل دهد. اين خيلي بهتر از تشکيل يک دولت شکستخورده است. ما بايد از تجارب شکستخورده گذشته بهخصوص در کشورهاي همسايه يا جاهاي ديگر درس عبرت بگيريم.
شما بايد روي چه اولويتهايي تمرکز کنيد؟
اجازه بدهيد به مرحله آينده نگرشي مثبت داشته باشيم. ما بايد سعي کنيم اقليم را از درون بسازيم. بايد شرايط مرفهي براي شهروندان فراهم شود. پيش از آن بايد ارتباط بين دولت فدرال و اقليم ترميم شود. براي تحقق اين امر بايد ديدگاه طرفين تغيير کند. از طرف اقليم بايد ديدگاه روشني وجود داشته باشد تا به ثبات برسيم. دولت فدرال هم بايد ديدگاههايش را عوض کند. اين تغييرات زير سايه سلاح و استفاده از زور حاصل نميشود. بايد بين طرفين تفاهم وجود داشته باشد و هر دو طرف منافع عمومي را مدنظر قرار دهند. ما پيشنهاد گفتوگو و بحث کرديم. استفاده از سلاح و زور يک اشتباه فاحش بود. بايد همگان در عراق بدانند گفتوگو تنها راهي است که تساوي بين طرفين به وجود ميآورد.
چه گزينههاي خوبي براي آينده عراق وجود دارد؟
بايد به فکر تربيت نسلهاي آينده بود. اختلافات و منازعات را بايد بين خودمان حل کنيم. بايد نهادهاي اجتماعي و سياسي نيرومندتري در اقليم داشته باشيم. لازمه همه اينها يک همزيستي مسالمتآميز و پذيرش ديگري و حل مشکلات از طريق گفتوگوست.
الان چه کسي بر اقلیم کردستان حکومت ميکند؟
ما الان رئيس نداريم. اما دولت و نخستوزير هست. پارلمان هم يک قدرت کمکي است. نيچروان بارزاني پسر برادر مسعود در رأس دولت قرار دارد.
اقليم بحران اقتصادي هم دارد؟
بله. کمبود کالاهاي غذايي و... داريم. اين مسئله موجب بحراني در دو سال گذشته شده است. شش ماه است دولت نميتواند حقوق کارمندانش را بپردازد. ما الان وارد هفتمين ماه شدهايم. گذشته از حقوقها در اين مدت فقط يکچهارم حقوقها پرداخت شده است؛ وضعيت دشواري است. بهویژه براي دو وزارتخانه آموزشوپرورش و بهداشت.
منبع: الاهرام
يوسف محمد صادق، رئيس پارلمان کردستان عراق، يکي از چهرههاي بارز مخالف برگزاري همهپرسي جدايي اقليم بود. او که رياست جبهه تغيير را بر عهده دارد، ميگويد: برگزاري همهپرسي مشروعيت نداشت، اين برنامه به اندازه کافي در داخل پارلمان مورد بحث و بررسي قرار نگرفت، با عجله و بدون مطالعه کافي اقدام به برگزاري آن شد و عواقبي فاجعهبار به دنبال داشت. به گفته او، برگزاري اين همهپرسي نهتنها دستاورد جديدي براي اقليم نداشته، بلکه 50 درصد از اراضي مورد منازعه را که در دست کردها بود، از دستشان خارج کرد. حتي به گفته اين سياستمدار عراقي، بخشي از دستاوردهاي آنها در دوران صدام حسين را نيز از بين برد. اينها در مجموع نشان ميدهد در شرايط کنوني، اقلیم کردستان آمادگي لازم را براي تأسيس يک دولت مستقل ندارد. يوسف محمد صادق تاکنون بارها خواستار استعفا و کنارهگيري مسعود بارزاني، رئيس اقليم کردستان، شده است.
ارزيابي شما از تجربه برگزاري همهپرسي در اقلیم کردستان چيست؟
کاري خارج از چارچوب نهادهاي قانوني اقليم بود. درباره نتايج و پيامدهاي آن مطالعه کافي نشده بود. درباره اينکه همهپرسي به چه نتايجي در داخل يا خارج منجر ميشود يا چه تأثيري بر ارتباط بين اقليم و بغداد و اقليم و محيط بينالمللياش ميگذارد، مطالعه نشده بود. در داخل اقليم کردستان نيز هماهنگي کامل يا نگرش روشني دراينباره وجود نداشت. در زمينه سياسي نیز براي همکاري با نهادهاي قانوني توافقي نشده بود. من اينجا بهعنوان رئيس پارلمان کردستان عراق صحبت ميکنم و تأكيد دارم موضوع به شکل خوبي بررسي نشده بود.
پس چرا همهپرسي برگزار شد؟
روند کار حسابنشده بود. شورايي مرکب از بعضي احزاب سياسي به صورت شتابزده و غير دقيق موضوع را بررسي کرده بودند. به همين دليل بود که ديديم نتايج فاجعهباري به همراه داشت. اين مسئله در پارلمان بررسي نشده بود. پارلمان مرجع عالي تصميمگيريهاي سرنوشتساز است. موضوع همهپرسي در پارلمان فقط به صورت يک نشست شتابزده مطرح شد؛ آنهم بعد از اينکه احزاب تصويب کرده بودند، 10 روز بعد از آن از من خواستند با شتاب جلسه پارلمان را تشکيل دهم. بعد از موافقت احزاب، در واقع جلسه پارلمان کاملا صوري بود. من موقع تصميمگيري آنجا نبودم، چون آن را قبول نداشتم.
آنوقت اعتراض نکرديد؟
ممنوعيت سفرم به اربيل را برداشتند و با عجله از من خواستند خودم را برسانم؛ اما من نپذيرفتم. چطور ميتوانستم در جلسهای صوري شرکت کنم؛ آنهم وقتي موضوعي از پيش با آن موافقت شده باشد. تمام ابعاد يا پيامدهايش را بررسي نکرده بودند؛ اينها بايد داخل پارلمان بحث ميشد.
ابهامات اين رأيگيري چه بود؟
مثلا در سليمانيه ميزان رأيدادن کمتر از 50 درصد بود؛ بسياري آن را تحريم کرده و شرکت نکردند. ابهامات زيادي وجود داشت. همه با جدايي موافق نبودند. در استانهاي ديگر هم موافقت حداکثري نبود؛ خيليها بودند که با همهپرسي مخالفت ميکردند.
اما شما در بيانيههاي خود گفتيد 90 درصد يا بيشتر، با اين همهپرسي موافقت کردهاند؛ پس دقيقا چه شد و چرا اينقدر خبرها ضدونقيض است؟
90 درصد از کساني که شرکت کرده بودند، به جدايي رأي دادند؛ اما کساني که شرکت نکرده بودند، چه؟ هيچي. حال آنکه ميزان کساني که مشارکت نکردند نیز زياد بود.
آنهايي که رأي به همهپرسي دادند، پشيمان هستند؟
ميتوانيد از خودشان بپرسيد.
برگزاري همهپرسي اشتباه بود؟
بله. آمادگيهاي اقتصادي و نظامي براي آن وجود نداشت. واکنشهاي احتمالي از سوي بغداد يا کشورهاي ديگر در نظر گرفته نشده بود. همهپرسي بدون مشارکت و هماهنگي يا اجماع احزاب سياسي برگزار شد.
اقليم با برگزاري اين همهپرسي ضرر کرد؟
بله. خيلي ضرر کرد. نتايج همهپرسي و پيامدهايش براي اقلیم کردستان فاجعهبار بود و شرايط اقتصادي، امنيتي و نظامي مصيبتباري را به وجود آورد. ما بيش از 50 درصد از اراضي اقليم را از دست داديم؛ همان اراضي مورد منازعه با دولت بغداد. خيلي از دستاوردهايي که از دهه 70 داشتيم، از بين رفت.
يعني دوباره به نقطه صفر برگشتيد؟
متأسفانه خيلي به عقب برگشتيم. از سال 2003 تا قبل از همهپرسي، ما درباره گذرگاهها، توافقات، فرودگاهها و اقتصاد استقلال داشتيم؛ اما الان همه اين استقلال از دست رفته و به عقب برگشتهايم. بايد تلاش زيادي ميکرديم تا اين دستاوردها را که در قانون اساسي عراق ثبت شده بود، حفظ ميکرديم. حالا بايد از داخل اقليم از نو شروع کنيم. بايد يک مرحله جديد انتقالي را پشت سر بگذاريم تا مشکلات سياسي و اقتصادي را حل کنيم. بايد مرحله جديدي را بر اساس قانون اساسي عراق شروع کنيم.
شما با اين نظر موافق هستيد؟
بله. در داخل اقليم از اين ديدگاهها استقبال ميشود. پس از آنکه مخاطرات اقتصادي و شکافهاي اجتماعي به وجود آمد و سيطره بر اراضي و منابع مهم از بين رفت، ديدگاهها عوض شد.
به آينده خوشبين هستيد؟
جدا از خوشبيني يا بدبيني، ما بايد در شرايط کنوني به وظايفمان عمل کنيم. بايد در راستای اصلاح امور حرکت کنيم.
دقيقا در کرکوک چه اتفاقي افتاد؟
کرکوک به وسيله ارتش عراق و حشد الشعبي با همه گروههايي که دارد به اضافه پليس و نيروهاي ضد تروريسم تصرف شد. اين امر منجر به درگيري در برخي جبههها شد. حتي حدود صد نفر از نيروهاي پيشمرگه به شهادت رسيدند. تقريبا دوبرابر همين عدد هم مجروح شدند.
پيشمرگهها آن قدرت جنگي خودشان را از دست داده بودند؟
متأسفانه تصميم نسنجيدهاي بود. آمادگي براي آن وجود نداشت. نميشود گفت نيروهاي پيشمرگه توانمنديهايي را که در خلال جنگ با داعش کسب کرده بودند از دست داده بودند. چون پيش از شروع نبرد آمادگيهاي لازم وجود نداشت.
شما باور نداريد نبرد عراقي - عراقي در اقلیم کردستان يا ساير مناطق عراق ناموفق خواهد بود؟
مسئله ديني يا قومي نيست. چون ما در داخل عراق زندگي ميکنيم حال آنکه يک رئيسجمهور کرد داريم. در پارلمان نمايندگان کُرد داريم. ما روابطي خانوادگي داريم و يک شهروند کامل به حساب ميآمديم. اصلا بين دولت فدرال عراق و اقليم جدايي وجود نداشت.
بحران کنوني اقليم... فقط به دليل پيامدهاي همهپرسي بود؟
همهپرسي يکي از عوامل بحران کنوني بود. اما در واقع اقليم از مدتها پيش به لحاظ اقتصادي بيثبات شد. به لحاظ سياسي و نهادهاي حکومتي هم ضعيف و دچار اختلاف شد. از همه اينها گذشته بهاي نفت هم کاهش پيدا کرد. مضاف بر همه بايد گفت هزينه حملات نظامي عليه گروه تروريستي داعش هم خيلي زياد شد.
تلاشي براي ترميم اينها صورت ميگيرد؟
با وجود اينکه دولت کردستان عراق هزينهها را کاهش و مالياتها را افزايش داد اما نتوانست با مشکلات مالي و سياسي به نحو کارآمدي مقابله کند. براي کسب حمايتهاي خارجي صرفا به پيروزيهاي نظامي بسنده کرده بود.
الان وضعيت خطرناک است؟
الان دارد يک بازنگري همهجانبه صورت ميگيرد و تمام مسائل اقليم از نو ارزيابي ميشود. هدف براي شروع يک مرحله جديد است. هنوز در اقليم اختلافات سياسي وجود دارد. بين دو حزب بزرگ اتحاديه ميهني و حزب دموکراتيک کردستان اختلاف هست. حتي روزهاي گذشته بعضي آشوبها در زاخو و دهوک بود اما اوضاع تحت کنترل درآمد.
راهحل چيست؟
الان عقلاي قوم و بعضي از کادرهاي سياسي تلاش ميکنند شکافها را ترميم کنند و نگذارند اقليم بيش از اين وارد اختلافات حزبي شود.
آيا رفتن طالباني در پيچيدهترشدن اين بحران اثر داشته است؟
متأسفانه بعد از اينکه او بيمار شد و سال 2014 از سياست کناره گرفت تا زمان مرگش و از زمان مرگش تا حالا خلأ بزرگي به وجود آمده است. بعد از غيبت او بود که رابطه بين دولت فدرال و اقليم متشنج شد.
اين تشنج به دليل طايفهايبودن عراق است؟
متأسفانه تنش در همه جاي عراق هست. بعضيشان قومي و بعضي سياسي است. در حقيقت بايد يک نوع توازن و تفاهم بين همه اقوام و اقليتهاي سياسي و مذهبي وجود داشته باشد.
يعني نياز به يکپارچهکردن جبهه داخلي عراق است؟
پيروزي بر تروريسم گامي مهم در جهت تحکيم ثبات بود. اما براي توسعه اين ثبات و ايجاد پيوندهاي اجتماعي اين کافي نيست. بايد گامهايي مثل توسعه غيرمتمرکز در استانها برداشته شود تا از تکرار اشتباهات گذشته جلوگيري شود. اشتباهاتي که منجر به ظهور امثال داعش و استمرار آن شد. الان ميبينيم بعد از حوادث اقليم صداي عقلانيت فراتر از صداهاي ديگر شنيده ميشود.
نگران اين نيستيد که دولتهاي همسايه از جمله ايران، ترکيه يا حتي رژیم اسرائيل بر بحران بين اربيل و بغداد اثر بگذارند؟
بعضي از دولتهاي همسايه در تمام عراق يا بخشهايي از آن منافعي دارند. به اعتقاد من به نفع همه اين دولتهاست که اقليم ثبات و امنيت داشته باشد. زيرا فقدان ثبات ميتواند شرايط را براي بهرهبرداري مخالفان همان دولتها فراهم کند. بنابراين به نفع ما و آنهاست که اقليم ثبات داشته باشد و بر سر منابع انرژي در آن درگيري به وجود نيايد.
انرژي و نفت اقلیم کردستان الان دست کيست؟
همه آن در دست دولت فدرال است. دولت پيش از همهپرسي آنها را تحت سيطره خود درآورده بود.
آيا رؤياي يک کردستان مستقل در عراق خاتمه پيدا کرد؟
در اقليم هر کسي اين رؤيا را دارد که روزي پرچم کردستان هم در کنار پرچم ساير کشورها برافراشته شود. اما تحقق اين رؤيا نيازمند ايجاد نظامي است که در قدم اول پاسخگوي نيازهاي شهروندان باشد و بعد بتواند دولتي توسعهيافته را تشکيل دهد. اين خيلي بهتر از تشکيل يک دولت شکستخورده است. ما بايد از تجارب شکستخورده گذشته بهخصوص در کشورهاي همسايه يا جاهاي ديگر درس عبرت بگيريم.
شما بايد روي چه اولويتهايي تمرکز کنيد؟
اجازه بدهيد به مرحله آينده نگرشي مثبت داشته باشيم. ما بايد سعي کنيم اقليم را از درون بسازيم. بايد شرايط مرفهي براي شهروندان فراهم شود. پيش از آن بايد ارتباط بين دولت فدرال و اقليم ترميم شود. براي تحقق اين امر بايد ديدگاه طرفين تغيير کند. از طرف اقليم بايد ديدگاه روشني وجود داشته باشد تا به ثبات برسيم. دولت فدرال هم بايد ديدگاههايش را عوض کند. اين تغييرات زير سايه سلاح و استفاده از زور حاصل نميشود. بايد بين طرفين تفاهم وجود داشته باشد و هر دو طرف منافع عمومي را مدنظر قرار دهند. ما پيشنهاد گفتوگو و بحث کرديم. استفاده از سلاح و زور يک اشتباه فاحش بود. بايد همگان در عراق بدانند گفتوگو تنها راهي است که تساوي بين طرفين به وجود ميآورد.
چه گزينههاي خوبي براي آينده عراق وجود دارد؟
بايد به فکر تربيت نسلهاي آينده بود. اختلافات و منازعات را بايد بين خودمان حل کنيم. بايد نهادهاي اجتماعي و سياسي نيرومندتري در اقليم داشته باشيم. لازمه همه اينها يک همزيستي مسالمتآميز و پذيرش ديگري و حل مشکلات از طريق گفتوگوست.
الان چه کسي بر اقلیم کردستان حکومت ميکند؟
ما الان رئيس نداريم. اما دولت و نخستوزير هست. پارلمان هم يک قدرت کمکي است. نيچروان بارزاني پسر برادر مسعود در رأس دولت قرار دارد.
اقليم بحران اقتصادي هم دارد؟
بله. کمبود کالاهاي غذايي و... داريم. اين مسئله موجب بحراني در دو سال گذشته شده است. شش ماه است دولت نميتواند حقوق کارمندانش را بپردازد. ما الان وارد هفتمين ماه شدهايم. گذشته از حقوقها در اين مدت فقط يکچهارم حقوقها پرداخت شده است؛ وضعيت دشواري است. بهویژه براي دو وزارتخانه آموزشوپرورش و بهداشت.
منبع: الاهرام يوسف محمد صادق، رئيس پارلمان کردستان عراق، يکي از چهرههاي بارز مخالف برگزاري همهپرسي جدايي اقليم بود. او که رياست جبهه تغيير را بر عهده دارد، ميگويد: برگزاري همهپرسي مشروعيت نداشت، اين برنامه به اندازه کافي در داخل پارلمان مورد بحث و بررسي قرار نگرفت، با عجله و بدون مطالعه کافي اقدام به برگزاري آن شد و عواقبي فاجعهبار به دنبال داشت. به گفته او، برگزاري اين همهپرسي نهتنها دستاورد جديدي براي اقليم نداشته، بلکه 50 درصد از اراضي مورد منازعه را که در دست کردها بود، از دستشان خارج کرد. حتي به گفته اين سياستمدار عراقي، بخشي از دستاوردهاي آنها در دوران صدام حسين را نيز از بين برد. اينها در مجموع نشان ميدهد در شرايط کنوني، اقلیم کردستان آمادگي لازم را براي تأسيس يک دولت مستقل ندارد. يوسف محمد صادق تاکنون بارها خواستار استعفا و کنارهگيري مسعود بارزاني، رئيس اقليم کردستان، شده است.
ارزيابي شما از تجربه برگزاري همهپرسي در اقلیم کردستان چيست؟
کاري خارج از چارچوب نهادهاي قانوني اقليم بود. درباره نتايج و پيامدهاي آن مطالعه کافي نشده بود. درباره اينکه همهپرسي به چه نتايجي در داخل يا خارج منجر ميشود يا چه تأثيري بر ارتباط بين اقليم و بغداد و اقليم و محيط بينالمللياش ميگذارد، مطالعه نشده بود. در داخل اقليم کردستان نيز هماهنگي کامل يا نگرش روشني دراينباره وجود نداشت. در زمينه سياسي نیز براي همکاري با نهادهاي قانوني توافقي نشده بود. من اينجا بهعنوان رئيس پارلمان کردستان عراق صحبت ميکنم و تأكيد دارم موضوع به شکل خوبي بررسي نشده بود.
پس چرا همهپرسي برگزار شد؟
روند کار حسابنشده بود. شورايي مرکب از بعضي احزاب سياسي به صورت شتابزده و غير دقيق موضوع را بررسي کرده بودند. به همين دليل بود که ديديم نتايج فاجعهباري به همراه داشت. اين مسئله در پارلمان بررسي نشده بود. پارلمان مرجع عالي تصميمگيريهاي سرنوشتساز است. موضوع همهپرسي در پارلمان فقط به صورت يک نشست شتابزده مطرح شد؛ آنهم بعد از اينکه احزاب تصويب کرده بودند، 10 روز بعد از آن از من خواستند با شتاب جلسه پارلمان را تشکيل دهم. بعد از موافقت احزاب، در واقع جلسه پارلمان کاملا صوري بود. من موقع تصميمگيري آنجا نبودم، چون آن را قبول نداشتم.
آنوقت اعتراض نکرديد؟
ممنوعيت سفرم به اربيل را برداشتند و با عجله از من خواستند خودم را برسانم؛ اما من نپذيرفتم. چطور ميتوانستم در جلسهای صوري شرکت کنم؛ آنهم وقتي موضوعي از پيش با آن موافقت شده باشد. تمام ابعاد يا پيامدهايش را بررسي نکرده بودند؛ اينها بايد داخل پارلمان بحث ميشد.
ابهامات اين رأيگيري چه بود؟
مثلا در سليمانيه ميزان رأيدادن کمتر از 50 درصد بود؛ بسياري آن را تحريم کرده و شرکت نکردند. ابهامات زيادي وجود داشت. همه با جدايي موافق نبودند. در استانهاي ديگر هم موافقت حداکثري نبود؛ خيليها بودند که با همهپرسي مخالفت ميکردند.
اما شما در بيانيههاي خود گفتيد 90 درصد يا بيشتر، با اين همهپرسي موافقت کردهاند؛ پس دقيقا چه شد و چرا اينقدر خبرها ضدونقيض است؟
90 درصد از کساني که شرکت کرده بودند، به جدايي رأي دادند؛ اما کساني که شرکت نکرده بودند، چه؟ هيچي. حال آنکه ميزان کساني که مشارکت نکردند نیز زياد بود.
آنهايي که رأي به همهپرسي دادند، پشيمان هستند؟
ميتوانيد از خودشان بپرسيد.
برگزاري همهپرسي اشتباه بود؟
بله. آمادگيهاي اقتصادي و نظامي براي آن وجود نداشت. واکنشهاي احتمالي از سوي بغداد يا کشورهاي ديگر در نظر گرفته نشده بود. همهپرسي بدون مشارکت و هماهنگي يا اجماع احزاب سياسي برگزار شد.
اقليم با برگزاري اين همهپرسي ضرر کرد؟
بله. خيلي ضرر کرد. نتايج همهپرسي و پيامدهايش براي اقلیم کردستان فاجعهبار بود و شرايط اقتصادي، امنيتي و نظامي مصيبتباري را به وجود آورد. ما بيش از 50 درصد از اراضي اقليم را از دست داديم؛ همان اراضي مورد منازعه با دولت بغداد. خيلي از دستاوردهايي که از دهه 70 داشتيم، از بين رفت.
يعني دوباره به نقطه صفر برگشتيد؟
متأسفانه خيلي به عقب برگشتيم. از سال 2003 تا قبل از همهپرسي، ما درباره گذرگاهها، توافقات، فرودگاهها و اقتصاد استقلال داشتيم؛ اما الان همه اين استقلال از دست رفته و به عقب برگشتهايم. بايد تلاش زيادي ميکرديم تا اين دستاوردها را که در قانون اساسي عراق ثبت شده بود، حفظ ميکرديم. حالا بايد از داخل اقليم از نو شروع کنيم. بايد يک مرحله جديد انتقالي را پشت سر بگذاريم تا مشکلات سياسي و اقتصادي را حل کنيم. بايد مرحله جديدي را بر اساس قانون اساسي عراق شروع کنيم.
شما با اين نظر موافق هستيد؟
بله. در داخل اقليم از اين ديدگاهها استقبال ميشود. پس از آنکه مخاطرات اقتصادي و شکافهاي اجتماعي به وجود آمد و سيطره بر اراضي و منابع مهم از بين رفت، ديدگاهها عوض شد.
به آينده خوشبين هستيد؟
جدا از خوشبيني يا بدبيني، ما بايد در شرايط کنوني به وظايفمان عمل کنيم. بايد در راستای اصلاح امور حرکت کنيم.
دقيقا در کرکوک چه اتفاقي افتاد؟
کرکوک به وسيله ارتش عراق و حشد الشعبي با همه گروههايي که دارد به اضافه پليس و نيروهاي ضد تروريسم تصرف شد. اين امر منجر به درگيري در برخي جبههها شد. حتي حدود صد نفر از نيروهاي پيشمرگه به شهادت رسيدند. تقريبا دوبرابر همين عدد هم مجروح شدند.
پيشمرگهها آن قدرت جنگي خودشان را از دست داده بودند؟
متأسفانه تصميم نسنجيدهاي بود. آمادگي براي آن وجود نداشت. نميشود گفت نيروهاي پيشمرگه توانمنديهايي را که در خلال جنگ با داعش کسب کرده بودند از دست داده بودند. چون پيش از شروع نبرد آمادگيهاي لازم وجود نداشت.
شما باور نداريد نبرد عراقي - عراقي در اقلیم کردستان يا ساير مناطق عراق ناموفق خواهد بود؟
مسئله ديني يا قومي نيست. چون ما در داخل عراق زندگي ميکنيم حال آنکه يک رئيسجمهور کرد داريم. در پارلمان نمايندگان کُرد داريم. ما روابطي خانوادگي داريم و يک شهروند کامل به حساب ميآمديم. اصلا بين دولت فدرال عراق و اقليم جدايي وجود نداشت.
بحران کنوني اقليم... فقط به دليل پيامدهاي همهپرسي بود؟
همهپرسي يکي از عوامل بحران کنوني بود. اما در واقع اقليم از مدتها پيش به لحاظ اقتصادي بيثبات شد. به لحاظ سياسي و نهادهاي حکومتي هم ضعيف و دچار اختلاف شد. از همه اينها گذشته بهاي نفت هم کاهش پيدا کرد. مضاف بر همه بايد گفت هزينه حملات نظامي عليه گروه تروريستي داعش هم خيلي زياد شد.
تلاشي براي ترميم اينها صورت ميگيرد؟
با وجود اينکه دولت کردستان عراق هزينهها را کاهش و مالياتها را افزايش داد اما نتوانست با مشکلات مالي و سياسي به نحو کارآمدي مقابله کند. براي کسب حمايتهاي خارجي صرفا به پيروزيهاي نظامي بسنده کرده بود.
الان وضعيت خطرناک است؟
الان دارد يک بازنگري همهجانبه صورت ميگيرد و تمام مسائل اقليم از نو ارزيابي ميشود. هدف براي شروع يک مرحله جديد است. هنوز در اقليم اختلافات سياسي وجود دارد. بين دو حزب بزرگ اتحاديه ميهني و حزب دموکراتيک کردستان اختلاف هست. حتي روزهاي گذشته بعضي آشوبها در زاخو و دهوک بود اما اوضاع تحت کنترل درآمد.
راهحل چيست؟
الان عقلاي قوم و بعضي از کادرهاي سياسي تلاش ميکنند شکافها را ترميم کنند و نگذارند اقليم بيش از اين وارد اختلافات حزبي شود.
آيا رفتن طالباني در پيچيدهترشدن اين بحران اثر داشته است؟
متأسفانه بعد از اينکه او بيمار شد و سال 2014 از سياست کناره گرفت تا زمان مرگش و از زمان مرگش تا حالا خلأ بزرگي به وجود آمده است. بعد از غيبت او بود که رابطه بين دولت فدرال و اقليم متشنج شد.
اين تشنج به دليل طايفهايبودن عراق است؟
متأسفانه تنش در همه جاي عراق هست. بعضيشان قومي و بعضي سياسي است. در حقيقت بايد يک نوع توازن و تفاهم بين همه اقوام و اقليتهاي سياسي و مذهبي وجود داشته باشد.
يعني نياز به يکپارچهکردن جبهه داخلي عراق است؟
پيروزي بر تروريسم گامي مهم در جهت تحکيم ثبات بود. اما براي توسعه اين ثبات و ايجاد پيوندهاي اجتماعي اين کافي نيست. بايد گامهايي مثل توسعه غيرمتمرکز در استانها برداشته شود تا از تکرار اشتباهات گذشته جلوگيري شود. اشتباهاتي که منجر به ظهور امثال داعش و استمرار آن شد. الان ميبينيم بعد از حوادث اقليم صداي عقلانيت فراتر از صداهاي ديگر شنيده ميشود.
نگران اين نيستيد که دولتهاي همسايه از جمله ايران، ترکيه يا حتي رژیم اسرائيل بر بحران بين اربيل و بغداد اثر بگذارند؟
بعضي از دولتهاي همسايه در تمام عراق يا بخشهايي از آن منافعي دارند. به اعتقاد من به نفع همه اين دولتهاست که اقليم ثبات و امنيت داشته باشد. زيرا فقدان ثبات ميتواند شرايط را براي بهرهبرداري مخالفان همان دولتها فراهم کند. بنابراين به نفع ما و آنهاست که اقليم ثبات داشته باشد و بر سر منابع انرژي در آن درگيري به وجود نيايد.
انرژي و نفت اقلیم کردستان الان دست کيست؟
همه آن در دست دولت فدرال است. دولت پيش از همهپرسي آنها را تحت سيطره خود درآورده بود.
آيا رؤياي يک کردستان مستقل در عراق خاتمه پيدا کرد؟
در اقليم هر کسي اين رؤيا را دارد که روزي پرچم کردستان هم در کنار پرچم ساير کشورها برافراشته شود. اما تحقق اين رؤيا نيازمند ايجاد نظامي است که در قدم اول پاسخگوي نيازهاي شهروندان باشد و بعد بتواند دولتي توسعهيافته را تشکيل دهد. اين خيلي بهتر از تشکيل يک دولت شکستخورده است. ما بايد از تجارب شکستخورده گذشته بهخصوص در کشورهاي همسايه يا جاهاي ديگر درس عبرت بگيريم.
شما بايد روي چه اولويتهايي تمرکز کنيد؟
اجازه بدهيد به مرحله آينده نگرشي مثبت داشته باشيم. ما بايد سعي کنيم اقليم را از درون بسازيم. بايد شرايط مرفهي براي شهروندان فراهم شود. پيش از آن بايد ارتباط بين دولت فدرال و اقليم ترميم شود. براي تحقق اين امر بايد ديدگاه طرفين تغيير کند. از طرف اقليم بايد ديدگاه روشني وجود داشته باشد تا به ثبات برسيم. دولت فدرال هم بايد ديدگاههايش را عوض کند. اين تغييرات زير سايه سلاح و استفاده از زور حاصل نميشود. بايد بين طرفين تفاهم وجود داشته باشد و هر دو طرف منافع عمومي را مدنظر قرار دهند. ما پيشنهاد گفتوگو و بحث کرديم. استفاده از سلاح و زور يک اشتباه فاحش بود. بايد همگان در عراق بدانند گفتوگو تنها راهي است که تساوي بين طرفين به وجود ميآورد.
چه گزينههاي خوبي براي آينده عراق وجود دارد؟
بايد به فکر تربيت نسلهاي آينده بود. اختلافات و منازعات را بايد بين خودمان حل کنيم. بايد نهادهاي اجتماعي و سياسي نيرومندتري در اقليم داشته باشيم. لازمه همه اينها يک همزيستي مسالمتآميز و پذيرش ديگري و حل مشکلات از طريق گفتوگوست.
الان چه کسي بر اقلیم کردستان حکومت ميکند؟
ما الان رئيس نداريم. اما دولت و نخستوزير هست. پارلمان هم يک قدرت کمکي است. نيچروان بارزاني پسر برادر مسعود در رأس دولت قرار دارد.
اقليم بحران اقتصادي هم دارد؟
بله. کمبود کالاهاي غذايي و... داريم. اين مسئله موجب بحراني در دو سال گذشته شده است. شش ماه است دولت نميتواند حقوق کارمندانش را بپردازد. ما الان وارد هفتمين ماه شدهايم. گذشته از حقوقها در اين مدت فقط يکچهارم حقوقها پرداخت شده است؛ وضعيت دشواري است. بهویژه براي دو وزارتخانه آموزشوپرورش و بهداشت.
منبع: الاهرام
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.