|

آموزگار سلوک و تواضع

محمد چرمشیر . نمایشنامه‌نویس

یک روز که سلانه‌سلانه داشت از خیابان بلوار به طرف دانشگاه می‌رفت به او برخوردم. ایستاد و به رسم خودش حال‌واحوال کرد. من هم به رسم خودم در برابرش هر چه بیشتر دست‌وپا گُم می‌کردم. نمی‌دانم از کجا، دانشجویی پیدایش شد و به او تعظیم و تکریم درخورش را کرد. مرا هم از محبت بی‌نصیب نگذاشت و رفت. خجالت کشیدم از این ابراز محبت در برابر او. این را به او گفتم. گفت حتما خیلی خجالت بِکِش! نفهمیدم جدی می‌گوید یا شوخی، اما گفتم خیلی خیلی کشیدم. گفت همین درست است. این یکی را جدی گفت. گفت خجالت که بکشی متواضع می‌شوی. گفت این همان چیزی است که در تئاتر ما کم است. همان‌جا یادم افتاد به روزی از پاییز سال 1364. من نمایشنامه «خداحافظ» را نوشته بودم برای «حسین جعفری»، به عنوان پایان‌نامه اولین فارغ‌التحصیل بعد از انقلاب فرهنگی. او استاد راهنما بود. هزار بار نمایشنامه را دادم که بخواند و هر بار آمده بود و گفته بود گُمش کرده و باز نسخه دیگری می‌خواست.
بالاخره یک روز آمد و گفت خوانده. گفت راستش این است که همان بار اول خوانده. گفت باور نمی‌کنی از «هُما» بپرس. هیچ وقت نپرسیدم. نپرسیدنم دلیل ساده‌ای داشت. حرف خودش برایم حجت بود. گفت اگر همان دفعه اول گفته بودم خوانده‌ام چه می‌کردی؟ گفتم با خیال راحت می‌رفتم و به همه جار می‌زدم. گفت موضوع همین است. افتخار تو نباید خواندن نمایشنامه‌ات باشد به وسیله «حمید سمندریان». افتخارت همیشه باید نوشتن باشد. نوشتن یک نمایشنامه خوب. به این بچسب. اما واقعیتش این بود که برای من علاوه بر این، خواندن نمایشنامه‌ام به وسیله او اهمیت داشت. مگر در این سرزمین چند «حمید سمندریان» و «علی رفیعی» و «عباس جوانمرد» و «بهرام بیضایی» و «اکبر رادی» و «اسماعیل خلج» وجود داشت و دارد؟
من در آن روز حرفش را نفهمیدم، اما روز دیگر بالاخره فهمیدم که چه می‌گوید. فهمیدم که برای آموختن متواضع‌بودن باید تمرین کرد و «حمید سمندریان» چیزی را که به نیکی آموخته بود در حال آموزش به ما بود. نمی‌دانم آیا همان‌قدر که از او تئاتر آموختیم، سلوک و تواضع هم آموختیم یا نه. اگر نیاموختیم ضعف او نبود، که او تا مغز استخوان معلم بود و معلم خوبی هم بود. اگر نیاموخته باشیم شاید علتش این بوده باشد که هر روز تمرین متواضع‌بودن نمی‌کنیم. آنچنان که او به ما آموخت و آنچنان که خودش آموخته بود.
یک روز که سلانه‌سلانه داشت از خیابان بلوار به طرف دانشگاه می‌رفت به او برخوردم. ایستاد و به رسم خودش حال‌واحوال کرد. من هم به رسم خودم در برابرش هر چه بیشتر دست‌وپا گُم می‌کردم. نمی‌دانم از کجا، دانشجویی پیدایش شد و به او تعظیم و تکریم درخورش را کرد. مرا هم از محبت بی‌نصیب نگذاشت و رفت. خجالت کشیدم از این ابراز محبت در برابر او. این را به او گفتم. گفت حتما خیلی خجالت بِکِش! نفهمیدم جدی می‌گوید یا شوخی، اما گفتم خیلی خیلی کشیدم. گفت همین درست است. این یکی را جدی گفت. گفت خجالت که بکشی متواضع می‌شوی. گفت این همان چیزی است که در تئاتر ما کم است. همان‌جا یادم افتاد به روزی از پاییز سال 1364. من نمایشنامه «خداحافظ» را نوشته بودم برای «حسین جعفری»، به عنوان پایان‌نامه اولین فارغ‌التحصیل بعد از انقلاب فرهنگی. او استاد راهنما بود. هزار بار نمایشنامه را دادم که بخواند و هر بار آمده بود و گفته بود گُمش کرده و باز نسخه دیگری می‌خواست.
بالاخره یک روز آمد و گفت خوانده. گفت راستش این است که همان بار اول خوانده. گفت باور نمی‌کنی از «هُما» بپرس. هیچ وقت نپرسیدم. نپرسیدنم دلیل ساده‌ای داشت. حرف خودش برایم حجت بود. گفت اگر همان دفعه اول گفته بودم خوانده‌ام چه می‌کردی؟ گفتم با خیال راحت می‌رفتم و به همه جار می‌زدم. گفت موضوع همین است. افتخار تو نباید خواندن نمایشنامه‌ات باشد به وسیله «حمید سمندریان». افتخارت همیشه باید نوشتن باشد. نوشتن یک نمایشنامه خوب. به این بچسب. اما واقعیتش این بود که برای من علاوه بر این، خواندن نمایشنامه‌ام به وسیله او اهمیت داشت. مگر در این سرزمین چند «حمید سمندریان» و «علی رفیعی» و «عباس جوانمرد» و «بهرام بیضایی» و «اکبر رادی» و «اسماعیل خلج» وجود داشت و دارد؟
من در آن روز حرفش را نفهمیدم، اما روز دیگر بالاخره فهمیدم که چه می‌گوید. فهمیدم که برای آموختن متواضع‌بودن باید تمرین کرد و «حمید سمندریان» چیزی را که به نیکی آموخته بود در حال آموزش به ما بود. نمی‌دانم آیا همان‌قدر که از او تئاتر آموختیم، سلوک و تواضع هم آموختیم یا نه. اگر نیاموختیم ضعف او نبود، که او تا مغز استخوان معلم بود و معلم خوبی هم بود. اگر نیاموخته باشیم شاید علتش این بوده باشد که هر روز تمرین متواضع‌بودن نمی‌کنیم. آنچنان که او به ما آموخت و آنچنان که خودش آموخته بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.