|

تازه‌هاي نشر كلاغ‌سفيد كلمه‌هاي به‌جامانده

نسيم آصف : شهرام شيدايي نه براي زندگي فرصتي زياد داشت و نه براي خلق شعر، اما به اعتبار همين شعرهايي كه از او به‌ جا مانده مي‌توان او را از مهم‌ترين و درعين‌حال بي‌هياهوترين شاعران دهه هفتاد دانست. اولين دفتر شعر شيدايي «آتشي براي آتشي ديگر» بود كه در سال 1373 به ‌چاپ رسيد و به‌تازگي چاپ سوم اين كتاب توسط انتشارات كلاغ‌سفيد منتشر شده است.
در ابتداي اين دفتر شعر اين چند سطر آمده كه نشان از نوع نگاه شيدايي به شعرهايش دارد: «در كلاس درس، هميشه به اين فكر بودم كه بايد پشت‌سرمان نيز تخته‌سياهي باشد كه آن‌چه من مي‌خواهم در آن نوشته شود. و اين نخستين تخته‌سياه جان‌ِ سالم به‌دربرده‌اي‌ست كه تن به چاپ داد، كه توانستم در داوري ظهور بگذارمش و بعد صورت‌هاي خودم را در آن ببينم و از آن‌ها فرار نكنم و بپذيرم آن‌گونه فكر مي‌كرده‌ام؛ كه شعرهايم اين نبوده‌اند كه الان هست، كه نابغه‌اي عجيب‌و‌غريب نبوده‌ام و شعرهايم سير خود را طي كرده‌اند و من مجموعه‌اي از اين‌ها بوده‌ام و اين‌ها پاسخ يا واكنش يا گفت‌وگويي بود به/ با فرهنگي كه در حد توانم - تا آن روزها - توانسته بودم جذب كنم...». شعر شيدايي نشان‌دهنده درك او از جهان و از زمانه‌اش بود. شيدايي در شعرهايش به‌واسطه دركي هستي‌شناختي از جهان دست به خلق جهاني تازه زده است. در شعر شيدايي ردي از بازي‌هاي زباني نيست و بااين‌حال زبان ساده او در ‌شعرهايش تشخصي خاص دارد. زبان شعري شيدايي نشان مي‌دهد كه او هم بر سنت شعر فارسي تسلط داشته است و هم به‌خوبي با سنت‌هاي شعري غرب آشنا بوده است.
در شعرهاي شيدايي مي‌توان رد نگاه متفكرانه او به جهان را ديد. در شعر «پلنگي تيرخورده» از مجموعه «آتشي براي آتشي ديگر» مي‌خوانيم: «در اين كلمه‌ها، چيز زنده‌اي پيدا نمي‌شود/ مگر بهانه‌اي/ مجالي براي گريختن./ كسي ميان اين سطرها جا نمي‌ماند./ خورشيد را در كلمه گنجاندن/ دريا را مستمسك خويش كردن./ شعر مجال شعبده و شگفتي و سرريزكردن حس نيست/ درنگي در گلوست/ فشاري در قتل‌گاه/ بيرون كشيدن سنگ از معنايش/ دميدن خون در آن/ دوباره‌گي زيستن است./ سكوت بزرگ و پرخوني‌ست/ كه مي‌توان در آن/ به كودكي بازگشت/ به درخت دريا گفت/ گرماي آتش را پس داد/ تنهايي ماه را جبران كرد./ شعر پلنگي تيرخورده است/ كه براي پروانه نشسته روي زخمش/ عميق مي‌گريد./ مخاطب نور و تاريكي./ شعر دست‌هايي‌ست كه درهاي بسته را مي‌كوبد/ و سايه‌اي در سنگ را/ سايه‌اي در انسان را/ مي‌بوسد./ طلسمي‌ست براي مرگ/ كه تنها كودكان آن را، ندانسته، مي‌شكنند/ تا بتوانيم به مرگ بازگرديم./ آتشي براي آتشي ديگر.»
آن‌طور كه در اين شعر و شعرهايي ديگر از شيدايي ديده مي‌شود، نگاه شيدايي به زندگي و مرگ و همچنين به خود شعر نگاهي متفاوت از شاعران دهه هفتاد است. او در شعرهايش به تامل و پرسش درباره مفهوم زندگي مي‌پردازد و مي‌كوشد در شعرهايش به درك و دريافتي مشخص و فردي دست يابد. جز اين، در شعرهاي شيدايي مي‌توان رد كابوس‌ و نااميدي را ديد، كابوس‌ها و نااميدي‌هايي كه بيش از آن‌كه شخصي باشند با زمانه و اجتماع پيوند خورده‌اند. پيوند نگاه فلسفي و نگاه اجتماعي در شعرهاي شيدايي از نقاط عطف جهان شعري‌ اوست. در شعري ديگر از مجموعه «آتشي براي آتشي ديگر» با عنوان «چشم‌بسته مي‌گرديم» مي‌خوانيم: «دوباره به زمين فكر مي‌كني/ به كلاغ‌هايي كه از آن چيزي مي‌دانند/ و از تو پنهان مي‌كنند/ انگار كلاغ‌ها هميشه حضور گذشته‌اي دورند/ و از تاريكي دورتري آمده‌اند/ ما براي پر كردن اين فاصله‌ها/ به شعر پناه آورده‌ايم/ به نقاشي/ و از ترس زمان/ گوشه‌هايي از خودمان را/ در همه اين‌ها/ براي زنده‌ماندن جا مي‌گذاريم/ در زنده‌گي اگر حرف بزني، زمان مي‌گذرد/ اين‌جا مي‌توان براي هميشه گريست/ براي همه نسل‌ها/ ديگر تو زنده‌اي نه زمان/ اين‌جا ميزبان هميشه تاريكي‌ست/ و نورها/ ميهمانان گريزپايند/ كه مي‌توان در ناپايداري آن‌ها/ اندكي شادي كرد/ اندكي خوش‌بخت بود/ و هميشه دست تكان داد/ هميشه بدرقه كرد/ و دوباره منتظر ماند/ چه‌قدر دلم مي‌خواهد از اين دنيا/ سال‌ها بعد/ پا به بيرون بگذارم/ و به دنياي شما داخل شوم/ و بگويم/ همه‌چيز عوض شده است/ و به دنياي خودم برگردم/ به زمين فكر مي‌كنم/ كه چشم‌هايش را بسته‌اند/ و به او گفته‌اند،/ حالا پيدايمان كن.»
ويژگي‌هاي اصلي شعرهاي مجموعه «آتشي براي آتشي ديگر»، در شعرهاي دفتر شعرهاي بعدي او نيز ديده مي‌شود و البته در شعرهاي بعدي شيدايي نگاه فلسفي او عمق بيشتري يافته است. شيدايي به‌خصوص در كتاب «سنگي براي زنده‌گي سنگي براي مرگ» نشان مي‌دهد كه چگونه شعر مي‌تواند با زمانه و اجتماعش پيوندي عميق و دروني برقرار كند و بااين‌حال در چارچوب زماني خاص باقي نماند و به‌عبارتي تاريخ انقضا نداشته باشد. «سنگي براي زنده‌گي سنگي براي مرگ» گويا آخرين شعرهاي شيدايي است، شعري بلند كه از تكه‌شعرهايي تشكيل شده كه اگرچه هر يك مي‌توانند به‌عنوان شعري مستقل در نظر گرفته شوند اما در كنار هم شعري طولاني را ساخته‌اند. شيدايي در اين كتاب عناصري از جهان و اجتماع اطرافش را به شعرش راه داده و بيش از هرچيز از فراموشي تن زده است: «اما وقت من، خيلي وقت است كه آزاد شده است/ مثل يك كابوس همه‌چيز جلوي چشمم است/ ويترين خيابان‌ها شهرها فرودگاه‌ها باغ‌ها شركت‌ها فروش‌گاه‌ها/ و گاهي حتا بچه‌ها نيز قاتي اين كابوس‌ها هستند/ اين وحشتناك است/ من به خود هشدار مي‌دهم كه حق بدبيني را نمي‌توانم به ديگران تسري بدهم/ مي‌توانم آن را تنها براي خودم داشته باشم/ من به خود هشدار مي‌دهم كه شعر و ادبيات و هنر/ بدترين تجاوزها را به مردم مي‌كنند/ آن‌ها مشغولند مي‌خندند مي‌گريند مي‌خوابند بيدار مي‌شوند/ ادبيات متجاوز آن‌ها را گاهي بيدار مي‌كند از خواب زنده‌گي/ و آن‌ها جديت‌شان را انگيزه‌شان را از دست مي‌دهند/ اين بالاترين شكنجه است كه بايد آن را امروز بتوان طبقه‌بندي كرد...».

نسيم آصف : شهرام شيدايي نه براي زندگي فرصتي زياد داشت و نه براي خلق شعر، اما به اعتبار همين شعرهايي كه از او به‌ جا مانده مي‌توان او را از مهم‌ترين و درعين‌حال بي‌هياهوترين شاعران دهه هفتاد دانست. اولين دفتر شعر شيدايي «آتشي براي آتشي ديگر» بود كه در سال 1373 به ‌چاپ رسيد و به‌تازگي چاپ سوم اين كتاب توسط انتشارات كلاغ‌سفيد منتشر شده است.
در ابتداي اين دفتر شعر اين چند سطر آمده كه نشان از نوع نگاه شيدايي به شعرهايش دارد: «در كلاس درس، هميشه به اين فكر بودم كه بايد پشت‌سرمان نيز تخته‌سياهي باشد كه آن‌چه من مي‌خواهم در آن نوشته شود. و اين نخستين تخته‌سياه جان‌ِ سالم به‌دربرده‌اي‌ست كه تن به چاپ داد، كه توانستم در داوري ظهور بگذارمش و بعد صورت‌هاي خودم را در آن ببينم و از آن‌ها فرار نكنم و بپذيرم آن‌گونه فكر مي‌كرده‌ام؛ كه شعرهايم اين نبوده‌اند كه الان هست، كه نابغه‌اي عجيب‌و‌غريب نبوده‌ام و شعرهايم سير خود را طي كرده‌اند و من مجموعه‌اي از اين‌ها بوده‌ام و اين‌ها پاسخ يا واكنش يا گفت‌وگويي بود به/ با فرهنگي كه در حد توانم - تا آن روزها - توانسته بودم جذب كنم...». شعر شيدايي نشان‌دهنده درك او از جهان و از زمانه‌اش بود. شيدايي در شعرهايش به‌واسطه دركي هستي‌شناختي از جهان دست به خلق جهاني تازه زده است. در شعر شيدايي ردي از بازي‌هاي زباني نيست و بااين‌حال زبان ساده او در ‌شعرهايش تشخصي خاص دارد. زبان شعري شيدايي نشان مي‌دهد كه او هم بر سنت شعر فارسي تسلط داشته است و هم به‌خوبي با سنت‌هاي شعري غرب آشنا بوده است.
در شعرهاي شيدايي مي‌توان رد نگاه متفكرانه او به جهان را ديد. در شعر «پلنگي تيرخورده» از مجموعه «آتشي براي آتشي ديگر» مي‌خوانيم: «در اين كلمه‌ها، چيز زنده‌اي پيدا نمي‌شود/ مگر بهانه‌اي/ مجالي براي گريختن./ كسي ميان اين سطرها جا نمي‌ماند./ خورشيد را در كلمه گنجاندن/ دريا را مستمسك خويش كردن./ شعر مجال شعبده و شگفتي و سرريزكردن حس نيست/ درنگي در گلوست/ فشاري در قتل‌گاه/ بيرون كشيدن سنگ از معنايش/ دميدن خون در آن/ دوباره‌گي زيستن است./ سكوت بزرگ و پرخوني‌ست/ كه مي‌توان در آن/ به كودكي بازگشت/ به درخت دريا گفت/ گرماي آتش را پس داد/ تنهايي ماه را جبران كرد./ شعر پلنگي تيرخورده است/ كه براي پروانه نشسته روي زخمش/ عميق مي‌گريد./ مخاطب نور و تاريكي./ شعر دست‌هايي‌ست كه درهاي بسته را مي‌كوبد/ و سايه‌اي در سنگ را/ سايه‌اي در انسان را/ مي‌بوسد./ طلسمي‌ست براي مرگ/ كه تنها كودكان آن را، ندانسته، مي‌شكنند/ تا بتوانيم به مرگ بازگرديم./ آتشي براي آتشي ديگر.»
آن‌طور كه در اين شعر و شعرهايي ديگر از شيدايي ديده مي‌شود، نگاه شيدايي به زندگي و مرگ و همچنين به خود شعر نگاهي متفاوت از شاعران دهه هفتاد است. او در شعرهايش به تامل و پرسش درباره مفهوم زندگي مي‌پردازد و مي‌كوشد در شعرهايش به درك و دريافتي مشخص و فردي دست يابد. جز اين، در شعرهاي شيدايي مي‌توان رد كابوس‌ و نااميدي را ديد، كابوس‌ها و نااميدي‌هايي كه بيش از آن‌كه شخصي باشند با زمانه و اجتماع پيوند خورده‌اند. پيوند نگاه فلسفي و نگاه اجتماعي در شعرهاي شيدايي از نقاط عطف جهان شعري‌ اوست. در شعري ديگر از مجموعه «آتشي براي آتشي ديگر» با عنوان «چشم‌بسته مي‌گرديم» مي‌خوانيم: «دوباره به زمين فكر مي‌كني/ به كلاغ‌هايي كه از آن چيزي مي‌دانند/ و از تو پنهان مي‌كنند/ انگار كلاغ‌ها هميشه حضور گذشته‌اي دورند/ و از تاريكي دورتري آمده‌اند/ ما براي پر كردن اين فاصله‌ها/ به شعر پناه آورده‌ايم/ به نقاشي/ و از ترس زمان/ گوشه‌هايي از خودمان را/ در همه اين‌ها/ براي زنده‌ماندن جا مي‌گذاريم/ در زنده‌گي اگر حرف بزني، زمان مي‌گذرد/ اين‌جا مي‌توان براي هميشه گريست/ براي همه نسل‌ها/ ديگر تو زنده‌اي نه زمان/ اين‌جا ميزبان هميشه تاريكي‌ست/ و نورها/ ميهمانان گريزپايند/ كه مي‌توان در ناپايداري آن‌ها/ اندكي شادي كرد/ اندكي خوش‌بخت بود/ و هميشه دست تكان داد/ هميشه بدرقه كرد/ و دوباره منتظر ماند/ چه‌قدر دلم مي‌خواهد از اين دنيا/ سال‌ها بعد/ پا به بيرون بگذارم/ و به دنياي شما داخل شوم/ و بگويم/ همه‌چيز عوض شده است/ و به دنياي خودم برگردم/ به زمين فكر مي‌كنم/ كه چشم‌هايش را بسته‌اند/ و به او گفته‌اند،/ حالا پيدايمان كن.»
ويژگي‌هاي اصلي شعرهاي مجموعه «آتشي براي آتشي ديگر»، در شعرهاي دفتر شعرهاي بعدي او نيز ديده مي‌شود و البته در شعرهاي بعدي شيدايي نگاه فلسفي او عمق بيشتري يافته است. شيدايي به‌خصوص در كتاب «سنگي براي زنده‌گي سنگي براي مرگ» نشان مي‌دهد كه چگونه شعر مي‌تواند با زمانه و اجتماعش پيوندي عميق و دروني برقرار كند و بااين‌حال در چارچوب زماني خاص باقي نماند و به‌عبارتي تاريخ انقضا نداشته باشد. «سنگي براي زنده‌گي سنگي براي مرگ» گويا آخرين شعرهاي شيدايي است، شعري بلند كه از تكه‌شعرهايي تشكيل شده كه اگرچه هر يك مي‌توانند به‌عنوان شعري مستقل در نظر گرفته شوند اما در كنار هم شعري طولاني را ساخته‌اند. شيدايي در اين كتاب عناصري از جهان و اجتماع اطرافش را به شعرش راه داده و بيش از هرچيز از فراموشي تن زده است: «اما وقت من، خيلي وقت است كه آزاد شده است/ مثل يك كابوس همه‌چيز جلوي چشمم است/ ويترين خيابان‌ها شهرها فرودگاه‌ها باغ‌ها شركت‌ها فروش‌گاه‌ها/ و گاهي حتا بچه‌ها نيز قاتي اين كابوس‌ها هستند/ اين وحشتناك است/ من به خود هشدار مي‌دهم كه حق بدبيني را نمي‌توانم به ديگران تسري بدهم/ مي‌توانم آن را تنها براي خودم داشته باشم/ من به خود هشدار مي‌دهم كه شعر و ادبيات و هنر/ بدترين تجاوزها را به مردم مي‌كنند/ آن‌ها مشغولند مي‌خندند مي‌گريند مي‌خوابند بيدار مي‌شوند/ ادبيات متجاوز آن‌ها را گاهي بيدار مي‌كند از خواب زنده‌گي/ و آن‌ها جديت‌شان را انگيزه‌شان را از دست مي‌دهند/ اين بالاترين شكنجه است كه بايد آن را امروز بتوان طبقه‌بندي كرد...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.