از این ویرانی جلوگیری کنیم
فرشاد توماج.کارشناس بخش تحقیق و توسعه خودروسازی ولوو
دلیل افزایش تعرفه خودروهای هیبریدی چیست؟ اولین و شاید نزدیکترین انگیزه افزایش درآمد دولت از محل افزایش تعرفه است. دلیل دوم هم شاید اخباری است که حاکی از برنامهریزی برای مونتاژ یک خودروی هیبریدی در داخل کشور هستند. چند نکته درباره این دو دلیل شایان ذکر است:
انگیزه اول، افزایش درآمد؛ بنا بر گزارش خبرگزاری فارس، در سال گذشته دوهزارو ۸۵۰ خودروی هیبریدی به ارزش 80 میلیون دلار وارد شده است. با درنظرگرفتن افزایش تعرفه ۳۵درصدی، دولت میتواند ۲۸ میلیون دلار، کمی بیشتر از ۱۱۷ میلیارد تومان، با فرض ثابتماندن عدد واردات از این افزایش تعرفه درآمد کسب کند؛ اما این همه داستان تعادل درآمد و هزینه دولت نیست. با توجه به قیمت جهانی بنزین، دولت ۶۰۰ تا۸۰۰ تومان سوبسید مستقیم از محل بودجه به هر لیتر بنزین اختصاص میدهد که با توجه به روزانه ۸۸ میلیون لیتر مصرف، عددی بالغ بر ۶۱ میلیارد تومان در هر روز خواهد شد.
از طرف دیگر، با توجه به میانگین ۱۴لیتر/۱۰۰کیلومتر مصرف یک اتومبیل با تکنولوژی بهروز در حالت ترافیک (این عدد میتواند تا ۱۸ لیتر هم باشد)، با توجه به بهرهوری 50درصدی خودروی هیبریدی در حالت ترافیک، یک اتومبیل بنزینی میتواند حدود یکمیلیونو 500 هزار تومان بیشتر از هیبریدی سالانه از محل بودجه یارانه سوخت دریافت کند. این در کنار هزینههای میلیاردی کلانی است که دولت مستقیما یا شهرداریها به صورت غیرمستقیم صرف طرحهای بسیار کمبازدهتر برای مدیریت آلودگی شهرها میکنند، یا آسیبهایی که سالانه از محل آلودگی نصیب کشور میشود. بهطوریکه برای مثال، در سال جاری و به ادعای مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوا، این شهر حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان آسیب از محل آلودگی هوا خورده است. با توجه به دو بند یادشده، شاید از قِبل افزایش تعرفه، دولت بتواند با افزایش آن، اندکی درآمد کسب کند؛ منتها این درآمد در برابر آنچه از جیب دولت در بخشهای دیگر میرود، ناچیز یا حتی ضرر است.
انگیزه دوم، حمایت از تولید داخلی؛ دو خودروسازی سایپا و ایرانخودرو ادعا کردهاند بهزودی خط تولید و مونتاژ دو خودروی هیبریدی را در داخل راهاندازی خواهند کرد. فارغ از اینکه هدفگذاری این دو شامل سال آینده نخواهد شد (سایپا ۲۰۱۹ و ایرانخودرو ۲۰۲۰) و فارغ از اینکه کیفیت تولید در بحث خودروهای هیبریدی بسیار حساستر از خودروهای احتراقی است و همانقدر که تعرفه و رانت به نفع کیفیت خودروهای داخلی شد، شامل این هم میشود، افزایش 60 میلیونتومانی قیمت خودروی هیبریدی وارداتی، نمیتواند باعث تحریک انگیزه تولید داخلی شود؛ چراکه با توجه به پیچیدگیهای تکنیکی تولید و سرمایهگذاری، همچنین ازدسترفتن تبعیض مثبت قیمتی، باعث شیفت سرمایه به تولید بیشتر خودرو احتراقی میشود. اگر انگیزه دولت این است، این مجموعه راه بسیار پرضرر و اشتباهی انتخاب کرده است.
مجموعه این سیاستهای بودجهای به چه منتهی خواهد شد
مجموعه قوانین را باید در کنار هم خواند تا تصویری را از تأثیری که بر جامعه میگذارند، به دست آورد. در کنار تصمیم دولت برای افزایش تعرفه خودروهای هیبریدی، باید مصوبه کمیسیون تلفیق درباره تثبیت قیمت بنزین در سال آینده را هم در نظر داشت. به عبارتی، با توجه به تورم سالانه، عملا مجلس تصمیم گرفته است دولت را مجبور به ارزانفروشی بنزین کند. نتیجه اینکه دولت و مجلس متفقالقول مردم را به استفاده بیشتر از خودروهای بنزینی و مصرف بیشتر آن و تولید بیشتر آلاینده سوق خواهند داد و این یعنی فاجعهای برای سلامت در سال آینده.
چه میتوان کرد
راهحل ساده است؛ محیط زیست از وعدههایی بود که دولت حسن روحانی بر اساس آن از ملت رأی گرفته است. دولت نباید به این بخش به چشم درآمد اضافه نگاه کند که هیچ، باید برای بهبود زیرساختهای آن هزینه نیز در نظر بگیرد. دولت در اولین گام، باید این تغییر را اصلاح کند؛ به قسمی که حتی تبعیض مثبت فعلی تقویت شود. از طرفی میتواند با ایجاد سیاستهای تحمیلی هزینهزا به بخش تولید خودروهای بنزینی و تشویق تولیدکنندگان خودروهای هیبریدی، بازار ایران را حتی برای مونتاژ و تولید نیز جذاب کند؛ دقیقا مشابه سیاستی که چین به شدت پیگیر آن است و قرار است بر آینده این صنعت حکمرانی کند. با توجه به عمر کوتاه این تکنولوژی و امکانی که برای توسعه وجود دارد، ایران میتواند یکی از پیشگامان این عرصه باشد و از فواید مالی و استراتژیک سیاسی آن بهرهمند شود؛ البته اگر ذهنیت مسئولان کمی بلندمدتتر باشد و برنامهريزي انجام شود.
دلیل افزایش تعرفه خودروهای هیبریدی چیست؟ اولین و شاید نزدیکترین انگیزه افزایش درآمد دولت از محل افزایش تعرفه است. دلیل دوم هم شاید اخباری است که حاکی از برنامهریزی برای مونتاژ یک خودروی هیبریدی در داخل کشور هستند. چند نکته درباره این دو دلیل شایان ذکر است:
انگیزه اول، افزایش درآمد؛ بنا بر گزارش خبرگزاری فارس، در سال گذشته دوهزارو ۸۵۰ خودروی هیبریدی به ارزش 80 میلیون دلار وارد شده است. با درنظرگرفتن افزایش تعرفه ۳۵درصدی، دولت میتواند ۲۸ میلیون دلار، کمی بیشتر از ۱۱۷ میلیارد تومان، با فرض ثابتماندن عدد واردات از این افزایش تعرفه درآمد کسب کند؛ اما این همه داستان تعادل درآمد و هزینه دولت نیست. با توجه به قیمت جهانی بنزین، دولت ۶۰۰ تا۸۰۰ تومان سوبسید مستقیم از محل بودجه به هر لیتر بنزین اختصاص میدهد که با توجه به روزانه ۸۸ میلیون لیتر مصرف، عددی بالغ بر ۶۱ میلیارد تومان در هر روز خواهد شد.
از طرف دیگر، با توجه به میانگین ۱۴لیتر/۱۰۰کیلومتر مصرف یک اتومبیل با تکنولوژی بهروز در حالت ترافیک (این عدد میتواند تا ۱۸ لیتر هم باشد)، با توجه به بهرهوری 50درصدی خودروی هیبریدی در حالت ترافیک، یک اتومبیل بنزینی میتواند حدود یکمیلیونو 500 هزار تومان بیشتر از هیبریدی سالانه از محل بودجه یارانه سوخت دریافت کند. این در کنار هزینههای میلیاردی کلانی است که دولت مستقیما یا شهرداریها به صورت غیرمستقیم صرف طرحهای بسیار کمبازدهتر برای مدیریت آلودگی شهرها میکنند، یا آسیبهایی که سالانه از محل آلودگی نصیب کشور میشود. بهطوریکه برای مثال، در سال جاری و به ادعای مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوا، این شهر حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان آسیب از محل آلودگی هوا خورده است. با توجه به دو بند یادشده، شاید از قِبل افزایش تعرفه، دولت بتواند با افزایش آن، اندکی درآمد کسب کند؛ منتها این درآمد در برابر آنچه از جیب دولت در بخشهای دیگر میرود، ناچیز یا حتی ضرر است.
انگیزه دوم، حمایت از تولید داخلی؛ دو خودروسازی سایپا و ایرانخودرو ادعا کردهاند بهزودی خط تولید و مونتاژ دو خودروی هیبریدی را در داخل راهاندازی خواهند کرد. فارغ از اینکه هدفگذاری این دو شامل سال آینده نخواهد شد (سایپا ۲۰۱۹ و ایرانخودرو ۲۰۲۰) و فارغ از اینکه کیفیت تولید در بحث خودروهای هیبریدی بسیار حساستر از خودروهای احتراقی است و همانقدر که تعرفه و رانت به نفع کیفیت خودروهای داخلی شد، شامل این هم میشود، افزایش 60 میلیونتومانی قیمت خودروی هیبریدی وارداتی، نمیتواند باعث تحریک انگیزه تولید داخلی شود؛ چراکه با توجه به پیچیدگیهای تکنیکی تولید و سرمایهگذاری، همچنین ازدسترفتن تبعیض مثبت قیمتی، باعث شیفت سرمایه به تولید بیشتر خودرو احتراقی میشود. اگر انگیزه دولت این است، این مجموعه راه بسیار پرضرر و اشتباهی انتخاب کرده است.
مجموعه این سیاستهای بودجهای به چه منتهی خواهد شد
مجموعه قوانین را باید در کنار هم خواند تا تصویری را از تأثیری که بر جامعه میگذارند، به دست آورد. در کنار تصمیم دولت برای افزایش تعرفه خودروهای هیبریدی، باید مصوبه کمیسیون تلفیق درباره تثبیت قیمت بنزین در سال آینده را هم در نظر داشت. به عبارتی، با توجه به تورم سالانه، عملا مجلس تصمیم گرفته است دولت را مجبور به ارزانفروشی بنزین کند. نتیجه اینکه دولت و مجلس متفقالقول مردم را به استفاده بیشتر از خودروهای بنزینی و مصرف بیشتر آن و تولید بیشتر آلاینده سوق خواهند داد و این یعنی فاجعهای برای سلامت در سال آینده.
چه میتوان کرد
راهحل ساده است؛ محیط زیست از وعدههایی بود که دولت حسن روحانی بر اساس آن از ملت رأی گرفته است. دولت نباید به این بخش به چشم درآمد اضافه نگاه کند که هیچ، باید برای بهبود زیرساختهای آن هزینه نیز در نظر بگیرد. دولت در اولین گام، باید این تغییر را اصلاح کند؛ به قسمی که حتی تبعیض مثبت فعلی تقویت شود. از طرفی میتواند با ایجاد سیاستهای تحمیلی هزینهزا به بخش تولید خودروهای بنزینی و تشویق تولیدکنندگان خودروهای هیبریدی، بازار ایران را حتی برای مونتاژ و تولید نیز جذاب کند؛ دقیقا مشابه سیاستی که چین به شدت پیگیر آن است و قرار است بر آینده این صنعت حکمرانی کند. با توجه به عمر کوتاه این تکنولوژی و امکانی که برای توسعه وجود دارد، ایران میتواند یکی از پیشگامان این عرصه باشد و از فواید مالی و استراتژیک سیاسی آن بهرهمند شود؛ البته اگر ذهنیت مسئولان کمی بلندمدتتر باشد و برنامهريزي انجام شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.