مصائب یادگیری زبان دوم (انگلیسی)
عبدالرحمن نجلرحیم-عصبشناس و عصبپژوه
یادم میآید که در دوران آموزش ابتدایی ما خبری از زبان انگلیسی نبود. در مدرسه متوسطه هم شرایطی حاکم بود که یادگیری انگلیسی در سطحی قابلقبول را محال میکرد. واقعیت این است که اگر علاقهای نبود همان چند کلمه زبان انگلیسی شکستهبسته را هم نمیشد یاد گرفت. اولین معلم زبان انگلیسی کلاس که یادم میآید، آقایی بود با قدی کوتاه، هیکلی چاق، سری طاس و بسیار محجوب و ملایم. هیچکس در کلاس، او را و درسش را جدی نمیگرفت، منهای چندی نفری که نمیخواستند در آخر سال با تقلب، ارفاق یا تکماده از شر این درس خلاص شوند. بنابراین، به محض اینکه این معلم محترم برای نوشتن جملهای رویش را به تخته سیاه میکرد، باران گچهای ریز بود که بچههای ناباب کلاس، به سوی کله طاس این معلم روانه میکردند. این مرد محجوب و اهل مدارا گاه به روی خودش نمیآورد و گاه نیز مجبور میشد چند نفری را از کلاس بیرون کند، اما همچنان در این شرایط رقتبار ادامه میداد. البته اخراجیها هم بدشان نمیآمد که به جای نشستن سر کلاس، در حیاط مدرسه بازی کنند. در چنین کلاسهایی اصولا آموختن صحیح برای همه شاگردان زیر سؤال میرود. درست است که ما چند نفری بودیم که از درس انگلیسی نمره خوبی میگرفتیم، ولی سطح سواد انگلیسی ما هم بسیار پایین بود و تسلطی بر آن بهعنوان زبان دوم نداشتیم. معلم دیگر انگلیسی ما در دبیرستان، آقایی بود با ریخت و قیافه هنرپیشههای هالیوودی و با موهای صاف و بلند و کمی بور، که به محض ورود به کلاس آشفته که همه بچهها مانند زنگ تفریح بر سروکول همدیگر میپریدند، مرا که در ردیف جلو مینشستم بلند کرد و دو سیلی جانانه به دو سوی صورتم نواخت، بهطوریکه شدت سیلیها موهای بلندش را افشان کرد و روی صورتش ریخت. کلاس آرام گرفت، ولی گوش من مدتی از شدت ضربه صدا میداد. این معلم محترم خشن که گویی فیلمهای وسترن زیاد تماشا کرده بود یا شاید آرزوی به کام ننشسته هنرپیشگی را داشت، از آن به بعد در گوشهای روی صندلی مینشست و پایش را روی پا میانداخت و مرا مأمور میکرد تا از روی داستانهای خلاصهشده کتاب دایرکت متد، مثلا هملت شکسپیر را روی تختهسیاه بنویسم و بقیه بچهها از روی دست من کپی کنند. این شد که هیچوقت فرصت آموزش درست برای تسلط به انگلیسی، یعنی زبان دوم، در مدرسه را پیدا نکردم. حال که در زمینه مغزپژوهی فعالیت میکنم، از فرصتسوزی که در حق من و امثال من برای آموزش صحیح و به موقع، در مدرسه اتفاق افتاد، تأسف میخورم. پژوهشهای جدید انطباقی از طریق آزمونهای رفتاری و مغزنگاری و تصویربرداری از آن، نشان میدهد بهترین فرصت یادگیری زبان دوم هنگامی است که مغز در بالاترین حد انعطافپذیری و آمادگی برای تسلط بر زبان دوم قرار دارد؛ یعنی از سنین شش، هفت سالگی تا 10، 11 سالگی.
این روزها میشنویم که به بهانه پایینآمدن سطح سواد فارسی، یعنی زبان اول، در مدارس ابتدایی، تصمیم گرفته میشود که زبان انگلیسی بهعنوان زبان دوم از برنامه درسی آنها حذف شود. زبان اول و دوم اگر با روش صحیح و بهموقع از سوی افرادی مسلط بر آموزش زبان انجام بگیرد و در کلاسهای درس اهمیت لازم به آنها داده شود، هیچ تداخل و ایجاد اختلال در یادگیری زبان پیش نمیآورد. این موضوع با آخرین روشهای مغزپژوهی تأیید شده که بهترین سن شروع زبان دوم سنین دبستانی است. در این شرایط سنی است که هر دو زبان سهلتر و با تسلط بیشتری آموخته میشود.
به هر علت مشروع یا نامشروعی، امروزه زبان انگلیسی خصوصیات یک زبان بینالمللی تمامعیار پیدا کرده است. شاید در قرن هجدهم زبان فرانسه جایگاهی نزدیک به آن داشته است. ولی تسلط به زبان انگلیسی بهعنوان زبان دوم در جهانی که ما امروز در آن زندگی میکنیم از ضروریات برای نسل آینده بالنده کشور است. زیرا انگلیسی زبان علم، تکنولوژی، اینترنت و همه مظاهر تمدن امروزی است. ما بهعنوان یک ملت که دارای زبان مستقل خود هستیم، برای گفتوگو با جهان نیاز به تسلط به زبان دوم بینالمللی (امروزه انگلیسی) داریم تا از طریق آن موضع افکار و فرهنگ خود را بیان کنیم. جای تأسف است که هنوز در نسل جدید نیز ما این امکانات را برای همه فراهم نکردیم و هنوز در کنگرههای بینالمللی نیز که بیشتر برای پزدادن تشکیل میدهیم، پژوهشگران و محققان ما از نعمت تسلط بر زبان انگلیسی بهرهمند نیستند که بتوانند با زبانی رسا و دقیق و مسلط، یافتهها، عقاید و نظریات خود را برای دیگران بازگو کنند. این یک نقص بزرگ در آموزش زبان ماست. تسلط بر زبان دوم که خصوصیات زبانی بینالمللی پیدا کرده، ما را کوچک و حقیر نمیکند، بلکه توانا در رساندن حرف خود به دیگران و ستاندن حق
خود میکند. نگاهی بکنید به کشورهای همسایهای چون عراق، پاکستان، کشورهای عربی درباره خلیح فارس، ترکیه، حتی افغانستان که از این نظر از ما موفقتر عمل میکنند. یادگیری همراه با تسلط زبان بینالمللی امروز بهعنوان زبان دوم (انگلیسی)، نشانه کرنش به سوی استعمار نوین نیست، بلکه قدعلمکردن در مقابل آن است.
یادم میآید که در دوران آموزش ابتدایی ما خبری از زبان انگلیسی نبود. در مدرسه متوسطه هم شرایطی حاکم بود که یادگیری انگلیسی در سطحی قابلقبول را محال میکرد. واقعیت این است که اگر علاقهای نبود همان چند کلمه زبان انگلیسی شکستهبسته را هم نمیشد یاد گرفت. اولین معلم زبان انگلیسی کلاس که یادم میآید، آقایی بود با قدی کوتاه، هیکلی چاق، سری طاس و بسیار محجوب و ملایم. هیچکس در کلاس، او را و درسش را جدی نمیگرفت، منهای چندی نفری که نمیخواستند در آخر سال با تقلب، ارفاق یا تکماده از شر این درس خلاص شوند. بنابراین، به محض اینکه این معلم محترم برای نوشتن جملهای رویش را به تخته سیاه میکرد، باران گچهای ریز بود که بچههای ناباب کلاس، به سوی کله طاس این معلم روانه میکردند. این مرد محجوب و اهل مدارا گاه به روی خودش نمیآورد و گاه نیز مجبور میشد چند نفری را از کلاس بیرون کند، اما همچنان در این شرایط رقتبار ادامه میداد. البته اخراجیها هم بدشان نمیآمد که به جای نشستن سر کلاس، در حیاط مدرسه بازی کنند. در چنین کلاسهایی اصولا آموختن صحیح برای همه شاگردان زیر سؤال میرود. درست است که ما چند نفری بودیم که از درس انگلیسی نمره خوبی میگرفتیم، ولی سطح سواد انگلیسی ما هم بسیار پایین بود و تسلطی بر آن بهعنوان زبان دوم نداشتیم. معلم دیگر انگلیسی ما در دبیرستان، آقایی بود با ریخت و قیافه هنرپیشههای هالیوودی و با موهای صاف و بلند و کمی بور، که به محض ورود به کلاس آشفته که همه بچهها مانند زنگ تفریح بر سروکول همدیگر میپریدند، مرا که در ردیف جلو مینشستم بلند کرد و دو سیلی جانانه به دو سوی صورتم نواخت، بهطوریکه شدت سیلیها موهای بلندش را افشان کرد و روی صورتش ریخت. کلاس آرام گرفت، ولی گوش من مدتی از شدت ضربه صدا میداد. این معلم محترم خشن که گویی فیلمهای وسترن زیاد تماشا کرده بود یا شاید آرزوی به کام ننشسته هنرپیشگی را داشت، از آن به بعد در گوشهای روی صندلی مینشست و پایش را روی پا میانداخت و مرا مأمور میکرد تا از روی داستانهای خلاصهشده کتاب دایرکت متد، مثلا هملت شکسپیر را روی تختهسیاه بنویسم و بقیه بچهها از روی دست من کپی کنند. این شد که هیچوقت فرصت آموزش درست برای تسلط به انگلیسی، یعنی زبان دوم، در مدرسه را پیدا نکردم. حال که در زمینه مغزپژوهی فعالیت میکنم، از فرصتسوزی که در حق من و امثال من برای آموزش صحیح و به موقع، در مدرسه اتفاق افتاد، تأسف میخورم. پژوهشهای جدید انطباقی از طریق آزمونهای رفتاری و مغزنگاری و تصویربرداری از آن، نشان میدهد بهترین فرصت یادگیری زبان دوم هنگامی است که مغز در بالاترین حد انعطافپذیری و آمادگی برای تسلط بر زبان دوم قرار دارد؛ یعنی از سنین شش، هفت سالگی تا 10، 11 سالگی.
این روزها میشنویم که به بهانه پایینآمدن سطح سواد فارسی، یعنی زبان اول، در مدارس ابتدایی، تصمیم گرفته میشود که زبان انگلیسی بهعنوان زبان دوم از برنامه درسی آنها حذف شود. زبان اول و دوم اگر با روش صحیح و بهموقع از سوی افرادی مسلط بر آموزش زبان انجام بگیرد و در کلاسهای درس اهمیت لازم به آنها داده شود، هیچ تداخل و ایجاد اختلال در یادگیری زبان پیش نمیآورد. این موضوع با آخرین روشهای مغزپژوهی تأیید شده که بهترین سن شروع زبان دوم سنین دبستانی است. در این شرایط سنی است که هر دو زبان سهلتر و با تسلط بیشتری آموخته میشود.
به هر علت مشروع یا نامشروعی، امروزه زبان انگلیسی خصوصیات یک زبان بینالمللی تمامعیار پیدا کرده است. شاید در قرن هجدهم زبان فرانسه جایگاهی نزدیک به آن داشته است. ولی تسلط به زبان انگلیسی بهعنوان زبان دوم در جهانی که ما امروز در آن زندگی میکنیم از ضروریات برای نسل آینده بالنده کشور است. زیرا انگلیسی زبان علم، تکنولوژی، اینترنت و همه مظاهر تمدن امروزی است. ما بهعنوان یک ملت که دارای زبان مستقل خود هستیم، برای گفتوگو با جهان نیاز به تسلط به زبان دوم بینالمللی (امروزه انگلیسی) داریم تا از طریق آن موضع افکار و فرهنگ خود را بیان کنیم. جای تأسف است که هنوز در نسل جدید نیز ما این امکانات را برای همه فراهم نکردیم و هنوز در کنگرههای بینالمللی نیز که بیشتر برای پزدادن تشکیل میدهیم، پژوهشگران و محققان ما از نعمت تسلط بر زبان انگلیسی بهرهمند نیستند که بتوانند با زبانی رسا و دقیق و مسلط، یافتهها، عقاید و نظریات خود را برای دیگران بازگو کنند. این یک نقص بزرگ در آموزش زبان ماست. تسلط بر زبان دوم که خصوصیات زبانی بینالمللی پیدا کرده، ما را کوچک و حقیر نمیکند، بلکه توانا در رساندن حرف خود به دیگران و ستاندن حق
خود میکند. نگاهی بکنید به کشورهای همسایهای چون عراق، پاکستان، کشورهای عربی درباره خلیح فارس، ترکیه، حتی افغانستان که از این نظر از ما موفقتر عمل میکنند. یادگیری همراه با تسلط زبان بینالمللی امروز بهعنوان زبان دوم (انگلیسی)، نشانه کرنش به سوی استعمار نوین نیست، بلکه قدعلمکردن در مقابل آن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.