گزارشی از افتتاح نمایشگاه آثار جمعی از شاگردان استاد ایرج شافعی
آیینهای از جنس نقاشی
بعدازظهر جمعه است. ابرهای استراتوکومولوس آسمان را با هنرمندی هرچه تمامتر نقاشی کرده و خورشید را هم به وجد آوردهاند تا از لابهلای آنها، پرتوافشانی کند و چتری بهغایت زیبا از طیف رنگهای آبی تا طلایی را بر سر تهران بگستراند. اصلا روز، روز رنگ است و نقاشی. بیمبالغه، هوای بعدازظهر 22 دی ماه هم بیشتر به بهار میماند تا زمستان.
راس ساعت 4، قرار هنرمندانهای میان جمعی هنرمند و هنردوست فرامیرسد. قراری که به افتتاح یک نمایشگاه نقاشی با هنرنمایی چندین هنرمند میانجامد. نمایشگاهی در زعفرانیه، کوچه نشاط. همین اندازه نشانی کافی است تا اهل هنر پی ببرند که هر خبری بوده، در آتلیه نقاشی «استاد ایرج شافعی» بوده است.
وارد میشویم. در حیاط نه چندان بزرگ اما باصفای گالری، اولین چیزی که جلب توجه میکند، پوستر نمایشگاه است. نوشته: «نمایشگاه گروهی شاگردان استاد ایرج شافعی به مناسبت سیامین سالگرد تاسیس آتلیه نقاشی زمان هنر»
جمعه 22 دی ماه 1396 از ساعت 16 الی 20
نمایشگاه تا روز چهارشنبه 4 بهمن ماه ادامه دارد
ساعت بازدید 11 الی 18 و نشانی: زعفرانیه خیابان آصف کوچه پرویز وهابی پلاک 14
رنگ در رنگ
حالا دیگر وارد صحن اصلی گالری شدهایم. از همان بدو ورود، چشمانمان را جرعه جرعه به نوشیدن زیبایی مهمان میکنیم. رنگ در رنگ، نقش در نقش، طرح در طرح. آثاری که وجه اشتراکشان بهرهگیری از تکنیک رنگ و روغن و اکریلیک است. اما در انتقال احساسات و مفاهیم، هرکدام دنیایی مخصوص به خود دارند. یکی در نقاشیاش از نمادهای دهه 60 و توپ پلاستیکی آن دوره استفاده کرده وآن دیگری امواج دریا را به زیبایی بر پهنه بوم روان کرده است؛ یکی چهره زنی زیبا را قلمی کرده و دیگری با چند خط و چند رنگ و چند نقش، تلاش کرده ضمیر ناخودآگاهت را به مرور خاطرهای شاید آشنا دعوت کند. خاطراتی که شاید برای هرکدام از ما، رنگ و بویی منحصر به فرد داشته باشد و هرکدام از ما، دریافتی کاملا اختصاصی از آن خواهیم داشت. حالا دیگر مطمئن شدهام که نقاشی را نمیشود نوشت. فقط باید دید. حالا دیگر برای دعوت از تو، مطمئن شدهام.
آویخته بر دیوارهای یکی از اتاقهای گالری، دو تابلوی نقاشی هوش از سرت میبرد. ندیده و نشناخته با خودت شرط میبندی که باید کار استاد باشد. تابلوهایی به غایت خوش صدا. آری. با توحرف میزنند. نزدیکتر که میروی، شرطت را هم میبری. امضای استاد ایرج شافعی بر حاشیه اثر، دلت را یکدل میکند که هرچه زیبایی تاکنون در این نمایشگاه دیدهای، از این سرچشمه جوشیدهاند.
سایه استاد
ضیافت نمایشگاه میرود که کامل شود. استاد هم به این جمع صمیمی پیوسته است. با لبخندی برلب و چهرهای که موج موج انرژی مثبت و آرامش به اطرافش میپراکند. درمیانه حضار مشغول چاق سلامتی و خوش آمدگویی به حضار است. ما را که میبیند، بیدرنگ میپذیرد که چند دقیقهای درکنارش بنشینیم و حالا پس از گشتوگذار در دنیای هنرهای بصریاش، لختی از لطافت کلامش هم بهره ببریم. اولین چیزی که به ذهنم میرسد این است که آیا استاد ایرج شافعی را فقط در همان دو تابلویی که به امضای او رسیده بود، باید جستوجو کرد یا سایه استاد، در آثار شاگردان هم وجود دارد؟
میگوید: «درعین حال که عدهای از این هنرجویان حالا دیگر خودشان به استادی رسیدهاند و برای خودشان کلاس دارند، بعضی از آنها شش سال یا هفت سال بیشتر ندارند. اما به هرحال وقتی هنرجویی نزد استادی به یادگیری مشغول میشود، ردپایی از آن استاد در تکنیکها و قلقهای آثارش دیده میشود. ولی در مورد مفاهیم، من سعی کردهام که این اتفاق نیفتد. من به همه این عزیزان تاکید کردهام که سعی کنید آثارتان از نظر مفاهیم، شبیه آثار من نباشد. چون تفکرات هرکسی بسیار زیباست و درواقع من باید تلاش کنم که به هنرجویانم بیاموزم چگونه افکار خودشان را درکار نشان دهند.»
بر «افکار و مفاهیم» تاکید دارد. مگر هنر برای انتقال مفاهیم و افکار است؟
میگوید: «95 درصد افکار و 5 درصد تکنیک؛ آن هم برای انتقال افکار.»
شجاعانه سخن می گوید: «من برعکس اغلب همکارانم برای تکنیک اهمیت خیلی زیادی قائل نیستم. البته اجرا و تکنیک و مهارت، فیض کمی نیست ولی چیزی است که همه میتوانند به دست بیاورند. فکر، ایده و سلیقه است که برای من مهم است. برای من مهم است که یک هنرمند با استفاده از تکنیک بتواند احساسات و دریافت و درک خودش را از دنیایی که در آن زندگی میکند نشان دهد.»
میافزاید: «به نظر من وظیفه من یک هنرمند این است که عقیده و فکر و احساس و برداشت خودش را در آثارش به نمایش بگذارد. بقیه راه و برداشت از این آثار، به عهده بیننده و مخاطب اثر است. میزان درکی که مخاطب از هنر میکند، جزو مسئولیتها و تعهدات و وظایف هنرمند نیست. البته مخاطب حق دارد حتی از یک هنرمند بخواهد که اثر هنری خودش را برای او شرح دهد ولی اینکه هنرمند بتواند آنچه فکر میکند را با کلمات به درستی بیان کند و اینکه آیا مخاطب به درستی برداشت میکند یا نه، این را نمیتوان ضمانت داد. اگر کسی توضیحی که هنرمند پس از خلق اثرش میدهد را درک نکند، نه گناه هنرمند است و نه گناه مخاطب. از کروساوا کارگردان نامدار ژاپنی چنین سوالی شده بود و از او خواسته بودند که درمورد یکی از فیلمهایش توضیح دهد. او پاسخ داده بود من بلد نیستم حرف بزنم. زبان من، همان فیلمم است.»
آیینه
از استاد ایرج شافعی میپرسم اگر قرار باشد دیگران را دعوت کنم که از این نمایشگاه دیدن کنند، باید چه دلیلی برای دعوتم بیاورم؟
میگوید: «در این نمایشگاه، میشود نسل جدید را دید. میشود افکارشان و نوع نگاهشان به دنیا را دید. میشود دید که نسل امروز ما - چه دختر و چه پسر- چگونه به جهان پیرامونشان نگاه میکنند. ما از اینها چیزهای زیادی میتوانیم دریافت کنیم. وقتی یک پسر چهارده پانزده ساله در تابلوی نقاشی خودش از خوشنویسی استفاده میکند، قطعا چیزی از جامعه و فرهنگش دریافت کرده که اینگونه کار کرده است. یا میشود دید که آثار عدهای از آنها خواهی نخواهی کمی متمایل به غرب شده است. یا میشود دید که مثلا یکی از آنها در تابلوی خودش گاندی را کشیده در حالی که لباس و کلاه و زیورآلات مدل رپ بر تن دارد. اتفاقا من فکر میکنم هنر به خاطر همین تفاوتهایش زیباست. یکی از افتخارات من این است که شاگردانم مثل هم نیستند. حتی دو شاگرد هم ندارم که مثل هم باشند. با این وجود این تابلوها میتوانند مثل یک آینه، نگاه نسل امروز را به دنیای پیرامونش به خوبی نشان دهد. این دلیل خوبی برای دعوت از دیگران و دیدن نمایشگاه است.»
استاد ایرج شافعی میگوید: «من به هنرجویانم گفته بودم سعی کنید از کشوری که در آن زندگی میکنید و از فرهنگ کشورتان و جامعه اطرافتان برداشت کنید و در آثارتان نشان دهید و سعی کنید نقاشیهایتان شبیه به نقاشی فرنگیها نباشد. چون آنها که خودشان هستند و اتفاقا خیلی هم زیاد هستند. من به هنرجویانم تاکید زیادی میکنم و میگویم باید در آثارتان نشان دهید که شما که هستید و چگونه فکر میکنید و دنیا را چگونه میبینید. خلاصه سعی کردهام به هنرجویانم بگویم فرهنگتان را فراموش نکنید.»
به همین اندازه صحبت با استاد بسنده میکنم. هرچند کلامش حقیقتا شیرین است. ضیافت کامل شده است. شیرینی میخوریم؛ و نمایشگاه با تعداد بسیار زیادی بازدیدکننده افتتاح میشود.
با تشکر از بانوان هاله نايب ميترا افشار فر و كوين عليار که مديران فعال گالري زمان هنر هستند.
بعدازظهر جمعه است. ابرهای استراتوکومولوس آسمان را با هنرمندی هرچه تمامتر نقاشی کرده و خورشید را هم به وجد آوردهاند تا از لابهلای آنها، پرتوافشانی کند و چتری بهغایت زیبا از طیف رنگهای آبی تا طلایی را بر سر تهران بگستراند. اصلا روز، روز رنگ است و نقاشی. بیمبالغه، هوای بعدازظهر 22 دی ماه هم بیشتر به بهار میماند تا زمستان.
راس ساعت 4، قرار هنرمندانهای میان جمعی هنرمند و هنردوست فرامیرسد. قراری که به افتتاح یک نمایشگاه نقاشی با هنرنمایی چندین هنرمند میانجامد. نمایشگاهی در زعفرانیه، کوچه نشاط. همین اندازه نشانی کافی است تا اهل هنر پی ببرند که هر خبری بوده، در آتلیه نقاشی «استاد ایرج شافعی» بوده است.
وارد میشویم. در حیاط نه چندان بزرگ اما باصفای گالری، اولین چیزی که جلب توجه میکند، پوستر نمایشگاه است. نوشته: «نمایشگاه گروهی شاگردان استاد ایرج شافعی به مناسبت سیامین سالگرد تاسیس آتلیه نقاشی زمان هنر»
جمعه 22 دی ماه 1396 از ساعت 16 الی 20
نمایشگاه تا روز چهارشنبه 4 بهمن ماه ادامه دارد
ساعت بازدید 11 الی 18 و نشانی: زعفرانیه خیابان آصف کوچه پرویز وهابی پلاک 14
رنگ در رنگ
حالا دیگر وارد صحن اصلی گالری شدهایم. از همان بدو ورود، چشمانمان را جرعه جرعه به نوشیدن زیبایی مهمان میکنیم. رنگ در رنگ، نقش در نقش، طرح در طرح. آثاری که وجه اشتراکشان بهرهگیری از تکنیک رنگ و روغن و اکریلیک است. اما در انتقال احساسات و مفاهیم، هرکدام دنیایی مخصوص به خود دارند. یکی در نقاشیاش از نمادهای دهه 60 و توپ پلاستیکی آن دوره استفاده کرده وآن دیگری امواج دریا را به زیبایی بر پهنه بوم روان کرده است؛ یکی چهره زنی زیبا را قلمی کرده و دیگری با چند خط و چند رنگ و چند نقش، تلاش کرده ضمیر ناخودآگاهت را به مرور خاطرهای شاید آشنا دعوت کند. خاطراتی که شاید برای هرکدام از ما، رنگ و بویی منحصر به فرد داشته باشد و هرکدام از ما، دریافتی کاملا اختصاصی از آن خواهیم داشت. حالا دیگر مطمئن شدهام که نقاشی را نمیشود نوشت. فقط باید دید. حالا دیگر برای دعوت از تو، مطمئن شدهام.
آویخته بر دیوارهای یکی از اتاقهای گالری، دو تابلوی نقاشی هوش از سرت میبرد. ندیده و نشناخته با خودت شرط میبندی که باید کار استاد باشد. تابلوهایی به غایت خوش صدا. آری. با توحرف میزنند. نزدیکتر که میروی، شرطت را هم میبری. امضای استاد ایرج شافعی بر حاشیه اثر، دلت را یکدل میکند که هرچه زیبایی تاکنون در این نمایشگاه دیدهای، از این سرچشمه جوشیدهاند.
سایه استاد
ضیافت نمایشگاه میرود که کامل شود. استاد هم به این جمع صمیمی پیوسته است. با لبخندی برلب و چهرهای که موج موج انرژی مثبت و آرامش به اطرافش میپراکند. درمیانه حضار مشغول چاق سلامتی و خوش آمدگویی به حضار است. ما را که میبیند، بیدرنگ میپذیرد که چند دقیقهای درکنارش بنشینیم و حالا پس از گشتوگذار در دنیای هنرهای بصریاش، لختی از لطافت کلامش هم بهره ببریم. اولین چیزی که به ذهنم میرسد این است که آیا استاد ایرج شافعی را فقط در همان دو تابلویی که به امضای او رسیده بود، باید جستوجو کرد یا سایه استاد، در آثار شاگردان هم وجود دارد؟
میگوید: «درعین حال که عدهای از این هنرجویان حالا دیگر خودشان به استادی رسیدهاند و برای خودشان کلاس دارند، بعضی از آنها شش سال یا هفت سال بیشتر ندارند. اما به هرحال وقتی هنرجویی نزد استادی به یادگیری مشغول میشود، ردپایی از آن استاد در تکنیکها و قلقهای آثارش دیده میشود. ولی در مورد مفاهیم، من سعی کردهام که این اتفاق نیفتد. من به همه این عزیزان تاکید کردهام که سعی کنید آثارتان از نظر مفاهیم، شبیه آثار من نباشد. چون تفکرات هرکسی بسیار زیباست و درواقع من باید تلاش کنم که به هنرجویانم بیاموزم چگونه افکار خودشان را درکار نشان دهند.»
بر «افکار و مفاهیم» تاکید دارد. مگر هنر برای انتقال مفاهیم و افکار است؟
میگوید: «95 درصد افکار و 5 درصد تکنیک؛ آن هم برای انتقال افکار.»
شجاعانه سخن می گوید: «من برعکس اغلب همکارانم برای تکنیک اهمیت خیلی زیادی قائل نیستم. البته اجرا و تکنیک و مهارت، فیض کمی نیست ولی چیزی است که همه میتوانند به دست بیاورند. فکر، ایده و سلیقه است که برای من مهم است. برای من مهم است که یک هنرمند با استفاده از تکنیک بتواند احساسات و دریافت و درک خودش را از دنیایی که در آن زندگی میکند نشان دهد.»
میافزاید: «به نظر من وظیفه من یک هنرمند این است که عقیده و فکر و احساس و برداشت خودش را در آثارش به نمایش بگذارد. بقیه راه و برداشت از این آثار، به عهده بیننده و مخاطب اثر است. میزان درکی که مخاطب از هنر میکند، جزو مسئولیتها و تعهدات و وظایف هنرمند نیست. البته مخاطب حق دارد حتی از یک هنرمند بخواهد که اثر هنری خودش را برای او شرح دهد ولی اینکه هنرمند بتواند آنچه فکر میکند را با کلمات به درستی بیان کند و اینکه آیا مخاطب به درستی برداشت میکند یا نه، این را نمیتوان ضمانت داد. اگر کسی توضیحی که هنرمند پس از خلق اثرش میدهد را درک نکند، نه گناه هنرمند است و نه گناه مخاطب. از کروساوا کارگردان نامدار ژاپنی چنین سوالی شده بود و از او خواسته بودند که درمورد یکی از فیلمهایش توضیح دهد. او پاسخ داده بود من بلد نیستم حرف بزنم. زبان من، همان فیلمم است.»
آیینه
از استاد ایرج شافعی میپرسم اگر قرار باشد دیگران را دعوت کنم که از این نمایشگاه دیدن کنند، باید چه دلیلی برای دعوتم بیاورم؟
میگوید: «در این نمایشگاه، میشود نسل جدید را دید. میشود افکارشان و نوع نگاهشان به دنیا را دید. میشود دید که نسل امروز ما - چه دختر و چه پسر- چگونه به جهان پیرامونشان نگاه میکنند. ما از اینها چیزهای زیادی میتوانیم دریافت کنیم. وقتی یک پسر چهارده پانزده ساله در تابلوی نقاشی خودش از خوشنویسی استفاده میکند، قطعا چیزی از جامعه و فرهنگش دریافت کرده که اینگونه کار کرده است. یا میشود دید که آثار عدهای از آنها خواهی نخواهی کمی متمایل به غرب شده است. یا میشود دید که مثلا یکی از آنها در تابلوی خودش گاندی را کشیده در حالی که لباس و کلاه و زیورآلات مدل رپ بر تن دارد. اتفاقا من فکر میکنم هنر به خاطر همین تفاوتهایش زیباست. یکی از افتخارات من این است که شاگردانم مثل هم نیستند. حتی دو شاگرد هم ندارم که مثل هم باشند. با این وجود این تابلوها میتوانند مثل یک آینه، نگاه نسل امروز را به دنیای پیرامونش به خوبی نشان دهد. این دلیل خوبی برای دعوت از دیگران و دیدن نمایشگاه است.»
استاد ایرج شافعی میگوید: «من به هنرجویانم گفته بودم سعی کنید از کشوری که در آن زندگی میکنید و از فرهنگ کشورتان و جامعه اطرافتان برداشت کنید و در آثارتان نشان دهید و سعی کنید نقاشیهایتان شبیه به نقاشی فرنگیها نباشد. چون آنها که خودشان هستند و اتفاقا خیلی هم زیاد هستند. من به هنرجویانم تاکید زیادی میکنم و میگویم باید در آثارتان نشان دهید که شما که هستید و چگونه فکر میکنید و دنیا را چگونه میبینید. خلاصه سعی کردهام به هنرجویانم بگویم فرهنگتان را فراموش نکنید.»
به همین اندازه صحبت با استاد بسنده میکنم. هرچند کلامش حقیقتا شیرین است. ضیافت کامل شده است. شیرینی میخوریم؛ و نمایشگاه با تعداد بسیار زیادی بازدیدکننده افتتاح میشود.
با تشکر از بانوان هاله نايب ميترا افشار فر و كوين عليار که مديران فعال گالري زمان هنر هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.