جهان در برابر دنیا
زهرا عمرانی
هزینه بر عهده میزبان بود و گفته بودند با تاکسی از فرودگاه به هتل برویم. به رسم علاقهای که به دیدن شهرهای جدید دارم، تصمیم گرفتم با اتوبوس بروم. برای خرید بلیت سکه لازم بود و من سکه کافی نداشتم، از دختری که در ایستگاه ایستاده بود پرسیدم میتواند پنج یورو برایم خرد کند و سر گفتوگو باز شد. سؤال اولش این بود که مال کجایی و اینجا چه میکنی؟ در لحنش معلوم بود دل خوشی از این شهر ندارد، انگار پرسیده باشد «در این خرابشده» چه کار میکنی؟ گفتم ایرانی هستم و برای کار آمدم. ظاهرش به ساکنان شمال آفریقا میخورد یا جنوب ایران، پوست گندمی تیره، موی فرفری و صورت بیضیشکل. با تأکید گفت: «من اهل همین شهرم» انگار بخواهد سرزنش کند که اصلا چرا شک کردی! حدود یک ماه رفته بود آسیای دور، ژاپن، مالزی، تایوان و... و عاشق آنجا شده بود، نرسیده میخواست بازگردد. دو، سه ماهی هم در بحرین کارآموزی کرده بود. از من سؤالهای زیادی داشت. «چطور میتوان ویزای ایران گرفت؟ چقدر زمان برای دیدن ایران لازم است؟ کدام شهرها را بروم؟ حدود هزینه چقدر است؟ چقدر به بحرین شباهت دارد؟ به عربستان سعودی چطور؟». روی عربستان سعودی خیلی مکث کرد. «نظرت درباره رابطه ایران و عربستان چیست؟ مردم ایران در این مورد زیاد صحبت میکنند؟ فرهنگ ایران چقدر به فرهنگ عربستان شباهت دارد؟». گفتم من به عربستان سفر کردهام، جا خورد. به نظرش غیرممکن بود. باور داشت که رابطه میان دو کشور خیلی تیره و تار است. پرسید «برای حج؟»؛ گفتم نه، گفت: «عمره؟» تأیید کردم. گفت: «هزینه حج خیلی زیاد است، میخواستم سال پیش مادرم را بفرستم، اما تور شش هزار دلار هزینه دارد. خیلی سنگین است. اگر هم بدون تور بخواهد برود، ویزا نمیدهند». فهمیدم پوست تیره و موهای سیاهش بیحکمت نیست. اسمش جهان بود، خانوادهاش اهل مراکش، او و خواهر کوچکترش در بلژیک به دنیا آمده و بزرگ شده بودند. 27 سال داشت و در پی جایی بود که بتواند آن را «خانه» بنامد. یخها که شکست، پرسیدم چرا اینقدر از این شهر دلخوری؟ گفت: «کسی که در کشور خودش بزرگ شده باشد، من را نمیفهمد. من اینجا به دنیا آمدم، بزرگ شدم، مدرسه رفتم اما هرگز بلژیکی نبودم. به خاطر ظاهر متفاوتم هیچ وقت یکی از آنها نشدم و این روزها هم که اسلامهراسی در اروپا غوغا میکند. حادثه لندن، حادثه پاریس، حادثه بروکسل، من اینجا در به اصطلاح خانهام غریبه هستم، با چهرهای شرقی و مسلمان، سنگینی نگاهها اذیتم میکند. باید جوابگوی اتفاقاتی باشم که در آن نقشی نداشتهام». اولین بار بود که با این زاویه دید مواجه شده بودم، من در تهران به دنیا آمده و بزرگ شدهام. شهری به نسبت همسان، درکی از نگاه یک مهاجر نسلدومی نداشتم! انگار لحظهای از شهود بود، آن بحران هویت را که در مورد نسل دوم مهاجران خوانده بودم و درست درک نمیکردم، حالا یکباره در حالت نگاه «جهان» درک کردم؛ خشمش را به اروپا، به بلژیک که زادگاهش بود و این احساس که جایی برای رفتن نداشت. پرسیدم نمیتوانی مراکش را خانه خودت بنامی؟ نگاهی کرد و سر تکان داد. گفت: «همه خانوادهام اینجا هستند. من چندباری به مراکش سفر کردهام، ولی نه زیاد، هرگز آنجا زندگی نکردهام. سخت است». عجیب بود، دختری که در اروپا به دنیا آمده، در شهر مقر اتحادیه اروپا، شهری سبز و ثروتمند، زبانشان را چون زبان مادریاش صحبت میکند، آنجا دانشگاه رفته و کار کرده، داشت با حسرت به منِ ساکنِ خاورمیانه نگاه میکرد.
میتوانستم خشمش را بفهمم. اینکه چرا اینهمه آنچه به نظر من زیبا میآمد، برای او غیرقابل تحمل بود. از صدای جیغ مربوط به روغنکارینشدن واگن اتوبوس رنج میکشید و به تمسخر میگفت «بفرما، این هم تکنولوژی اروپا»، از دو دقیقه توقف بیشتر در ایستگاه شاکی بود، از هوای ابری، از آرامش شهر، از دنیا... . جهان ایستاده بود در برابر دنیا، دنیایی عظیم که او نمیتوانست دستش را روی یک نقطه بگذارد و بگوید اینجا خانه من است.
هزینه بر عهده میزبان بود و گفته بودند با تاکسی از فرودگاه به هتل برویم. به رسم علاقهای که به دیدن شهرهای جدید دارم، تصمیم گرفتم با اتوبوس بروم. برای خرید بلیت سکه لازم بود و من سکه کافی نداشتم، از دختری که در ایستگاه ایستاده بود پرسیدم میتواند پنج یورو برایم خرد کند و سر گفتوگو باز شد. سؤال اولش این بود که مال کجایی و اینجا چه میکنی؟ در لحنش معلوم بود دل خوشی از این شهر ندارد، انگار پرسیده باشد «در این خرابشده» چه کار میکنی؟ گفتم ایرانی هستم و برای کار آمدم. ظاهرش به ساکنان شمال آفریقا میخورد یا جنوب ایران، پوست گندمی تیره، موی فرفری و صورت بیضیشکل. با تأکید گفت: «من اهل همین شهرم» انگار بخواهد سرزنش کند که اصلا چرا شک کردی! حدود یک ماه رفته بود آسیای دور، ژاپن، مالزی، تایوان و... و عاشق آنجا شده بود، نرسیده میخواست بازگردد. دو، سه ماهی هم در بحرین کارآموزی کرده بود. از من سؤالهای زیادی داشت. «چطور میتوان ویزای ایران گرفت؟ چقدر زمان برای دیدن ایران لازم است؟ کدام شهرها را بروم؟ حدود هزینه چقدر است؟ چقدر به بحرین شباهت دارد؟ به عربستان سعودی چطور؟». روی عربستان سعودی خیلی مکث کرد. «نظرت درباره رابطه ایران و عربستان چیست؟ مردم ایران در این مورد زیاد صحبت میکنند؟ فرهنگ ایران چقدر به فرهنگ عربستان شباهت دارد؟». گفتم من به عربستان سفر کردهام، جا خورد. به نظرش غیرممکن بود. باور داشت که رابطه میان دو کشور خیلی تیره و تار است. پرسید «برای حج؟»؛ گفتم نه، گفت: «عمره؟» تأیید کردم. گفت: «هزینه حج خیلی زیاد است، میخواستم سال پیش مادرم را بفرستم، اما تور شش هزار دلار هزینه دارد. خیلی سنگین است. اگر هم بدون تور بخواهد برود، ویزا نمیدهند». فهمیدم پوست تیره و موهای سیاهش بیحکمت نیست. اسمش جهان بود، خانوادهاش اهل مراکش، او و خواهر کوچکترش در بلژیک به دنیا آمده و بزرگ شده بودند. 27 سال داشت و در پی جایی بود که بتواند آن را «خانه» بنامد. یخها که شکست، پرسیدم چرا اینقدر از این شهر دلخوری؟ گفت: «کسی که در کشور خودش بزرگ شده باشد، من را نمیفهمد. من اینجا به دنیا آمدم، بزرگ شدم، مدرسه رفتم اما هرگز بلژیکی نبودم. به خاطر ظاهر متفاوتم هیچ وقت یکی از آنها نشدم و این روزها هم که اسلامهراسی در اروپا غوغا میکند. حادثه لندن، حادثه پاریس، حادثه بروکسل، من اینجا در به اصطلاح خانهام غریبه هستم، با چهرهای شرقی و مسلمان، سنگینی نگاهها اذیتم میکند. باید جوابگوی اتفاقاتی باشم که در آن نقشی نداشتهام». اولین بار بود که با این زاویه دید مواجه شده بودم، من در تهران به دنیا آمده و بزرگ شدهام. شهری به نسبت همسان، درکی از نگاه یک مهاجر نسلدومی نداشتم! انگار لحظهای از شهود بود، آن بحران هویت را که در مورد نسل دوم مهاجران خوانده بودم و درست درک نمیکردم، حالا یکباره در حالت نگاه «جهان» درک کردم؛ خشمش را به اروپا، به بلژیک که زادگاهش بود و این احساس که جایی برای رفتن نداشت. پرسیدم نمیتوانی مراکش را خانه خودت بنامی؟ نگاهی کرد و سر تکان داد. گفت: «همه خانوادهام اینجا هستند. من چندباری به مراکش سفر کردهام، ولی نه زیاد، هرگز آنجا زندگی نکردهام. سخت است». عجیب بود، دختری که در اروپا به دنیا آمده، در شهر مقر اتحادیه اروپا، شهری سبز و ثروتمند، زبانشان را چون زبان مادریاش صحبت میکند، آنجا دانشگاه رفته و کار کرده، داشت با حسرت به منِ ساکنِ خاورمیانه نگاه میکرد.
میتوانستم خشمش را بفهمم. اینکه چرا اینهمه آنچه به نظر من زیبا میآمد، برای او غیرقابل تحمل بود. از صدای جیغ مربوط به روغنکارینشدن واگن اتوبوس رنج میکشید و به تمسخر میگفت «بفرما، این هم تکنولوژی اروپا»، از دو دقیقه توقف بیشتر در ایستگاه شاکی بود، از هوای ابری، از آرامش شهر، از دنیا... . جهان ایستاده بود در برابر دنیا، دنیایی عظیم که او نمیتوانست دستش را روی یک نقطه بگذارد و بگوید اینجا خانه من است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.