|

تربیت‌شده مكتب طالقانی و بازرگان

نام معین‌فر، نهضت آزادی را نیز به ذهن می‌آورد، اما او برخلاف دیگر نام‌های آشنای نهضت آزادی فعالیت سیاسی کمتری داشت. در تأسیس انجمن اسلامی مهندسین فعال بود و به‌عنوان مدیری باصلابت و بااخلاق به یاد مانده است. در‌این‌باره از دوست و همکار قدیمی او «محمد توسلی» خواستیم نکاتی چند درباره مرحوم معین‌فر بگوید.

‌ کمی درباره آشنایی خودتان با مرحوم معین‌فر توضیح دهید.
به‌تازگی وزارت نفت ویژه‌نامه‌ای منتشر کرده که در آن رزومه و خاطرات شفاهی مهندس معین‌فر به چاپ رسیده است؛ سعی می‌کنم نکاتی که در آن ویژه‌نامه مغفول مانده و در حافظه دارم، بگویم. مهندس معین‌فر متولد ۱۳۰۷ بودند. از ۸۹ سال عمر خود، بیش از ۶۰ سال در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، علمی و سیاسی کشور حضور داشتند. ۱۰ سال قبل از بنده، یعنی در سال ۱۳۲۶ وارد دانشکده فنی شدند و در سال ۱۳۳۰ فارغ‌التحصیل شدند. توجه داشته باشید سال‌های ۲۶ تا ۳۰ مصادف است با نهضت ملی‌شدن صنعت نفت و اوج فعالیت‌های اجتماعی.
‌ در دانشگاه فعالیت سیاسی هم داشتند؟
ایشان در دانشگاه عضو انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بودند و به‌عنوان عضو فعال این انجمن در برنامه‌ها حضور می‌یافتند. در دوران دانشجویی به قرآن نزدیک شده بودند، از تفسیرهای شب‌های جمعه آیت‌الله طالقانی در مسجد هدایت استفاده می‌کردند و در سخنرانی‌های مهندس بازرگان حضور داشتند. در خیلی از سخنرانی‌ها و مراسم‌های مناسبتی هم حضور داشتند؛ بنابراین با گفتمان و مبانی اندیشه مهندس بازرگان آشنا شده بودند. شخصیت‌های افرادی مانند مهندس معین‌فر، مرحوم سحابی، شهید چمران و دکتر یزدی در این دوران شکل گرفته است؛ مبانی اعتقادی قوی و عرق ملی شکل‌گرفته در دوران مبارزات نهضت ملی از آنها شخصیت‌های ویژه‌ای ساخت. خود آقای معین‌فر اگرچه هیچ‌گاه به‌طور تشکیلاتی در نهضت آزادی حضور نداشتند، اما در جلسات و مراسم‌های جانبی نهضت آزادی حضور داشتند.
‌ آشنایی خود شما با ایشان به چه زمانی برمی‌گردد؟
ایشان دوره‌ تحصیلات تکمیلی خود را در ژاپن و درخصوص زلزله گذراند و کارهای بزرگی در این زمینه انجام داد. از جمله کارهای او، ایجاد پایگاه زلزله‌سنج و تهیه سیستم‌های لازم برای این‌ کار بود. بعد از اینکه در سال ۴۸ به ایران برگشتم، هم‌زمان که در مرکز مشاورین کار می‌کردم، با سازمان برنامه هم ارتباط داشتم. آقای معین‌فر، مسئول دفتر فنی سازمان برنامه بودند. ایشان سال‌های طولانی‌ای در تدوین برنامه‌های ملی کشور نقش مؤثری داشتند. من هم در تدوین بخشی از این آیین‌نامه‌ها با مهندس معین‌فر همکاری داشتم، ازجمله آیین‌نامه راه‌ها و مشخصات آسفالت. تجربه‌های آقای معین‌فر در سازمان برنامه باعث شد که ایشان بعد از انقلاب برای ریاست سازمان برنامه‌وبودجه انتخاب شوند و نقش مؤثری در دوران «انتقال» داشته باشند. ایشان اولین وزیر نفت جمهوری اسلامی در دولت مهندس بازرگان بودند. چندی بعد از استعفای دولت موقت، ایشان در فهرست مهندس بازرگان برای انتخابات مجلس اول قرار گرفتند و با حدود یک‌میلیون‌ونیم رأی در شهر تهران، چهارم و وارد مجلس شدند.
در دوران مجلس اول به‌عنوان نماینده نقش مؤثری داشتند. ایشان خیلی صریح و شجاع بودند و در سخنرانی مهندس صباغیان که به ایشان حمله شد، او برای دفاع از مهندس صباغیان درگیر شد.
‌ آخرین‌باری که ایشان را دیدید چه زمانی بود؟
او در سال‌های اخیر مشکل کلیوی داشت و دیالیز می‌شد. حدود 10 روز پیش با ایشان دیداری داشتیم که حالشان خوب بود، اما متأسفانه علايمی بر بدنشان به ‌وجود آمد، به بیمارستان رفتند و وقتی به خانه برگشتند دیگر شرایط دیدار هم نداشتند. این را هم نقل بکنم که آقای مهندس زنگنه، وزیر نفت، مایل بود که خاطرات شفاهی‌ای را که در وزارت نفت از مهندس معین‌فر آماده شده است به بیمارستان ببرند و در حضور ایشان رونمایی کنند (این کتاب حدود ۹ روز پیش چاپ شد)، اما متأسفانه مهندس معین‌فر همان‌روز به خانه برگشته بودند. وقتی با منزلشان هم تماس گرفتند، ایشان آمادگی نداشتند، بنابراین نشد که خاطرات شفاهی او با حضور خودش به‌عنوان اولین وزیر نفت رونمایی شود.
او یکی از پیش‌کسوتان مهندسی کشور بودند و در تدوین آیین‌نامه‌ها نقش مؤثری داشتند. مرحوم معین‌فر یکی از پایه‌گذاران انجمن اسلامی مهندسین در کنار مهندس بازرگان در سال ۱۳۳۶ بودند. یکی از نهادهای زیرمجموعه انجمن اسلامی مهندسین به‌عنوان یک نهاد مدنی، شرکت «کارآموز» است که از سال ۴۱ شروع به کار کرده. وظیفه اصلی‌اش تأسیس هنرستان‌های فنی برای آموزش مهارت‌ها به جوانان برای مشاغل مناسب است؛ یعنی متخصصانی تربیت کنند که بتوانند خلأ بین مهندسان و کارگران را پوشش دهند و هم‌زمان به‌لحاظ اعتقادی و اخلاقی سالم باشند.
در جلسه آخر هیئت‌مدیره شرکت کارآموز که دو هفته پیش در خانه خود مرحوم معین‌فر تشکیل شد، ایشان با روحیه بالایی در حل مسائل «کارآموز» نقش ایفا می‌کردند. همان‌طور که عرض کردم، در بیشتر عمر خودشان در عرصه‌های متفاوت اجتماعی، علمی، فرهنگی و سیاسی نقش فعالی داشتند و سرمایه‌ اجتماعی قابل‌توجهی بودند. خداوند ایشان را رحمت کند. امیدوارم کسانی که هستند زندگی این افراد را گزارش دهند تا نسل امروز و فردا از اینها الگو بگیرند و امید در سن جوانی تقویت شود.
‌ چرا غالبا فاصله خود را با فعالیت‌های تشکیلاتی و سیاسی حفظ می‌کردند؟
ایشان روحیه خاصی داشتند. همواره می‌گفتند که من عضو نهضت نیستم، اما کوشش می‌کنم که کمک کنم. برای بزرگان نهضت آزادی احترام خاصی قائل بودند و همواره در برنامه‌های عمومی حضور داشتند. به هر صورت آمادگی عضویت مستقیم در نهضت نداشتند. در شرایط بعد از انقلاب همواره از گفتمان مرحوم بازرگان دفاع می‌کردند. نگاه ایشان به مدیریت هم همان بود و از همان موضع حرکت می‌کردند. اخلاق و صلابت مدیریتی او همیشه الگو بود. هرکسی در سطحی عمل می‌کرد. ایشان هم آمادگی حضور به صورت یک عضو تشکیلاتی را نداشتند، اما همیشه در کنار بودند و حمایت می‌کردند. هرجا مدیریت داشتند؛ چه در بانک ساختمانی و زمانی که در سازمان برنامه بودند [پیش از انقلاب] و بعد از انقلاب که در وزارت نفت و مجلس اول بودند، هرجا که بودند کوشش کردند که الگو باشند و کارشان را با رعايت اخلاق و درست انجام دهند.

نام معین‌فر، نهضت آزادی را نیز به ذهن می‌آورد، اما او برخلاف دیگر نام‌های آشنای نهضت آزادی فعالیت سیاسی کمتری داشت. در تأسیس انجمن اسلامی مهندسین فعال بود و به‌عنوان مدیری باصلابت و بااخلاق به یاد مانده است. در‌این‌باره از دوست و همکار قدیمی او «محمد توسلی» خواستیم نکاتی چند درباره مرحوم معین‌فر بگوید.

‌ کمی درباره آشنایی خودتان با مرحوم معین‌فر توضیح دهید.
به‌تازگی وزارت نفت ویژه‌نامه‌ای منتشر کرده که در آن رزومه و خاطرات شفاهی مهندس معین‌فر به چاپ رسیده است؛ سعی می‌کنم نکاتی که در آن ویژه‌نامه مغفول مانده و در حافظه دارم، بگویم. مهندس معین‌فر متولد ۱۳۰۷ بودند. از ۸۹ سال عمر خود، بیش از ۶۰ سال در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، علمی و سیاسی کشور حضور داشتند. ۱۰ سال قبل از بنده، یعنی در سال ۱۳۲۶ وارد دانشکده فنی شدند و در سال ۱۳۳۰ فارغ‌التحصیل شدند. توجه داشته باشید سال‌های ۲۶ تا ۳۰ مصادف است با نهضت ملی‌شدن صنعت نفت و اوج فعالیت‌های اجتماعی.
‌ در دانشگاه فعالیت سیاسی هم داشتند؟
ایشان در دانشگاه عضو انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بودند و به‌عنوان عضو فعال این انجمن در برنامه‌ها حضور می‌یافتند. در دوران دانشجویی به قرآن نزدیک شده بودند، از تفسیرهای شب‌های جمعه آیت‌الله طالقانی در مسجد هدایت استفاده می‌کردند و در سخنرانی‌های مهندس بازرگان حضور داشتند. در خیلی از سخنرانی‌ها و مراسم‌های مناسبتی هم حضور داشتند؛ بنابراین با گفتمان و مبانی اندیشه مهندس بازرگان آشنا شده بودند. شخصیت‌های افرادی مانند مهندس معین‌فر، مرحوم سحابی، شهید چمران و دکتر یزدی در این دوران شکل گرفته است؛ مبانی اعتقادی قوی و عرق ملی شکل‌گرفته در دوران مبارزات نهضت ملی از آنها شخصیت‌های ویژه‌ای ساخت. خود آقای معین‌فر اگرچه هیچ‌گاه به‌طور تشکیلاتی در نهضت آزادی حضور نداشتند، اما در جلسات و مراسم‌های جانبی نهضت آزادی حضور داشتند.
‌ آشنایی خود شما با ایشان به چه زمانی برمی‌گردد؟
ایشان دوره‌ تحصیلات تکمیلی خود را در ژاپن و درخصوص زلزله گذراند و کارهای بزرگی در این زمینه انجام داد. از جمله کارهای او، ایجاد پایگاه زلزله‌سنج و تهیه سیستم‌های لازم برای این‌ کار بود. بعد از اینکه در سال ۴۸ به ایران برگشتم، هم‌زمان که در مرکز مشاورین کار می‌کردم، با سازمان برنامه هم ارتباط داشتم. آقای معین‌فر، مسئول دفتر فنی سازمان برنامه بودند. ایشان سال‌های طولانی‌ای در تدوین برنامه‌های ملی کشور نقش مؤثری داشتند. من هم در تدوین بخشی از این آیین‌نامه‌ها با مهندس معین‌فر همکاری داشتم، ازجمله آیین‌نامه راه‌ها و مشخصات آسفالت. تجربه‌های آقای معین‌فر در سازمان برنامه باعث شد که ایشان بعد از انقلاب برای ریاست سازمان برنامه‌وبودجه انتخاب شوند و نقش مؤثری در دوران «انتقال» داشته باشند. ایشان اولین وزیر نفت جمهوری اسلامی در دولت مهندس بازرگان بودند. چندی بعد از استعفای دولت موقت، ایشان در فهرست مهندس بازرگان برای انتخابات مجلس اول قرار گرفتند و با حدود یک‌میلیون‌ونیم رأی در شهر تهران، چهارم و وارد مجلس شدند.
در دوران مجلس اول به‌عنوان نماینده نقش مؤثری داشتند. ایشان خیلی صریح و شجاع بودند و در سخنرانی مهندس صباغیان که به ایشان حمله شد، او برای دفاع از مهندس صباغیان درگیر شد.
‌ آخرین‌باری که ایشان را دیدید چه زمانی بود؟
او در سال‌های اخیر مشکل کلیوی داشت و دیالیز می‌شد. حدود 10 روز پیش با ایشان دیداری داشتیم که حالشان خوب بود، اما متأسفانه علايمی بر بدنشان به ‌وجود آمد، به بیمارستان رفتند و وقتی به خانه برگشتند دیگر شرایط دیدار هم نداشتند. این را هم نقل بکنم که آقای مهندس زنگنه، وزیر نفت، مایل بود که خاطرات شفاهی‌ای را که در وزارت نفت از مهندس معین‌فر آماده شده است به بیمارستان ببرند و در حضور ایشان رونمایی کنند (این کتاب حدود ۹ روز پیش چاپ شد)، اما متأسفانه مهندس معین‌فر همان‌روز به خانه برگشته بودند. وقتی با منزلشان هم تماس گرفتند، ایشان آمادگی نداشتند، بنابراین نشد که خاطرات شفاهی او با حضور خودش به‌عنوان اولین وزیر نفت رونمایی شود.
او یکی از پیش‌کسوتان مهندسی کشور بودند و در تدوین آیین‌نامه‌ها نقش مؤثری داشتند. مرحوم معین‌فر یکی از پایه‌گذاران انجمن اسلامی مهندسین در کنار مهندس بازرگان در سال ۱۳۳۶ بودند. یکی از نهادهای زیرمجموعه انجمن اسلامی مهندسین به‌عنوان یک نهاد مدنی، شرکت «کارآموز» است که از سال ۴۱ شروع به کار کرده. وظیفه اصلی‌اش تأسیس هنرستان‌های فنی برای آموزش مهارت‌ها به جوانان برای مشاغل مناسب است؛ یعنی متخصصانی تربیت کنند که بتوانند خلأ بین مهندسان و کارگران را پوشش دهند و هم‌زمان به‌لحاظ اعتقادی و اخلاقی سالم باشند.
در جلسه آخر هیئت‌مدیره شرکت کارآموز که دو هفته پیش در خانه خود مرحوم معین‌فر تشکیل شد، ایشان با روحیه بالایی در حل مسائل «کارآموز» نقش ایفا می‌کردند. همان‌طور که عرض کردم، در بیشتر عمر خودشان در عرصه‌های متفاوت اجتماعی، علمی، فرهنگی و سیاسی نقش فعالی داشتند و سرمایه‌ اجتماعی قابل‌توجهی بودند. خداوند ایشان را رحمت کند. امیدوارم کسانی که هستند زندگی این افراد را گزارش دهند تا نسل امروز و فردا از اینها الگو بگیرند و امید در سن جوانی تقویت شود.
‌ چرا غالبا فاصله خود را با فعالیت‌های تشکیلاتی و سیاسی حفظ می‌کردند؟
ایشان روحیه خاصی داشتند. همواره می‌گفتند که من عضو نهضت نیستم، اما کوشش می‌کنم که کمک کنم. برای بزرگان نهضت آزادی احترام خاصی قائل بودند و همواره در برنامه‌های عمومی حضور داشتند. به هر صورت آمادگی عضویت مستقیم در نهضت نداشتند. در شرایط بعد از انقلاب همواره از گفتمان مرحوم بازرگان دفاع می‌کردند. نگاه ایشان به مدیریت هم همان بود و از همان موضع حرکت می‌کردند. اخلاق و صلابت مدیریتی او همیشه الگو بود. هرکسی در سطحی عمل می‌کرد. ایشان هم آمادگی حضور به صورت یک عضو تشکیلاتی را نداشتند، اما همیشه در کنار بودند و حمایت می‌کردند. هرجا مدیریت داشتند؛ چه در بانک ساختمانی و زمانی که در سازمان برنامه بودند [پیش از انقلاب] و بعد از انقلاب که در وزارت نفت و مجلس اول بودند، هرجا که بودند کوشش کردند که الگو باشند و کارشان را با رعايت اخلاق و درست انجام دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.