آشوب در عصر بازیگران غیردولتی
رضا نصری. حقوقدان
ایران از شرق و غرب در محاصره بازیگران نامتعارف و شبهنظامیان «غیردولتی» است. این وضعیت استثنائی - که برخی تعمدا در پی کمرنگتر جلوهدادن آن هستند - صحنه سیاسی ایران را با بسیاری از کشورهای جهان که مرز مشترک با «دولت»های متعارف دارند، متفاوت میکند. این وضعیت، صحنه سیاسی ایران را حتی با دورانهای گذشته ایران (مثلا زمان انقلاب) نیز غیرقابل مقایسه میکند.
درواقع، همجواری با این بازیگران نامتعارف و غیررسمی عصر جدید که به هیچ قاعده و عرف بینالمللی پایبند نیستند، حقیقتی تلخ و انکارنشدنی است که جامعه ایران باید به آن آگاه شود و کنشهای اجتماعی و سیاسی خود را متناسب با آن تنظیم کند.
به عبارت دیگر، بستر منطقهای ایران در شرایط فعلی این «متاع لوکس» را به هیچ جریان مصلح و خیرخواه ایرانی نمیدهد تا خارج از چارچوبهای قانونی و شیوههای مدنی؛ یعنی مثلا از طریق ساختارشکنی و التهابآفرینیهای خشونتآمیز در کف خیابانها، خواستههای خود را مطالبه کنند.
ذکر این نکته «هراسآفرینی» نیست. کافی است نگاهی به نقشه ایران بیندازیم؛ پشت مرزهای شرقی کشور، دهها گروه مسلح تروریستی متخاصم ازجمله القاعده، طالبان، جندالله، جیشالعدل، جیش محمد، شبکه حقانی، حرکت انصار، لشکر جهنگوی، اتحاد الجهادی الاسلامی و ... با صدها هزار نیرو مستقر هستند. در کنار آنها، به مدد دلارهای عربستان سعودی، زنجیرهای از مدارس وهابی در «مناطق قبیلهای فدرال پاکستان» و نواحی مرزی ایران تأسیس شده که سالهاست با هدف مشخص «شیعهکشی»، هزاران کودک و نوجوان محروم این مناطق را شستوشوی مغزی میدهند، آلوده به تنفر و کینه فرقهای کرده و برای «جهاد با رافضیها» آماده میکنند.
پشت مرزهای غربی کشور نیز، از شمال تا جنوب، صدها تشکل سیال و سلول تروریستی فعال و خفته وجود دارد؛ از داعش گرفته تا جبهةالنصره، سازمان رجوی، پژاک و گروههای «الاحوازی» و جداییطلب خوزستان که هریک با هدف استیلای ایدئولوژیک و فرقهای، ورود به خاک کشور، ایجاد خلافت، ایجاد پایگاه جدید، دستیابی به منابع و اجرای پروژههای اعتقادی خود یا برای تغییر نقشه سیاسی منطقه فعالیت میکنند یا در انتظار نشستهاند. جامعه ایران باید به جد از خود بپرسد به چه علت از دهههای گذشته تاکنون این گروههای تروریستی موفق شدهاند مناطق وسیعی از سرزمینهای همجوار را تسخیر کنند و در آنجا مستقر شوند؛ اما پشت دیوارهای مرزی ایران متوقف شدهاند؟
بهعنوان مثال، چرا گروه «طالبان» از شرق افغانستان تا انتهای «هرات» بهسرعت بال میگستراند و به پاکستان و برخی مناطق آسیای مرکزی نیز نقب میزند؛ اما پشت مرز خراسان معطل میماند؟ چرا «جندالله» و گروههای هممسلک آن در ایالت بلوچستان پاکستان جولان میدهند؛ اما از جذب نیرو و غصب زمین در سیستانوبلوچستان ایران عاجز میمانند؟ چرا داعش از شرق عراق تا قلب سوریه نفوذ میکند؛ اما قادر به نفوذ فیزیکی و ایدئولوژیک در ایران نمیشود؟
پاسخ این پرسشها مشخص است؛ اگر امروز ایران جولانگاه این گروههای نامتعارف نشده، دلیل آن این است که ایران برخلاف کشورهای همجوار، «حکومت مرکزی» منسجم و مقتدری دارد که توانسته - ولو با هزینه فراوان - «سدی نامرئی» در برابر نفوذ ایدئولوژیک این گروهها و «سدی نظامی» در برابر نفوذ فیزیکی آنها بنا کند.
افکار عمومی ایران که گاه بیش از حد از حقایق منطقه و از موقعیت خود در آن غافل به نظر میرسد، باید به این امر واقف شود که تضعیف این «قدرت مرکزی» یعنی شکستن این سدها و جاریشدن سیل گروههای تکفیری در سراسر کشور. این حقیقت انکارناپذیر این منطقه در عصر «بازیگران غیردولتی» است که غفلت از آن، موجب تکرار تجربه افغانستان، عراق، سوریه، لیبی، چاد، مالی و برخی از کشورهایی که در شرایط مشابه ایران بهسر میبردند خواهد شد؛ بهویژه اینکه قدرتهای متخاصم منطقه، با محوریت عربستان سعودی و اسرائیل و با همراهی دولت ترامپ، اینبار تمام منابع مالی و لجستیکی خود را برای اطمینان حاصلکردن از فروپاشی شیرازه ایران به کار خواهند گرفت. در نتیجه افکار عمومی باید پذیرای این حقیقت باشد که در این منطقه و در بستر ژئوپلیتیک کنونی، جامعه مدنی ایران فرصت هیجانزدگی و مبادرت به رفتارهای احساسی را ندارد.
این صحنه دیگر مجال «سعی و خطا»، پیروی از گروههای سطحی و فانتزیک مانند «ریاستارت» و رسانه «منوتو» و «آمدنیوز»، فریاد شعارهای مغرضانه علیه نیروهای مسلح، تجمعهای تلگرامی و هدایتشده، پیروی از دستورالعملهای التهابآفرین از سوی افراد بیهویت و مراکز ناشناس، تخریب زیرساختها و دویدن دنبال نوستالژی «رضاشاه» را نمیدهد.
ایران از شرق و غرب در محاصره بازیگران نامتعارف و شبهنظامیان «غیردولتی» است. این وضعیت استثنائی - که برخی تعمدا در پی کمرنگتر جلوهدادن آن هستند - صحنه سیاسی ایران را با بسیاری از کشورهای جهان که مرز مشترک با «دولت»های متعارف دارند، متفاوت میکند. این وضعیت، صحنه سیاسی ایران را حتی با دورانهای گذشته ایران (مثلا زمان انقلاب) نیز غیرقابل مقایسه میکند.
درواقع، همجواری با این بازیگران نامتعارف و غیررسمی عصر جدید که به هیچ قاعده و عرف بینالمللی پایبند نیستند، حقیقتی تلخ و انکارنشدنی است که جامعه ایران باید به آن آگاه شود و کنشهای اجتماعی و سیاسی خود را متناسب با آن تنظیم کند.
به عبارت دیگر، بستر منطقهای ایران در شرایط فعلی این «متاع لوکس» را به هیچ جریان مصلح و خیرخواه ایرانی نمیدهد تا خارج از چارچوبهای قانونی و شیوههای مدنی؛ یعنی مثلا از طریق ساختارشکنی و التهابآفرینیهای خشونتآمیز در کف خیابانها، خواستههای خود را مطالبه کنند.
ذکر این نکته «هراسآفرینی» نیست. کافی است نگاهی به نقشه ایران بیندازیم؛ پشت مرزهای شرقی کشور، دهها گروه مسلح تروریستی متخاصم ازجمله القاعده، طالبان، جندالله، جیشالعدل، جیش محمد، شبکه حقانی، حرکت انصار، لشکر جهنگوی، اتحاد الجهادی الاسلامی و ... با صدها هزار نیرو مستقر هستند. در کنار آنها، به مدد دلارهای عربستان سعودی، زنجیرهای از مدارس وهابی در «مناطق قبیلهای فدرال پاکستان» و نواحی مرزی ایران تأسیس شده که سالهاست با هدف مشخص «شیعهکشی»، هزاران کودک و نوجوان محروم این مناطق را شستوشوی مغزی میدهند، آلوده به تنفر و کینه فرقهای کرده و برای «جهاد با رافضیها» آماده میکنند.
پشت مرزهای غربی کشور نیز، از شمال تا جنوب، صدها تشکل سیال و سلول تروریستی فعال و خفته وجود دارد؛ از داعش گرفته تا جبهةالنصره، سازمان رجوی، پژاک و گروههای «الاحوازی» و جداییطلب خوزستان که هریک با هدف استیلای ایدئولوژیک و فرقهای، ورود به خاک کشور، ایجاد خلافت، ایجاد پایگاه جدید، دستیابی به منابع و اجرای پروژههای اعتقادی خود یا برای تغییر نقشه سیاسی منطقه فعالیت میکنند یا در انتظار نشستهاند. جامعه ایران باید به جد از خود بپرسد به چه علت از دهههای گذشته تاکنون این گروههای تروریستی موفق شدهاند مناطق وسیعی از سرزمینهای همجوار را تسخیر کنند و در آنجا مستقر شوند؛ اما پشت دیوارهای مرزی ایران متوقف شدهاند؟
بهعنوان مثال، چرا گروه «طالبان» از شرق افغانستان تا انتهای «هرات» بهسرعت بال میگستراند و به پاکستان و برخی مناطق آسیای مرکزی نیز نقب میزند؛ اما پشت مرز خراسان معطل میماند؟ چرا «جندالله» و گروههای هممسلک آن در ایالت بلوچستان پاکستان جولان میدهند؛ اما از جذب نیرو و غصب زمین در سیستانوبلوچستان ایران عاجز میمانند؟ چرا داعش از شرق عراق تا قلب سوریه نفوذ میکند؛ اما قادر به نفوذ فیزیکی و ایدئولوژیک در ایران نمیشود؟
پاسخ این پرسشها مشخص است؛ اگر امروز ایران جولانگاه این گروههای نامتعارف نشده، دلیل آن این است که ایران برخلاف کشورهای همجوار، «حکومت مرکزی» منسجم و مقتدری دارد که توانسته - ولو با هزینه فراوان - «سدی نامرئی» در برابر نفوذ ایدئولوژیک این گروهها و «سدی نظامی» در برابر نفوذ فیزیکی آنها بنا کند.
افکار عمومی ایران که گاه بیش از حد از حقایق منطقه و از موقعیت خود در آن غافل به نظر میرسد، باید به این امر واقف شود که تضعیف این «قدرت مرکزی» یعنی شکستن این سدها و جاریشدن سیل گروههای تکفیری در سراسر کشور. این حقیقت انکارناپذیر این منطقه در عصر «بازیگران غیردولتی» است که غفلت از آن، موجب تکرار تجربه افغانستان، عراق، سوریه، لیبی، چاد، مالی و برخی از کشورهایی که در شرایط مشابه ایران بهسر میبردند خواهد شد؛ بهویژه اینکه قدرتهای متخاصم منطقه، با محوریت عربستان سعودی و اسرائیل و با همراهی دولت ترامپ، اینبار تمام منابع مالی و لجستیکی خود را برای اطمینان حاصلکردن از فروپاشی شیرازه ایران به کار خواهند گرفت. در نتیجه افکار عمومی باید پذیرای این حقیقت باشد که در این منطقه و در بستر ژئوپلیتیک کنونی، جامعه مدنی ایران فرصت هیجانزدگی و مبادرت به رفتارهای احساسی را ندارد.
این صحنه دیگر مجال «سعی و خطا»، پیروی از گروههای سطحی و فانتزیک مانند «ریاستارت» و رسانه «منوتو» و «آمدنیوز»، فریاد شعارهای مغرضانه علیه نیروهای مسلح، تجمعهای تلگرامی و هدایتشده، پیروی از دستورالعملهای التهابآفرین از سوی افراد بیهویت و مراکز ناشناس، تخریب زیرساختها و دویدن دنبال نوستالژی «رضاشاه» را نمیدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.