|

قصه پر غصه یمن

صابر گل‌عنبری: کشوری که به «یمن سعید» (یمنِ خوشبخت) شهره بود؛ سال‌هاست که دیگر سعید نیست و افسرده و نگون‌بخت است. آن را خوشبخت نامیدند؛ چون دیگر سرزمین‌های بیابانی همسایه‌اش، نه در ثروت و نه در سرسبزی و آب‌وهوای دل‌نشین، به‌پای آن نمی‌رسیدند. نسیم یمن، الهی و ربانی بود. پیامبر(ص) بوی رحمانی را از آن استشمام می‌کرد: «إنی‌ اشم رائحه‌ الرحمن من الیمن» و «هر نفس با بوی رحمان می‌وزد باد یمن» (حافظ).
یمن مهد تمدن عربی و فرمانروایی بود؛ یک‌ سر‌و‌گردن از همه بالاتر، اما امروز دیگر چنین نیست. سیاهی جنگ داخلی و بمب‌های نفتی، این سرزمین سرسبز را «لم‌یزرع و لم‌یسکن» و بیابان‌تر از بیابان‌های دیروزینِ پیرامونی‌اش کرده است. دیگر، نور سهیل بر یمن نمی‌تابد، و به‌گفته شاعر، «نتابد سهیل یمن از یمن».
عقیق یمنی که زمانی حکیم فردوسی «می اندر قدح» را به آن مثال می‌زد، دیگر آن جلای سابق و دلکشی را ندارد؛ رنگ خون و سیاهی به خود گرفته است. عقیق یمنی که هیچ رگه‌ای نداشت، امروز رگه‌های خونین دارد و از آن خون می‌چکد. روزگاری، وقتی در عقیق یمنی می‌نگریستی به نظاره تاریخ و تمدن یک کشور کهنه می‌نشستی، اما امروز چهرهِ ترک برداشتهِ آن، تصویرگر ابر سیاهی است که بر آسمان این سرزمین چنبره انداخته است.
این روزها، ذره‌ذره خاک عقیق‌خیز یمن بوی خون و جنایت می‌دهد. حجر و بشر از بمباران در امان نیست. کودک یمنی دیگر نمی‌خندد، دنبال عقیق نمی‌گردد. مدرسه هم نمی‌رود؛ مدرسه‌ای از بمباران و جنگ داخلی سالم نمانده که به آنجا برود. اصلا کودکی نمانده است که به مدرسه برود؛ یا در گورستان آرمیده است یا آنکه زنده است، سر به کوه و بیابان نهاده و چون غذایی نمی‌یابد، گیاه‌خواری می‌کند؛ رمقی ندارد. امروز و فردا نیز، یا گرسنگی از پایش می‌افکند یا بمباران و جنگ، جانش را می‌ستاند.
روزگاری یمن دایه و پناهگاه کودکان بی‌وطن بود، اما امروز کودکان یمن خود بی‌دایه شده‌اند.
یمن فقط کشتارگاه قربانی نیست؛ باتلاق جلاد‌ نیز هست؛ جلادی به نام ائتلاف عربی. هدف نیز چنین بود. چراغ سبز گرفت و به این باتلاق هل داده شد. خون یمنی امروز در بازار مکاره سیاست بین‌الملل خریدوفروش می‌شود، بر سر آن معامله می‌شود. آمریکای ترامپ با جنایت‌های ائتلاف عربستان باج می‌گیرد، امتیاز می‌گیرد. اگر در قضیه قدس سکوت نکند یا همراهی نکند، پرونده جنایت جنگی‌اش علیه ملت یمن تشکیل می‌شود. شاهزاده هم باید به‌جای نشستن بر کرسی پادشاهی به لاهه برود. ازاین‌جهت است که وزارت خارجه آمریکا از اوضاع نابسامان یمن می‌گوید تا کاخ سفید و خود ترامپ بتواند بیشتر بدوشد و شیر بگیرد.
خون یمنی شیربهای پیوندی نامیمون و نامشروع است به نام «تطبیع»، میان عربستان و اسرائیل. چماقی است بر سر که اگر این پیوند سر نگیرد، از دادگاه لاهه حکم نشوز پیش از موعد می‌گیرند! و شاهزاده جوان بی‌تاج می‌شود.
امروز ائتلاف عربی، به‌ویژه عربستان، نه راه پس دارد نه پیش؛ نمی‌تواند پا پس گذارد چون هم پروژه جنگ ناتمام و هم تاج کیانی بر زمین می‌ماند و نیز حوثی‌ها همچنان پابرجا. این خود یک آبروریزی تمام است.
سال‌ها بود که نزاع منطقه‌ای و فرقه‌گرایی بر جنایت‌ها و کشتار مردمان یمن سایه افکنده بود و نمی‌گذاشت این فجایع دیده شوند. اما بحران میان قطر و چهار کشور عربی فرصتی داد تا عمق بحران انسانی در یمن اندکی دیده شود. امروز گزارش‌های روزانه الجزیره خیلی‌ها را شرمنده از بی‌تفاوتی دیروز خود کرده است. تازه دست‌به‌قلم شده‌اند و از جنایت‌های ائتلاف عربی می‌نویسند. اینان وقتی شب 25 مارس 2015 جنگنده‌های سعودی از آشیانه خود برخاستند و آشیانه یمنی‌ها را ویران کردند، سوت و کف زدند که عربستان علیه ایران وارد عمل شده است و انتقام سوریه را از ایران در یمن می‌گیرد. غافل از اینکه ایران بهانه است. راه «مقابله» با ایران نابودی یک ملت نیست؛ ایران همین نزدیکی است، چرا دورتر. داستان چیز دیگری است؛ اینها بهانه است.
این قصه پر غصه امروز یمن است؛ سرزمینی که نماد مظلومیت و کشتارگاه انسانیت شده است. امروز یمنِ «خوشبخت» دیروزی با واژگان دیگری شناخته می‌شود: فقر، فلاکت، قحطی، گرسنگی و وبا. دیگر واژه «سعید» نام یمن را در اذهان تداعی نمی‌کند، بلکه این کلمات سوزناک هستند که با این نام عجین شده‌اند. بهار عربی در یمن نیز چون دیگر کشورها سرنوشت تلخی داشت. یمن خزان‌زده به این زودی‌ها روی بهار را نخواهد دید.
امروز فلسطین، یکی نیست. سوریه، خود فلسطین است، یمن نیز یک فلسطین است. عراق نیز قبلاً فلسطین‌زده شد. روهینگیا، فلسطینی‌های تازه‌ای هستند، اما نه در غرب آسیا، بلکه در شرق آسیا. خدا می‌داند فلسطینِ دیگر کجا خواهد بود. هوای منطقه پس است و فعلا برنده و بازنده نهایی مشخص نیست.
جان کلام اینکه یمنِ امروزی لکه ننگی است بر تارک انسانیت و همان توحش کهنه است در لباس مدرن.

صابر گل‌عنبری: کشوری که به «یمن سعید» (یمنِ خوشبخت) شهره بود؛ سال‌هاست که دیگر سعید نیست و افسرده و نگون‌بخت است. آن را خوشبخت نامیدند؛ چون دیگر سرزمین‌های بیابانی همسایه‌اش، نه در ثروت و نه در سرسبزی و آب‌وهوای دل‌نشین، به‌پای آن نمی‌رسیدند. نسیم یمن، الهی و ربانی بود. پیامبر(ص) بوی رحمانی را از آن استشمام می‌کرد: «إنی‌ اشم رائحه‌ الرحمن من الیمن» و «هر نفس با بوی رحمان می‌وزد باد یمن» (حافظ).
یمن مهد تمدن عربی و فرمانروایی بود؛ یک‌ سر‌و‌گردن از همه بالاتر، اما امروز دیگر چنین نیست. سیاهی جنگ داخلی و بمب‌های نفتی، این سرزمین سرسبز را «لم‌یزرع و لم‌یسکن» و بیابان‌تر از بیابان‌های دیروزینِ پیرامونی‌اش کرده است. دیگر، نور سهیل بر یمن نمی‌تابد، و به‌گفته شاعر، «نتابد سهیل یمن از یمن».
عقیق یمنی که زمانی حکیم فردوسی «می اندر قدح» را به آن مثال می‌زد، دیگر آن جلای سابق و دلکشی را ندارد؛ رنگ خون و سیاهی به خود گرفته است. عقیق یمنی که هیچ رگه‌ای نداشت، امروز رگه‌های خونین دارد و از آن خون می‌چکد. روزگاری، وقتی در عقیق یمنی می‌نگریستی به نظاره تاریخ و تمدن یک کشور کهنه می‌نشستی، اما امروز چهرهِ ترک برداشتهِ آن، تصویرگر ابر سیاهی است که بر آسمان این سرزمین چنبره انداخته است.
این روزها، ذره‌ذره خاک عقیق‌خیز یمن بوی خون و جنایت می‌دهد. حجر و بشر از بمباران در امان نیست. کودک یمنی دیگر نمی‌خندد، دنبال عقیق نمی‌گردد. مدرسه هم نمی‌رود؛ مدرسه‌ای از بمباران و جنگ داخلی سالم نمانده که به آنجا برود. اصلا کودکی نمانده است که به مدرسه برود؛ یا در گورستان آرمیده است یا آنکه زنده است، سر به کوه و بیابان نهاده و چون غذایی نمی‌یابد، گیاه‌خواری می‌کند؛ رمقی ندارد. امروز و فردا نیز، یا گرسنگی از پایش می‌افکند یا بمباران و جنگ، جانش را می‌ستاند.
روزگاری یمن دایه و پناهگاه کودکان بی‌وطن بود، اما امروز کودکان یمن خود بی‌دایه شده‌اند.
یمن فقط کشتارگاه قربانی نیست؛ باتلاق جلاد‌ نیز هست؛ جلادی به نام ائتلاف عربی. هدف نیز چنین بود. چراغ سبز گرفت و به این باتلاق هل داده شد. خون یمنی امروز در بازار مکاره سیاست بین‌الملل خریدوفروش می‌شود، بر سر آن معامله می‌شود. آمریکای ترامپ با جنایت‌های ائتلاف عربستان باج می‌گیرد، امتیاز می‌گیرد. اگر در قضیه قدس سکوت نکند یا همراهی نکند، پرونده جنایت جنگی‌اش علیه ملت یمن تشکیل می‌شود. شاهزاده هم باید به‌جای نشستن بر کرسی پادشاهی به لاهه برود. ازاین‌جهت است که وزارت خارجه آمریکا از اوضاع نابسامان یمن می‌گوید تا کاخ سفید و خود ترامپ بتواند بیشتر بدوشد و شیر بگیرد.
خون یمنی شیربهای پیوندی نامیمون و نامشروع است به نام «تطبیع»، میان عربستان و اسرائیل. چماقی است بر سر که اگر این پیوند سر نگیرد، از دادگاه لاهه حکم نشوز پیش از موعد می‌گیرند! و شاهزاده جوان بی‌تاج می‌شود.
امروز ائتلاف عربی، به‌ویژه عربستان، نه راه پس دارد نه پیش؛ نمی‌تواند پا پس گذارد چون هم پروژه جنگ ناتمام و هم تاج کیانی بر زمین می‌ماند و نیز حوثی‌ها همچنان پابرجا. این خود یک آبروریزی تمام است.
سال‌ها بود که نزاع منطقه‌ای و فرقه‌گرایی بر جنایت‌ها و کشتار مردمان یمن سایه افکنده بود و نمی‌گذاشت این فجایع دیده شوند. اما بحران میان قطر و چهار کشور عربی فرصتی داد تا عمق بحران انسانی در یمن اندکی دیده شود. امروز گزارش‌های روزانه الجزیره خیلی‌ها را شرمنده از بی‌تفاوتی دیروز خود کرده است. تازه دست‌به‌قلم شده‌اند و از جنایت‌های ائتلاف عربی می‌نویسند. اینان وقتی شب 25 مارس 2015 جنگنده‌های سعودی از آشیانه خود برخاستند و آشیانه یمنی‌ها را ویران کردند، سوت و کف زدند که عربستان علیه ایران وارد عمل شده است و انتقام سوریه را از ایران در یمن می‌گیرد. غافل از اینکه ایران بهانه است. راه «مقابله» با ایران نابودی یک ملت نیست؛ ایران همین نزدیکی است، چرا دورتر. داستان چیز دیگری است؛ اینها بهانه است.
این قصه پر غصه امروز یمن است؛ سرزمینی که نماد مظلومیت و کشتارگاه انسانیت شده است. امروز یمنِ «خوشبخت» دیروزی با واژگان دیگری شناخته می‌شود: فقر، فلاکت، قحطی، گرسنگی و وبا. دیگر واژه «سعید» نام یمن را در اذهان تداعی نمی‌کند، بلکه این کلمات سوزناک هستند که با این نام عجین شده‌اند. بهار عربی در یمن نیز چون دیگر کشورها سرنوشت تلخی داشت. یمن خزان‌زده به این زودی‌ها روی بهار را نخواهد دید.
امروز فلسطین، یکی نیست. سوریه، خود فلسطین است، یمن نیز یک فلسطین است. عراق نیز قبلاً فلسطین‌زده شد. روهینگیا، فلسطینی‌های تازه‌ای هستند، اما نه در غرب آسیا، بلکه در شرق آسیا. خدا می‌داند فلسطینِ دیگر کجا خواهد بود. هوای منطقه پس است و فعلا برنده و بازنده نهایی مشخص نیست.
جان کلام اینکه یمنِ امروزی لکه ننگی است بر تارک انسانیت و همان توحش کهنه است در لباس مدرن.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.