|

شاه‌حسینی کتاب زنده گویا

مینو مرتاضی‌لنگرودی

زنده‌یاد شاه‌حسینی همیشه مرا به یاد قهرمان داستان فارنهایت 451 نوشته ری براد بری می‌انداخت. این داستان در جامعه‌ای که به‌عمد نابالغ نگاه داشته شده است و قرص‌های شادی‌بخش و داروهای مسکن و ضدافسردگی در آن حرف اول را می‌زند، اتفاق می‌افتد. شاه‌حسینی هم متعلق به دورانی بود که کتاب‌خواندن و نوشتن درباره آزاداندیشی و نهضت‌های ملی جرم محسوب می‌شد. ازاین‌رو کتاب‌ها را می‌سوزاندند و کتاب‌خوان‌ها را زندان می‌کردند. فارنهایت 451 کنایه از دمایی است که در آن کاغذ به خاکستر تبدیل می‌شود. در این داستان کتاب‌خوانان برای مقاومت در برابر نابالغی و نابالغان و برای محافظت از کتاب‌ها و نویسندگان بزرگ تاریخ بشری و برای اینکه عشق انسان به یاد‌گیری و خواندن و نوشتن از یاد‌ها نرود، در دهکده دورافتاده‌ای دور از چشم آتش‌زنندگان گرد هم می‌آیند و کتابخانه زنده و گویایی از انسان‌ها می‌سازند تا فارنهایت ٤٥١ قادر به خاکسترکردن‌شان نباشد. هر انسان یک کتاب گویا می‌شود و با نام کتاب هویت می‌یابد و راوی بی‌سانسور و بلافصل و بی‌واسطه کتاب بدون نیاز به چاپ و چاپخانه مردمی می‌شود که به‌دنبال حقیقت‌اند و از دریافت آن شاد می‌شوند. زنده‌یاد شاه‌حسینی نیز با حافظه درخشانش به کتاب زنده تاریخ مقاومت مردم ایران تبدیل می‌شود تا نهضت ملی‌شدن نفت و قهرمانانش را قبل از انقلاب از زنده در آتش‌افتادن و سوختن مراقبت کند و پس از انقلاب نیز با ذکر جزئیات و یادآوری دقیق نقش شخصیت‌ها و عملکرد مثبت و منفی آنان در تحولات دورانی، در برابر کسانی که دانسته یا نادانسته دست به تحریف تاریخ و حوادث نهضت مقاومت ملی و ملی‌شدن صنعت نفت زده بودند، ایستادگی کرد. زنده‌یاد شاه‌حسینی در روزگاری پا به عرصه مبارزات سیاسی گذاشت که آزاداندیشی در آن ممنوع بود. تأثیر شخصیت مراد و الگوی او دکتر محمد مصدق، رهبر و پیشوای جنبش ملی‌شدن نفت و مبارزان نهضت مقاومت پس از کودتای 28 مرداد 1332 بر روان و جان شاه‌حسینی چنان بود که در عمرش حتی یک لحظه هم در ذهنش خود را از او و همراهان صدیقش جدا ندید و منفک نماند. کتاب خاطرات مرحوم شاه‌حسینی تحت عنوان 70 سال پایداری نشان می‌دهد مرحوم شاه‌حسینی با چشم و گوش باز و با دقتی ستودنی بر احوال خود و اطرافیانش در موقعیت‌های مختلف اشراف کامل داشته است. گفت‌وگو با زنده‌یاد شاه‌حسینی هیچ‌گاه به آخر نمی‌رسید و تمام نمی‌شد. همواره مشتاق خواندن (شنیدن) فصل‌های بعدی روایت‌هایش بودیم. زمان در برابر حافظه و خاطرات شاه‌حسینی همیشه کم می‌آورد. شاه‌حسینی با وجود تقید اخلاقی و ایمان مذهبی‌ای که داشت؛ قلندری می‌دانست و منش پهلوانی را دوست می‌داشت. با وجود اینکه همه عمر کنشگر سیاسی بود، اما بیش از آنکه تحلیلگر سیاسی باشد، راویتگر صادق وقایع سیاسی بود که در بطن و متن آنها حضور داشت. هنگامی که پای صحبتش می‌نشستیم، سیاست را به خواباندن توپ (تو بخوان قدرت) در زمین رقیب در بازی والیبال که بسیار دوستش می‌داشت، تشبیه می‌کرد. قدرت توپی است که ‌هزار چرخ می‌خورد و بدون کمترین دلبستگی به این یا آن بازیگر گاه در زمین خودی و گاه زمین رقیب فرود می‌آید و دقایقی عده‌ای را شادی ‌بردن و عده‌ای را اندوه باخت فرامی‌گیرد و توپ همچنان می‌گردد و تکرار را مکرر می‌‌کند. این برد و باخت‌های سیاسی از نظر شاه‌حسینی فقط به کار حواشی کتابی می‌آمد که روای‌اش او بود. سیاست واقعی و اصیل از آن همان الگویش بود که مردمان را آزاد و وطن را آباد و ایستاده بر پای خود می‌خواست. درعین‌حال ایمان مذهبی عمیق شاه‌حسینی به او اجازه نمی‌داد که از کنشگری سیاسی به نیت بهبود اوضاع و برقراری عدالت و تحقق آزادی در وطنش ناامید و مأیوس شود. سینه ستبر شاه‌حسینی صندوقچه‌ای بود که پاندورا سیاست درب آن را گشود و همه اسرارش را برون ریخت. الا امید که همچنان در آن ماند.

زنده‌یاد شاه‌حسینی همیشه مرا به یاد قهرمان داستان فارنهایت 451 نوشته ری براد بری می‌انداخت. این داستان در جامعه‌ای که به‌عمد نابالغ نگاه داشته شده است و قرص‌های شادی‌بخش و داروهای مسکن و ضدافسردگی در آن حرف اول را می‌زند، اتفاق می‌افتد. شاه‌حسینی هم متعلق به دورانی بود که کتاب‌خواندن و نوشتن درباره آزاداندیشی و نهضت‌های ملی جرم محسوب می‌شد. ازاین‌رو کتاب‌ها را می‌سوزاندند و کتاب‌خوان‌ها را زندان می‌کردند. فارنهایت 451 کنایه از دمایی است که در آن کاغذ به خاکستر تبدیل می‌شود. در این داستان کتاب‌خوانان برای مقاومت در برابر نابالغی و نابالغان و برای محافظت از کتاب‌ها و نویسندگان بزرگ تاریخ بشری و برای اینکه عشق انسان به یاد‌گیری و خواندن و نوشتن از یاد‌ها نرود، در دهکده دورافتاده‌ای دور از چشم آتش‌زنندگان گرد هم می‌آیند و کتابخانه زنده و گویایی از انسان‌ها می‌سازند تا فارنهایت ٤٥١ قادر به خاکسترکردن‌شان نباشد. هر انسان یک کتاب گویا می‌شود و با نام کتاب هویت می‌یابد و راوی بی‌سانسور و بلافصل و بی‌واسطه کتاب بدون نیاز به چاپ و چاپخانه مردمی می‌شود که به‌دنبال حقیقت‌اند و از دریافت آن شاد می‌شوند. زنده‌یاد شاه‌حسینی نیز با حافظه درخشانش به کتاب زنده تاریخ مقاومت مردم ایران تبدیل می‌شود تا نهضت ملی‌شدن نفت و قهرمانانش را قبل از انقلاب از زنده در آتش‌افتادن و سوختن مراقبت کند و پس از انقلاب نیز با ذکر جزئیات و یادآوری دقیق نقش شخصیت‌ها و عملکرد مثبت و منفی آنان در تحولات دورانی، در برابر کسانی که دانسته یا نادانسته دست به تحریف تاریخ و حوادث نهضت مقاومت ملی و ملی‌شدن صنعت نفت زده بودند، ایستادگی کرد. زنده‌یاد شاه‌حسینی در روزگاری پا به عرصه مبارزات سیاسی گذاشت که آزاداندیشی در آن ممنوع بود. تأثیر شخصیت مراد و الگوی او دکتر محمد مصدق، رهبر و پیشوای جنبش ملی‌شدن نفت و مبارزان نهضت مقاومت پس از کودتای 28 مرداد 1332 بر روان و جان شاه‌حسینی چنان بود که در عمرش حتی یک لحظه هم در ذهنش خود را از او و همراهان صدیقش جدا ندید و منفک نماند. کتاب خاطرات مرحوم شاه‌حسینی تحت عنوان 70 سال پایداری نشان می‌دهد مرحوم شاه‌حسینی با چشم و گوش باز و با دقتی ستودنی بر احوال خود و اطرافیانش در موقعیت‌های مختلف اشراف کامل داشته است. گفت‌وگو با زنده‌یاد شاه‌حسینی هیچ‌گاه به آخر نمی‌رسید و تمام نمی‌شد. همواره مشتاق خواندن (شنیدن) فصل‌های بعدی روایت‌هایش بودیم. زمان در برابر حافظه و خاطرات شاه‌حسینی همیشه کم می‌آورد. شاه‌حسینی با وجود تقید اخلاقی و ایمان مذهبی‌ای که داشت؛ قلندری می‌دانست و منش پهلوانی را دوست می‌داشت. با وجود اینکه همه عمر کنشگر سیاسی بود، اما بیش از آنکه تحلیلگر سیاسی باشد، راویتگر صادق وقایع سیاسی بود که در بطن و متن آنها حضور داشت. هنگامی که پای صحبتش می‌نشستیم، سیاست را به خواباندن توپ (تو بخوان قدرت) در زمین رقیب در بازی والیبال که بسیار دوستش می‌داشت، تشبیه می‌کرد. قدرت توپی است که ‌هزار چرخ می‌خورد و بدون کمترین دلبستگی به این یا آن بازیگر گاه در زمین خودی و گاه زمین رقیب فرود می‌آید و دقایقی عده‌ای را شادی ‌بردن و عده‌ای را اندوه باخت فرامی‌گیرد و توپ همچنان می‌گردد و تکرار را مکرر می‌‌کند. این برد و باخت‌های سیاسی از نظر شاه‌حسینی فقط به کار حواشی کتابی می‌آمد که روای‌اش او بود. سیاست واقعی و اصیل از آن همان الگویش بود که مردمان را آزاد و وطن را آباد و ایستاده بر پای خود می‌خواست. درعین‌حال ایمان مذهبی عمیق شاه‌حسینی به او اجازه نمی‌داد که از کنشگری سیاسی به نیت بهبود اوضاع و برقراری عدالت و تحقق آزادی در وطنش ناامید و مأیوس شود. سینه ستبر شاه‌حسینی صندوقچه‌ای بود که پاندورا سیاست درب آن را گشود و همه اسرارش را برون ریخت. الا امید که همچنان در آن ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.