پیشروی، پسروی!
کریم ارغندهپور
سیاست باید پیشرونده باشد؛ یعنی چه؟ توضیح میدهم. سیاست در کشور ما بهدلایل تاریخی گاهی بد فهمیده شده است. برخی تصور کردهاند سیاست یعنی پدرسوختگی. اصطلاح مشهوری است که میگویند سیاست پدرومادر ندارد! یا سیاست یعنی پدرسوختگی! دقیقا به همین دلایل است که بسیاری میپندارند سلامت دنیا و حتی عقبایشان درامانبودن از سیاست است و به فرزندانشان هم توصیه میکنند از سیاست فاصله بگیرند تا رستگار شوند! باید گفت اینها تلقی مدرن از سیاست نیست. با تلقی سنتی هم نمیتوان در دوران مدرن به نیازهای جامعه پاسخ گفت. خوانش دموکراتیک از سیاست -که در آن شهروند، حقمدار و پرسشگر و تصمیمگیر است- دقیقا شهروند را سیاسی و مسئول و بازیگر میخواهد. در این خوانش، دورماندن از سیاست نهتنها لازمه سلامت نیست که برعکس، نشانه بیماری است. حالا با این مقدمه، اجازه دهید پرسش بعدی را مطرح کنم: آیا سیاست به معنی بلاموضوعکردن رقیب یا بهعبارت مستقیمتر تلاش برای حذف کامل اوست؟ پاسخ این سؤال مطلقا منفی است. در جامعه قانونمند، رقیب حق حیات و مخالفت و تبلیغ دارد و باید حق او را به رسمیت شناخت. حالا آیا سیاست بهمعنی خنثیکردن توان رقیب برای بازکردن راه خود است؟ پاسخ چندان ساده نیست. بله! با این ملاحظه که هیچ رقیبی حق خروج از دامنه قانون را ندارد. ازسویدیگر، هیچ رقیبی هم از توافق بر سر قانون اساسی معاف نیست. همان قانون اساسی همه را به پایبندی بر اصول مشترک، از جمله حفظ مرزهای سرزمینی یا امثال آن، فرامیخواند. به نظر من مهمترین نیاز امروز جامعه ما گفتوگوی جناحها برای توافق بر سر این اصول مشترک و بعد همجهتکردن همه منابع و نیروها برای دستیابی به نتیجه مطلوب است. مثلا بحران آب، آلودگی هوا، ریشهکنی فساد اداری یا پارهای بزهها یا بیماریهای اپیدمیک اجتماعی مثل اعتیاد و نحوه حمایت از پایینترین دهکهای جامعه از این نوع است. هیچیک از این مسائل با اراده تنها یک قوه یا یک نهاد حل نمیشود. همه باید دستبهدست هم دهند و ارادهها و منابع انسانی و مادی همسو شوند تا بلکه با یک برنامه منسجم و مطلوب در آینده، اوضاع سامان یابد. این بخشی از یک سیاست پیشرونده است. اما منظور من از این واژه در ابتدای این یادداشت کمی گستردهتر بود. اگر جهت سیاست به جای پسروی، پیشرونده باشد همه در برابر هر سؤالی، راه را برای رسیدن به نوعی توافق بازمیگذارند. بازگذاشتن امکان سازش نقطه کلیدی سخن این یادداشت است. این نقطهای است که جناحان ما -بهویژه جناحی که سهم بزرگتری در قدرت دارد- هماکنون از آن فرسنگها فاصله دارند. چرا عرض میکنم فاصله دارند، چون راههای گفتوگو تنها در رسانهها باز است، درحالیکه جای اصلی گفتوگوهای پیشرونده در سیاست عملی، رسانهها نیست بلکه پشت میزهای رودرروست. سیاسیون ما از جناحهای مختلف باید بدانند که لازمه پیشرفت جامعه، دوری فوقالعاده آنها از هم و پرتاب مداوم سنگ به یکدیگر و بنابراین عمیقترشدن روزافزون سوءتفاهمها نیست؛ دقیقا برعکس. اشکالی ندارد آنها مخالف هم باشند و یکدیگر را بهسختی نقد کنند، ولی از نشانه توسعهیافتگی فضای سیاسی آن است که سیاستمداران ما همواره امکان گفتوگو با یکدیگر را برای نیل به توافق احتمالی باز بگذارند. اگر از ضرورت وحدت و همگرایی سخن میگوییم رازش هیچگاه یکدستشدن قدرت نیست، بلکه بهرسمیتشناختن نمایندگان افکار عمومی از همه سلیقههاست. دراینصورت هیچ عاملی توان ضربهزدن به این جامعه را نخواهد داشت؛ هیچ عاملی!
سیاست باید پیشرونده باشد؛ یعنی چه؟ توضیح میدهم. سیاست در کشور ما بهدلایل تاریخی گاهی بد فهمیده شده است. برخی تصور کردهاند سیاست یعنی پدرسوختگی. اصطلاح مشهوری است که میگویند سیاست پدرومادر ندارد! یا سیاست یعنی پدرسوختگی! دقیقا به همین دلایل است که بسیاری میپندارند سلامت دنیا و حتی عقبایشان درامانبودن از سیاست است و به فرزندانشان هم توصیه میکنند از سیاست فاصله بگیرند تا رستگار شوند! باید گفت اینها تلقی مدرن از سیاست نیست. با تلقی سنتی هم نمیتوان در دوران مدرن به نیازهای جامعه پاسخ گفت. خوانش دموکراتیک از سیاست -که در آن شهروند، حقمدار و پرسشگر و تصمیمگیر است- دقیقا شهروند را سیاسی و مسئول و بازیگر میخواهد. در این خوانش، دورماندن از سیاست نهتنها لازمه سلامت نیست که برعکس، نشانه بیماری است. حالا با این مقدمه، اجازه دهید پرسش بعدی را مطرح کنم: آیا سیاست به معنی بلاموضوعکردن رقیب یا بهعبارت مستقیمتر تلاش برای حذف کامل اوست؟ پاسخ این سؤال مطلقا منفی است. در جامعه قانونمند، رقیب حق حیات و مخالفت و تبلیغ دارد و باید حق او را به رسمیت شناخت. حالا آیا سیاست بهمعنی خنثیکردن توان رقیب برای بازکردن راه خود است؟ پاسخ چندان ساده نیست. بله! با این ملاحظه که هیچ رقیبی حق خروج از دامنه قانون را ندارد. ازسویدیگر، هیچ رقیبی هم از توافق بر سر قانون اساسی معاف نیست. همان قانون اساسی همه را به پایبندی بر اصول مشترک، از جمله حفظ مرزهای سرزمینی یا امثال آن، فرامیخواند. به نظر من مهمترین نیاز امروز جامعه ما گفتوگوی جناحها برای توافق بر سر این اصول مشترک و بعد همجهتکردن همه منابع و نیروها برای دستیابی به نتیجه مطلوب است. مثلا بحران آب، آلودگی هوا، ریشهکنی فساد اداری یا پارهای بزهها یا بیماریهای اپیدمیک اجتماعی مثل اعتیاد و نحوه حمایت از پایینترین دهکهای جامعه از این نوع است. هیچیک از این مسائل با اراده تنها یک قوه یا یک نهاد حل نمیشود. همه باید دستبهدست هم دهند و ارادهها و منابع انسانی و مادی همسو شوند تا بلکه با یک برنامه منسجم و مطلوب در آینده، اوضاع سامان یابد. این بخشی از یک سیاست پیشرونده است. اما منظور من از این واژه در ابتدای این یادداشت کمی گستردهتر بود. اگر جهت سیاست به جای پسروی، پیشرونده باشد همه در برابر هر سؤالی، راه را برای رسیدن به نوعی توافق بازمیگذارند. بازگذاشتن امکان سازش نقطه کلیدی سخن این یادداشت است. این نقطهای است که جناحان ما -بهویژه جناحی که سهم بزرگتری در قدرت دارد- هماکنون از آن فرسنگها فاصله دارند. چرا عرض میکنم فاصله دارند، چون راههای گفتوگو تنها در رسانهها باز است، درحالیکه جای اصلی گفتوگوهای پیشرونده در سیاست عملی، رسانهها نیست بلکه پشت میزهای رودرروست. سیاسیون ما از جناحهای مختلف باید بدانند که لازمه پیشرفت جامعه، دوری فوقالعاده آنها از هم و پرتاب مداوم سنگ به یکدیگر و بنابراین عمیقترشدن روزافزون سوءتفاهمها نیست؛ دقیقا برعکس. اشکالی ندارد آنها مخالف هم باشند و یکدیگر را بهسختی نقد کنند، ولی از نشانه توسعهیافتگی فضای سیاسی آن است که سیاستمداران ما همواره امکان گفتوگو با یکدیگر را برای نیل به توافق احتمالی باز بگذارند. اگر از ضرورت وحدت و همگرایی سخن میگوییم رازش هیچگاه یکدستشدن قدرت نیست، بلکه بهرسمیتشناختن نمایندگان افکار عمومی از همه سلیقههاست. دراینصورت هیچ عاملی توان ضربهزدن به این جامعه را نخواهد داشت؛ هیچ عاملی!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.