|

روسیه: در مورد خزر توافق کردیم

گویا همه‌چیز درباره تقسیم خزر تمام شده است و همچنان کسی حاضر نیست از جزئیات این تقسیم سخنی بگوید. نه طرف ایرانی و نه طرف شمالی. معاون وزیر خارجه روسیه در یک جمله گفته است «اصل تقسیم دریای خزر مورد توافق قرار گرفته است اما من اکنون ترجیح می‌دهم وارد جزئیات نشوم». او در حالی وارد جزئیات نشده که مذاکره‌کنندگان ایرانی نیز تمایلی ندارند از جزئیات توافق سخن بگویند و راه برون‌رفتی هم انتخاب کرده‌اند و می‌گویند که تا قطعی‌نشدن همه توافق، توافقی به دست نیامده است. اگرچه می‌توان از یک منظر در حوزه دیپلماسی این بند کلی را پذیرفت اما در این بستر نمی‌توان افکار عمومی نگران سرنوشت خزر را این‌قدر نامحرم پنداشت و از آنچه در جریان مذاکره می‌گذرد «هیچ» به مردم نگفت.
گریگوری کاراسین، معاون وزیر امور خارجه روسیه در مصاحبه با روزنامه کامرسانت به این سؤال که آیا در سال 2018 کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر به امضا خواهد رسید، پاسخ نداد و گفت «من فرد با‌تجربه‌ای هستم و به همین دلیل قطعا نمی‌گویم بله. پیش‌بینی می‌کنم که دستور کار پنجمین اجلاس خزر رؤسای جمهور در قزاقستان کاملا غنی خواهد بود. اما هم‌زمان با نزدیک‌ترشدن زمان اجلاس در سطوح عالی، احتمالا نکات ظریفی به منصه ظهور برسند که نیاز به توافقات اضافی دارند. به همین خاطر دیدار وزرای امور خارجه یا کارگروه برای مشخص‌کردن این نکات ظریف را رد نمی‌کنم». پیش‌تر وزیر خارجه ایران نیز گفته بود که «در بیشتر حوزه‌ها توافق حاصل شده»؛ «اکنون پیشرفت‌های خوبی در بحث کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر حاصل شده است، در کنار این کنوانسیون ١٢ سند نیز مورد توافق قرار گرفته است». وزیر امور خارجه با بیان اینکه مذاکرات جدی در حال انجام است تا درباره تمام مسائل مربوط به کنوانسیون بین پنج کشور توافق حاصل شود، خاطرنشان کرد: «در بیشتر حوزه‌ها توافق حاصل شده؛ ولی همان‌طور که گفتم، باید درباره تمام مفاد کنوانسیون به توافق برسیم». در همان روزها بود که معاون وزیر خارجه نیز در توضیحی گفت «به دلیل اهمیتی که تحدید حدود، بستر و زیربستر دارند، در کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر به موضوع تحدید حدود اشاره‌ای کلی شده است تا در ادامه با رایزنی و مذاکرات در این زمینه به یک راه‌حل منصفانه دست پیدا کنیم». رحیم‌پور با بیان اینکه براساس توافق انجام‌شده مذاکرات درباره تحدید حدود خارج از موضوع کنوانسیون ادامه خواهد داشت تا به یک اجماع مناسب و عادلانه دست پیدا کنیم، افزود: «ما کنوانسیونی را امضا می‌کنیم که نفع پنج کشور در آن وجود داشته باشد». معاون وزیر خارجه همچنین با بیان اینکه درباره تحدید حدود که در برگیرنده موضوع بستر و زیربستر دریاست، بین روس‌ها و قزاق‌ها، قزاق‌ها و ترکمنستانی‌ها و همچنین بین روس‌ها و آذری‌ها توافقات کلی صورت گرفته است، افزود: آنچه در این زمینه می‌ماند مسائل مربوط به ایران با کشورهای ترکمنستان و جمهوری آذربایجان و همچنین دو کشور ترکمنستان و جمهوری و آذربایجان با یکدیگر است.
نگرانی‌های ایرانی
علاوه بر اینکه موضوع تقسیم خزر در جریان مذاکرات دوجانبه کشورهای شمالی می‌تواند منافع ایران را تحت‌الشعاع قرار بدهد، یک جمله معاون وزیر خارجه بر نگرانی‌ها افزود. او در جمله‌ای عجیب گفته بود که «القائات به افکار عمومی درباره اینکه نصف دریای خزر سهم ایران است یا اینکه سهم کشورمان از این دریا ٢٠ درصد است، با منطق حقوقی و بین‌المللی سازگار نیست و معلوم نیست که منشأ این القائات از کجاست». ابراهیم رحیم‌پور، معاون آسیا و اقیانوسیه وزارت امور خارجه، در گفت‌وگو با ایسنا توضیح داده که «روسیه با وسعت ١٧ میلیون کیلومترمربع در جریان توافقی که بین این کشور و قزاقستان به‌صورت دوجانبه انجام شد، سهمش از بستر و زیربستر این دریا حدود ١٨درصد و قزاقستان حدود ٣٢ درصد در نظر گرفته شده است».
معاون وزیر امورخارجه بعد از مطالب انتقادی در برخی رسانه‌ها درباره «تقسیم خزر در سکوت خبری» با لحنی به‌شدت معترضانه سخنان دیگری مطرح کرد. او گفت: «وضعیت ایران در دریای خزر خوب است و برخی القائات در جامعه هزینه‌بر است... من نگفتم که ٢٥ درصد، ١٨ درصد یا رقمی دیگر. کجا من چنین حرفی زده‌ام؟ نکته این است که سهم ما در دریای خزر یک هندوانه یا خربزه نیست که به‌صورت مساوی بین پنج بچه تقسیم شود؛ حرف من این است». رحیم‌پور گفت: «هنوز ما در مورد تقسیم، به‌خصوص با دو همسایه خود به تفاهم نرسیده‌ایم و اختلاف‌نظر داریم و نظرمان یکسان نیست». این سخنان در حالی نگرانی افکار عمومی را بیشتر می‌کند که معاون وزیر خارجه روسیه گفته اصل تقسیم دریای خزر به توافق رسیده است. بر این مبنا می‌توان نگران آنچه در این توافق به دست آمده باشیم و خواستار اطلاع‌رسانی بیشتر وزارت خارجه ایران در این مورد شویم. قرار است اجلاس سران پنج کشور، خردادماه در آستانه برگزار شود و این اجلاس بسیار مهم خواهد بود اما احتمالا پیش از آن وزرای خارجه بار دیگر همدیگر را ملاقات می‌کنند.

گویا همه‌چیز درباره تقسیم خزر تمام شده است و همچنان کسی حاضر نیست از جزئیات این تقسیم سخنی بگوید. نه طرف ایرانی و نه طرف شمالی. معاون وزیر خارجه روسیه در یک جمله گفته است «اصل تقسیم دریای خزر مورد توافق قرار گرفته است اما من اکنون ترجیح می‌دهم وارد جزئیات نشوم». او در حالی وارد جزئیات نشده که مذاکره‌کنندگان ایرانی نیز تمایلی ندارند از جزئیات توافق سخن بگویند و راه برون‌رفتی هم انتخاب کرده‌اند و می‌گویند که تا قطعی‌نشدن همه توافق، توافقی به دست نیامده است. اگرچه می‌توان از یک منظر در حوزه دیپلماسی این بند کلی را پذیرفت اما در این بستر نمی‌توان افکار عمومی نگران سرنوشت خزر را این‌قدر نامحرم پنداشت و از آنچه در جریان مذاکره می‌گذرد «هیچ» به مردم نگفت.
گریگوری کاراسین، معاون وزیر امور خارجه روسیه در مصاحبه با روزنامه کامرسانت به این سؤال که آیا در سال 2018 کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر به امضا خواهد رسید، پاسخ نداد و گفت «من فرد با‌تجربه‌ای هستم و به همین دلیل قطعا نمی‌گویم بله. پیش‌بینی می‌کنم که دستور کار پنجمین اجلاس خزر رؤسای جمهور در قزاقستان کاملا غنی خواهد بود. اما هم‌زمان با نزدیک‌ترشدن زمان اجلاس در سطوح عالی، احتمالا نکات ظریفی به منصه ظهور برسند که نیاز به توافقات اضافی دارند. به همین خاطر دیدار وزرای امور خارجه یا کارگروه برای مشخص‌کردن این نکات ظریف را رد نمی‌کنم». پیش‌تر وزیر خارجه ایران نیز گفته بود که «در بیشتر حوزه‌ها توافق حاصل شده»؛ «اکنون پیشرفت‌های خوبی در بحث کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر حاصل شده است، در کنار این کنوانسیون ١٢ سند نیز مورد توافق قرار گرفته است». وزیر امور خارجه با بیان اینکه مذاکرات جدی در حال انجام است تا درباره تمام مسائل مربوط به کنوانسیون بین پنج کشور توافق حاصل شود، خاطرنشان کرد: «در بیشتر حوزه‌ها توافق حاصل شده؛ ولی همان‌طور که گفتم، باید درباره تمام مفاد کنوانسیون به توافق برسیم». در همان روزها بود که معاون وزیر خارجه نیز در توضیحی گفت «به دلیل اهمیتی که تحدید حدود، بستر و زیربستر دارند، در کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر به موضوع تحدید حدود اشاره‌ای کلی شده است تا در ادامه با رایزنی و مذاکرات در این زمینه به یک راه‌حل منصفانه دست پیدا کنیم». رحیم‌پور با بیان اینکه براساس توافق انجام‌شده مذاکرات درباره تحدید حدود خارج از موضوع کنوانسیون ادامه خواهد داشت تا به یک اجماع مناسب و عادلانه دست پیدا کنیم، افزود: «ما کنوانسیونی را امضا می‌کنیم که نفع پنج کشور در آن وجود داشته باشد». معاون وزیر خارجه همچنین با بیان اینکه درباره تحدید حدود که در برگیرنده موضوع بستر و زیربستر دریاست، بین روس‌ها و قزاق‌ها، قزاق‌ها و ترکمنستانی‌ها و همچنین بین روس‌ها و آذری‌ها توافقات کلی صورت گرفته است، افزود: آنچه در این زمینه می‌ماند مسائل مربوط به ایران با کشورهای ترکمنستان و جمهوری آذربایجان و همچنین دو کشور ترکمنستان و جمهوری و آذربایجان با یکدیگر است.
نگرانی‌های ایرانی
علاوه بر اینکه موضوع تقسیم خزر در جریان مذاکرات دوجانبه کشورهای شمالی می‌تواند منافع ایران را تحت‌الشعاع قرار بدهد، یک جمله معاون وزیر خارجه بر نگرانی‌ها افزود. او در جمله‌ای عجیب گفته بود که «القائات به افکار عمومی درباره اینکه نصف دریای خزر سهم ایران است یا اینکه سهم کشورمان از این دریا ٢٠ درصد است، با منطق حقوقی و بین‌المللی سازگار نیست و معلوم نیست که منشأ این القائات از کجاست». ابراهیم رحیم‌پور، معاون آسیا و اقیانوسیه وزارت امور خارجه، در گفت‌وگو با ایسنا توضیح داده که «روسیه با وسعت ١٧ میلیون کیلومترمربع در جریان توافقی که بین این کشور و قزاقستان به‌صورت دوجانبه انجام شد، سهمش از بستر و زیربستر این دریا حدود ١٨درصد و قزاقستان حدود ٣٢ درصد در نظر گرفته شده است».
معاون وزیر امورخارجه بعد از مطالب انتقادی در برخی رسانه‌ها درباره «تقسیم خزر در سکوت خبری» با لحنی به‌شدت معترضانه سخنان دیگری مطرح کرد. او گفت: «وضعیت ایران در دریای خزر خوب است و برخی القائات در جامعه هزینه‌بر است... من نگفتم که ٢٥ درصد، ١٨ درصد یا رقمی دیگر. کجا من چنین حرفی زده‌ام؟ نکته این است که سهم ما در دریای خزر یک هندوانه یا خربزه نیست که به‌صورت مساوی بین پنج بچه تقسیم شود؛ حرف من این است». رحیم‌پور گفت: «هنوز ما در مورد تقسیم، به‌خصوص با دو همسایه خود به تفاهم نرسیده‌ایم و اختلاف‌نظر داریم و نظرمان یکسان نیست». این سخنان در حالی نگرانی افکار عمومی را بیشتر می‌کند که معاون وزیر خارجه روسیه گفته اصل تقسیم دریای خزر به توافق رسیده است. بر این مبنا می‌توان نگران آنچه در این توافق به دست آمده باشیم و خواستار اطلاع‌رسانی بیشتر وزارت خارجه ایران در این مورد شویم. قرار است اجلاس سران پنج کشور، خردادماه در آستانه برگزار شود و این اجلاس بسیار مهم خواهد بود اما احتمالا پیش از آن وزرای خارجه بار دیگر همدیگر را ملاقات می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.