حقوق شهروندی فانتزی نیست؛ مسئله ملت ایران است
با این حکم، برنامههای جدید شما چیست؟
اولا برنامههای قبلی خود را تکمیل میکنیم. بعضی از طرحهای ما به شورای امنیت ملی رفته و تصویب شده است که باید اجرائی شود و ما هم پیگیر آن باشیم. سیاستهای ما به روش و استراتژی همه دولت و نظام تبدیل شده است. خیلی از برنامهها نیاز دارد که به محضر و اطلاع مقام معظم رهبری برسد و این مراحل باید طی شود. دوم اینکه درباره اشتغال و انتصاب اقوام و اقلیتها که یکی از مهمترین انتظارات و مطالبه همه آنهاست، اقدام کنیم و توسعه بیشتری بدهیم و تبعیضها و احساس تبعیضهای ناخواسته را از میان برداریم و حساسیتها را به حداقل برسانیم.
شما این قول و وعده را میدهید که برای انتصاب آنها اقدام کنید؟
حتی بالاتر از آن. وعده را قبلا رئیسجمهور داده است.
اما عمل نشد و توقع مردم برآورده نشده.
نه عمل شده است. کلان این مسئله که سازمانهای دولتی باید چگونه عمل کنند، تدوین شده است و به صورت بخشنامه درآمده و به دست رئیسجمهور رسیده و ایشان امضا کرده و دستور داده است و حالا باید عمل شود.
شما هم پیگیری میکنید که عمل شود؟
این برنامه ماست؛ مثلا در حوزه سیاست خارجی، به یک سفیر اقلیت اکتفا نشود یا در استانداریها، فرمانداریها و وزارتخانهها و... بهعنوان مشاور، معاون، دستیار و همکار از همه این اقوام و اقلیتهای مذهبی و قومی و دینی حضور داشته باشند.
شما میتوانید به وزرا این فشار را بیاورید که به این بخشنامه عمل کنند؟
ما به رئیسجمهور گزارش میکنیم تا او از آنها بخواهد؛ اما پیگیری از جانب ما خواهد بود و نظر میدهیم تا رئیسجمهور از سازوکار خود استفاده کنند. این کار شروع شده است. اگر به 50 درصد همین بخشنامه عمل شود، یک پیروزی بزرگ در تاریخ ایران خواهد بود. راه باز شده است؛ اما باید هموار هم بشود و به یک راه و روش برگشتناپذیر تبدیل شود. یکی از انتظارات اقلیتها، حفظ حرمت و کرامت اقوام و قومیتها مذهبی و پیروان سایر ادیان توحیدی است که در خیلی جاها نادیده گرفته میشود، ما باید این را به قانون و فرهنگ تبدیل کنیم. همراهی خوبی که جریانهای سیاسی با بحث حقوق شهروندی آقای روحانی کردند، باعث شده که فضا از نظر سیاسی و اجتماعی آماده شود؛ اما هنوز از نظر کلامی و فقهی موانع زیادی داریم که باید با فقها حل کنیم. ما نمیتوانیم به هیچ فقیهی تحمیل کنیم که عقیده خود را تغییر دهد، مگر اینکه مبانی و نگاه جدیدی برای آنها داشته باشیم. خوشبختانه نگاههای حقوق شهروندی در بین فقها خیلی زیاد است و مخالفان هم آن را بهعنوان یک نظر شخصی قبول دارند؛ اما میگویند باید جواب خدا را هم بدهیم. بالاخره این عزیزان هم دغدغههای دینی دارند. مثلا در موضوع
سپنتا نیکنام، اگر از شخصی مانند آیتالله یزدی بپرسید، خواهد گفت که من هم از نظر میل شخصی، بهعنوان یک ایرانی و مسلمان و روحانی موافق هستم این فرد زرتشتی بهراحتی به هر منصبی برسد؛ اما من هم موانعی دارم که در فقه و مبانی دینی ما هست. نمیشود به ایشان یا به هر کس دیگری نظری را تحمیل کنیم. ما باید این عقیده را به مرور زمان و با گفتوگو و اجتهادات جدید حل کنیم. نظام جمهوری اسلامی نیاز به نظرات جدید دارد. همانطور که الان مثلا در بحث دیه یا مجازات و شهادت و برخی مسائل مدنی، مشکلات قانونی و فقهی داریم که باید از راه قانون و فقه حل شود و بخشی از حقوق شهروندی اقلیتهای دینی برمیگردد به مبانی فقهی ما.
در گذشته خیلی از فقهای دینی ما اقلیتها را از نظر فقهی پاک نمیدانستند، ولی فردی مثل شهید آیتالله مطهری نظر داشتند که اهل کتاب، پاک هستند که در زمان خود نظر نادری بود ولی به مرور زمان نظر غالب شد. حتی این فتوا برای مسلمانان هم راهگشا بود، مثلا مسلمانها میدانستند فلان ساندویچفروش، شهروند ارمنی است که غذای خوب و ارزانی دارد اما نمیتوانستند از او خرید کنند اما وقتی مقام معظم رهبری فتوا دادند که اهل کتاب پاک هستند، فتوای ایشان راهگشا شد.
پس چرا از ظرفیتهای رهبری بیشتر استفاده نمیکنید؟ شاید بحث سپنتا نیکنام را هم بشود از طریق مقام معظم رهبری حل کرد که راهی بشود برای دیگر شهروندان اقلیت که میخواهند در انتخابات نامزد شوند.
مقام معظم رهبری یک جایگاه رهبری دارند که باید در این جایگاه از شورای نگهبان حمایت کنند. اما بهعنوان یک فقیه هم میتوانند نظر داشته باشند. ایشان بهعنوان یک فقیه نظر فقهی خود را به شورای نگهبان تحمیل نمیکنند.
مثلا نمیشد در مورد سپنتا نیکنام از مقام معظم رهبری حکم حکومتی بگیرید؟
حتیالامکان نباید به حکم حکومتی برسد و تا جایی که میشود باید حل مسائل از راههای دیگری مثل مجلس و مجمع تشخیص صورت بگیرد. الان فقط بحث فردی به نام سپنتا نیکنام مطرح نیست، او نماد و نمونهای است برای رعایت حقوق اقلیتهایی که در پناه جمهوری اسلامی هستند.
و موقعیت مناسبی است که برای همیشه این مشکل حل شود.
بله، امروز یهودیان، زرتشتیان، مسیحیان و... اقلیتهای دینی بهلحاظ کمیت در پناه جمهوری اسلامی و در حاکمیت جمهوری اسلامی هستند و زندگی میکنند. هم قانون جمهوری اسلامی و هم رهبر و دولت جمهوری اسلامی بر آنها حاکم است. بنابراین آنها هیچ سهمی برای سلطه و حاکمیت بر اکثریت ندارند. اگر ما انتخابات هم انجام دهیم، بهطور طبیعی هیچوقت نوبت رهبری یا ریاستجمهوری برای اقلیتهای دینی به وجود نخواهد آمد. میماند پستهای غیرحاکمیتی مثل شهرداری، رئیس سازمان، رئیس بیمارستان و عضو شورای شهر و... که هیچکدام از اینها سلطه محسوب نمیشود؛ مشاورت محسوب میشود و اتفاقا نهتنها سلطه نیست بلکه ارائه خدمت به حاکمیت است. چنانچه تمام شهرداریها و بیمارستانها را هم به اقلیتهای دینی بدهیم، باز هم وضع عوض نمیشود و آنها هم مثل همه مسلمانان که در جاهای دیگر کشور خدمت میکنند، کار خواهند کرد. الان شهردار لندن یک مسلمان است و این به معناي حاکمیت او بر انگلیسیهای مسیحی نیست. نگرانی فقهای ما از جایگاه دینی هم محترم است و باید حل شود.
توقعی که مردم از آقای روحانی داشتند این بود كه او در کابینه خود از اقلیتها و وزیر زن هم استفاده کند. وقتی این اتفاق نیفتاد، این تصور به وجود میآید که دولت فقط در حال شعاردادن است.
اینکه چرا این افراد در دولت حضور ندارند، انتظار بجایی است اما زمینههای آن هنوز فراهم نشده است. دولت به استفاده از آنها اعتقاد دارد و اگر میتوانست حتما این کار را میکرد.
البته این شایعه وجود دارد که رئیسجمهور میخواهد از یک مشاور اهل سنت استفاده کند.
بله. اتفاقا خودم این پیشنهاد را مدتی قبل به آقای رئیسجمهوری دادم و هنوز هم منتفی نشده است و این امکان هست که در زمان خودش انجام شود. به نظر من این حرکت حتی به صورت نمادین باید صورت بگیرد و ما پیگیر هستیم. برای من مهمتر از حضور اقلیتها در دولت، اجرای دستورالعمل دولت در زمینه حقوق شهروندی آنان و رفع برخی تبعیضهای ناخواسته است.
این دستورالعمل هم به خوبی انجام نشده است.
نه، خیلی از آن اجرا شده است.
پس چرا دیده نشده؟
شاید در خیلی جاها مصلحت نبوده است، در خیلی جاها باید چراغ خاموش حرکت کرد. در هر صورت دولت کار خود را انجام میدهد. وزیر کشور هم گفتند که در تمام کشور و در شهرهایی که اکثریت مردم آن اهل سنت هستند، فرماندار آن هم از خودشان باشد و این خیلی مهم است. یعنی حدود دهها نفر از فرمانداران ما در این مناطق، اکنون از اهل سنت هستند. بسیاری از قضات و شهردارها هم در مناطق یادشده از شهروندان اهل سنت هستند. هم در حوزه زنان و هم اقلیتها در سال آخر دولت قبل، بخشنامه داده شده و شخصا پیگیر آن هستم. اگر هم لازم باشد در سال بعد و در سالگرد ابلاغ منشور شهروندی ما فهرست این کارها و اقدامات را گزارش میکنیم. انتظار مردم هم بجاست، ما محدودیتی برای استفاده از اقلیتهای قومی در هیچ سمتی نداریم. اقلیتهای قومی در دولت وجود دارند، مثلا عربها یک قوم اقلیت هستند، مانعی برای اینکه یک عرب بخواهد به یک جایگاه ریاستی و نظامی و حتی شورای امنیت برسد، وجود ندارد. همه ما میدانیم که مقام معظم رهبری اصالتا آذری هستند، یا آقای زنگنه کرد کرمانشاه هستند و وزیر مهمترین وزارتخانه، یعنی وزارت نفت است، وزیر کشورمان هم کُرد است. امروز انتصاب یک اقلیت
قومی و زبانی هیچ محدودیتی ایجاد نمیکند.
اما محدودیتهای مذهبی وجود دارد.
من در مورد اقلیتهای قومی گفتم. اینکه نگذاشتند آقای مولوی عبدالحمید در مراسم تنفیذ شرکت کند یک بحث مذهبی و حساسیتهای مذهبی شدید است که آن هم امیدواریم حل شود.
انتظار از شما و دولت این است که این اتفاق نیفتد.
الان مشکل اصلی ما این قسمت است. بحث سپنتا نیکنام از این قبیل مشکلات است و به جهات فرهنگی و مذهبی بحث سادهای هم نیست. زمان خواهد بُرد و حتما و لزوما هم این مشکل در زمان آقای روحانی حل نخواهد شد اما مهم این است که در این جهت حرکت کنیم. دولت آقای روحانی درصدد هموارکردن این راه طولانی است. شاید ایشان بتواند فقط 10 درصد این مسیر را طی کند ولی مصمم هستیم
که این راه را برویم.
با این حکم، برنامههای جدید شما چیست؟
اولا برنامههای قبلی خود را تکمیل میکنیم. بعضی از طرحهای ما به شورای امنیت ملی رفته و تصویب شده است که باید اجرائی شود و ما هم پیگیر آن باشیم. سیاستهای ما به روش و استراتژی همه دولت و نظام تبدیل شده است. خیلی از برنامهها نیاز دارد که به محضر و اطلاع مقام معظم رهبری برسد و این مراحل باید طی شود. دوم اینکه درباره اشتغال و انتصاب اقوام و اقلیتها که یکی از مهمترین انتظارات و مطالبه همه آنهاست، اقدام کنیم و توسعه بیشتری بدهیم و تبعیضها و احساس تبعیضهای ناخواسته را از میان برداریم و حساسیتها را به حداقل برسانیم.
شما این قول و وعده را میدهید که برای انتصاب آنها اقدام کنید؟
حتی بالاتر از آن. وعده را قبلا رئیسجمهور داده است.
اما عمل نشد و توقع مردم برآورده نشده.
نه عمل شده است. کلان این مسئله که سازمانهای دولتی باید چگونه عمل کنند، تدوین شده است و به صورت بخشنامه درآمده و به دست رئیسجمهور رسیده و ایشان امضا کرده و دستور داده است و حالا باید عمل شود.
شما هم پیگیری میکنید که عمل شود؟
این برنامه ماست؛ مثلا در حوزه سیاست خارجی، به یک سفیر اقلیت اکتفا نشود یا در استانداریها، فرمانداریها و وزارتخانهها و... بهعنوان مشاور، معاون، دستیار و همکار از همه این اقوام و اقلیتهای مذهبی و قومی و دینی حضور داشته باشند.
شما میتوانید به وزرا این فشار را بیاورید که به این بخشنامه عمل کنند؟
ما به رئیسجمهور گزارش میکنیم تا او از آنها بخواهد؛ اما پیگیری از جانب ما خواهد بود و نظر میدهیم تا رئیسجمهور از سازوکار خود استفاده کنند. این کار شروع شده است. اگر به 50 درصد همین بخشنامه عمل شود، یک پیروزی بزرگ در تاریخ ایران خواهد بود. راه باز شده است؛ اما باید هموار هم بشود و به یک راه و روش برگشتناپذیر تبدیل شود. یکی از انتظارات اقلیتها، حفظ حرمت و کرامت اقوام و قومیتها مذهبی و پیروان سایر ادیان توحیدی است که در خیلی جاها نادیده گرفته میشود، ما باید این را به قانون و فرهنگ تبدیل کنیم. همراهی خوبی که جریانهای سیاسی با بحث حقوق شهروندی آقای روحانی کردند، باعث شده که فضا از نظر سیاسی و اجتماعی آماده شود؛ اما هنوز از نظر کلامی و فقهی موانع زیادی داریم که باید با فقها حل کنیم. ما نمیتوانیم به هیچ فقیهی تحمیل کنیم که عقیده خود را تغییر دهد، مگر اینکه مبانی و نگاه جدیدی برای آنها داشته باشیم. خوشبختانه نگاههای حقوق شهروندی در بین فقها خیلی زیاد است و مخالفان هم آن را بهعنوان یک نظر شخصی قبول دارند؛ اما میگویند باید جواب خدا را هم بدهیم. بالاخره این عزیزان هم دغدغههای دینی دارند. مثلا در موضوع
سپنتا نیکنام، اگر از شخصی مانند آیتالله یزدی بپرسید، خواهد گفت که من هم از نظر میل شخصی، بهعنوان یک ایرانی و مسلمان و روحانی موافق هستم این فرد زرتشتی بهراحتی به هر منصبی برسد؛ اما من هم موانعی دارم که در فقه و مبانی دینی ما هست. نمیشود به ایشان یا به هر کس دیگری نظری را تحمیل کنیم. ما باید این عقیده را به مرور زمان و با گفتوگو و اجتهادات جدید حل کنیم. نظام جمهوری اسلامی نیاز به نظرات جدید دارد. همانطور که الان مثلا در بحث دیه یا مجازات و شهادت و برخی مسائل مدنی، مشکلات قانونی و فقهی داریم که باید از راه قانون و فقه حل شود و بخشی از حقوق شهروندی اقلیتهای دینی برمیگردد به مبانی فقهی ما.
در گذشته خیلی از فقهای دینی ما اقلیتها را از نظر فقهی پاک نمیدانستند، ولی فردی مثل شهید آیتالله مطهری نظر داشتند که اهل کتاب، پاک هستند که در زمان خود نظر نادری بود ولی به مرور زمان نظر غالب شد. حتی این فتوا برای مسلمانان هم راهگشا بود، مثلا مسلمانها میدانستند فلان ساندویچفروش، شهروند ارمنی است که غذای خوب و ارزانی دارد اما نمیتوانستند از او خرید کنند اما وقتی مقام معظم رهبری فتوا دادند که اهل کتاب پاک هستند، فتوای ایشان راهگشا شد.
پس چرا از ظرفیتهای رهبری بیشتر استفاده نمیکنید؟ شاید بحث سپنتا نیکنام را هم بشود از طریق مقام معظم رهبری حل کرد که راهی بشود برای دیگر شهروندان اقلیت که میخواهند در انتخابات نامزد شوند.
مقام معظم رهبری یک جایگاه رهبری دارند که باید در این جایگاه از شورای نگهبان حمایت کنند. اما بهعنوان یک فقیه هم میتوانند نظر داشته باشند. ایشان بهعنوان یک فقیه نظر فقهی خود را به شورای نگهبان تحمیل نمیکنند.
مثلا نمیشد در مورد سپنتا نیکنام از مقام معظم رهبری حکم حکومتی بگیرید؟
حتیالامکان نباید به حکم حکومتی برسد و تا جایی که میشود باید حل مسائل از راههای دیگری مثل مجلس و مجمع تشخیص صورت بگیرد. الان فقط بحث فردی به نام سپنتا نیکنام مطرح نیست، او نماد و نمونهای است برای رعایت حقوق اقلیتهایی که در پناه جمهوری اسلامی هستند.
و موقعیت مناسبی است که برای همیشه این مشکل حل شود.
بله، امروز یهودیان، زرتشتیان، مسیحیان و... اقلیتهای دینی بهلحاظ کمیت در پناه جمهوری اسلامی و در حاکمیت جمهوری اسلامی هستند و زندگی میکنند. هم قانون جمهوری اسلامی و هم رهبر و دولت جمهوری اسلامی بر آنها حاکم است. بنابراین آنها هیچ سهمی برای سلطه و حاکمیت بر اکثریت ندارند. اگر ما انتخابات هم انجام دهیم، بهطور طبیعی هیچوقت نوبت رهبری یا ریاستجمهوری برای اقلیتهای دینی به وجود نخواهد آمد. میماند پستهای غیرحاکمیتی مثل شهرداری، رئیس سازمان، رئیس بیمارستان و عضو شورای شهر و... که هیچکدام از اینها سلطه محسوب نمیشود؛ مشاورت محسوب میشود و اتفاقا نهتنها سلطه نیست بلکه ارائه خدمت به حاکمیت است. چنانچه تمام شهرداریها و بیمارستانها را هم به اقلیتهای دینی بدهیم، باز هم وضع عوض نمیشود و آنها هم مثل همه مسلمانان که در جاهای دیگر کشور خدمت میکنند، کار خواهند کرد. الان شهردار لندن یک مسلمان است و این به معناي حاکمیت او بر انگلیسیهای مسیحی نیست. نگرانی فقهای ما از جایگاه دینی هم محترم است و باید حل شود.
توقعی که مردم از آقای روحانی داشتند این بود كه او در کابینه خود از اقلیتها و وزیر زن هم استفاده کند. وقتی این اتفاق نیفتاد، این تصور به وجود میآید که دولت فقط در حال شعاردادن است.
اینکه چرا این افراد در دولت حضور ندارند، انتظار بجایی است اما زمینههای آن هنوز فراهم نشده است. دولت به استفاده از آنها اعتقاد دارد و اگر میتوانست حتما این کار را میکرد.
البته این شایعه وجود دارد که رئیسجمهور میخواهد از یک مشاور اهل سنت استفاده کند.
بله. اتفاقا خودم این پیشنهاد را مدتی قبل به آقای رئیسجمهوری دادم و هنوز هم منتفی نشده است و این امکان هست که در زمان خودش انجام شود. به نظر من این حرکت حتی به صورت نمادین باید صورت بگیرد و ما پیگیر هستیم. برای من مهمتر از حضور اقلیتها در دولت، اجرای دستورالعمل دولت در زمینه حقوق شهروندی آنان و رفع برخی تبعیضهای ناخواسته است.
این دستورالعمل هم به خوبی انجام نشده است.
نه، خیلی از آن اجرا شده است.
پس چرا دیده نشده؟
شاید در خیلی جاها مصلحت نبوده است، در خیلی جاها باید چراغ خاموش حرکت کرد. در هر صورت دولت کار خود را انجام میدهد. وزیر کشور هم گفتند که در تمام کشور و در شهرهایی که اکثریت مردم آن اهل سنت هستند، فرماندار آن هم از خودشان باشد و این خیلی مهم است. یعنی حدود دهها نفر از فرمانداران ما در این مناطق، اکنون از اهل سنت هستند. بسیاری از قضات و شهردارها هم در مناطق یادشده از شهروندان اهل سنت هستند. هم در حوزه زنان و هم اقلیتها در سال آخر دولت قبل، بخشنامه داده شده و شخصا پیگیر آن هستم. اگر هم لازم باشد در سال بعد و در سالگرد ابلاغ منشور شهروندی ما فهرست این کارها و اقدامات را گزارش میکنیم. انتظار مردم هم بجاست، ما محدودیتی برای استفاده از اقلیتهای قومی در هیچ سمتی نداریم. اقلیتهای قومی در دولت وجود دارند، مثلا عربها یک قوم اقلیت هستند، مانعی برای اینکه یک عرب بخواهد به یک جایگاه ریاستی و نظامی و حتی شورای امنیت برسد، وجود ندارد. همه ما میدانیم که مقام معظم رهبری اصالتا آذری هستند، یا آقای زنگنه کرد کرمانشاه هستند و وزیر مهمترین وزارتخانه، یعنی وزارت نفت است، وزیر کشورمان هم کُرد است. امروز انتصاب یک اقلیت
قومی و زبانی هیچ محدودیتی ایجاد نمیکند.
اما محدودیتهای مذهبی وجود دارد.
من در مورد اقلیتهای قومی گفتم. اینکه نگذاشتند آقای مولوی عبدالحمید در مراسم تنفیذ شرکت کند یک بحث مذهبی و حساسیتهای مذهبی شدید است که آن هم امیدواریم حل شود.
انتظار از شما و دولت این است که این اتفاق نیفتد.
الان مشکل اصلی ما این قسمت است. بحث سپنتا نیکنام از این قبیل مشکلات است و به جهات فرهنگی و مذهبی بحث سادهای هم نیست. زمان خواهد بُرد و حتما و لزوما هم این مشکل در زمان آقای روحانی حل نخواهد شد اما مهم این است که در این جهت حرکت کنیم. دولت آقای روحانی درصدد هموارکردن این راه طولانی است. شاید ایشان بتواند فقط 10 درصد این مسیر را طی کند ولی مصمم هستیم
که این راه را برویم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.