مقصود فراستخواه:
اين جهان بهترين جهان نيست
عدالت در جامعه ايران بحثانگيز است. براساس پژوهشهايي که انجام شده شاخص نيکبختي در ايران نسبت به بقيه کشورها پائينتر است و در اين حوزه ما جايگاه خوبي نداريم. اين در حالي است که از لحاظ ثروت ملي در رتبه خوبي قرار داريم و نتيجه اين بحث اينکه ما در توزيع ثروت و عدالت ناموفق بودهايم. براي توضيح عدالت و بيعدالتي نياز به نظريه داريم. افرادي چون رالز، آندرسون و سيد حسين طباطبايي عدالت را به خوبي توضيح دادهاند. به گفته رالز نابرابريهاي موجود نه طبيعي و نه استحقاقياند، نه منطقاً ضروري و نه بديهي. تقسيم فرصتها به منابع جهان روي حساب و کتاب و منطقي و مدبرانه نيست، بنابراين، اين جهان بهترين جهاني نيست که ميتوان داشت. آنچه ضرورت منطقي و عقلي دارد تقسيم مجدد منابع است.
مسئله اصلي من در اين بحث اين است که هيچچيز از عهده اين نابرابريهاي بهگزافنشسته در اين جهان بر نميآيد. گروههاي محروم و اقليت حتي در تجربه آموزشي هم در حاشيهاند. گاهي ما چشم ميدوزيم به نظام سياستگذاري تا بيايد و اين نابرابريها را رفع کند. نکته مهم در اين موضوع اينکه سياست با امر سياسي فرق دارد. امر سياسي اجازه ميدهد چه چيزي در دستور ملي قرار بگيرد يا حذف شود و اين معنا از سياست در اختيار طرفهاي منتفع و مسلط نابرابريهاست که به صورت سازمانها و شبهسازمانها، نظمهاي دسترسي محدود و نابرابر را بازتوليد و يک دور باطل از نابرابريها ايجاد ميکنند.
نابرابري يک امر هستيشناختي است و خود را در نظام آموزش، دانش و سياستگذاري بازتوليد ميکند. برابري يک متغير مستقل است و قابل تحويل و ارجاع به چيزهاي ديگر نيست. يا بايد برابري ايجاد شود يا اينکه نابرابري هست و تا وقتي نابرابري هست وضعيت جهان ما يکجانبه و منازعهآلود خواهد ماند. راهحل برابري راهحل هستيشناسي است. بايد هستيشناسي اجتماعي گسترش پيدا کند.
بايد از طريق سازوکارهاي مياني شرايط امکان براي عمل نقد و تغيير صلحآميز فراهم شود. از جمله اين سازوکارها ميتوان به گفتوگو و توافق شبکهسازي، توسعه و تنوع گفتماني، فهم و درک متقابل، چندجانبهگرايي، گشودن دريچههاي سياستگذاري و دستورگذاري اجتماعي براي خطمشي عمومي اشاره کرد.
عدالت در جامعه ايران بحثانگيز است. براساس پژوهشهايي که انجام شده شاخص نيکبختي در ايران نسبت به بقيه کشورها پائينتر است و در اين حوزه ما جايگاه خوبي نداريم. اين در حالي است که از لحاظ ثروت ملي در رتبه خوبي قرار داريم و نتيجه اين بحث اينکه ما در توزيع ثروت و عدالت ناموفق بودهايم. براي توضيح عدالت و بيعدالتي نياز به نظريه داريم. افرادي چون رالز، آندرسون و سيد حسين طباطبايي عدالت را به خوبي توضيح دادهاند. به گفته رالز نابرابريهاي موجود نه طبيعي و نه استحقاقياند، نه منطقاً ضروري و نه بديهي. تقسيم فرصتها به منابع جهان روي حساب و کتاب و منطقي و مدبرانه نيست، بنابراين، اين جهان بهترين جهاني نيست که ميتوان داشت. آنچه ضرورت منطقي و عقلي دارد تقسيم مجدد منابع است.
مسئله اصلي من در اين بحث اين است که هيچچيز از عهده اين نابرابريهاي بهگزافنشسته در اين جهان بر نميآيد. گروههاي محروم و اقليت حتي در تجربه آموزشي هم در حاشيهاند. گاهي ما چشم ميدوزيم به نظام سياستگذاري تا بيايد و اين نابرابريها را رفع کند. نکته مهم در اين موضوع اينکه سياست با امر سياسي فرق دارد. امر سياسي اجازه ميدهد چه چيزي در دستور ملي قرار بگيرد يا حذف شود و اين معنا از سياست در اختيار طرفهاي منتفع و مسلط نابرابريهاست که به صورت سازمانها و شبهسازمانها، نظمهاي دسترسي محدود و نابرابر را بازتوليد و يک دور باطل از نابرابريها ايجاد ميکنند.
نابرابري يک امر هستيشناختي است و خود را در نظام آموزش، دانش و سياستگذاري بازتوليد ميکند. برابري يک متغير مستقل است و قابل تحويل و ارجاع به چيزهاي ديگر نيست. يا بايد برابري ايجاد شود يا اينکه نابرابري هست و تا وقتي نابرابري هست وضعيت جهان ما يکجانبه و منازعهآلود خواهد ماند. راهحل برابري راهحل هستيشناسي است. بايد هستيشناسي اجتماعي گسترش پيدا کند.
بايد از طريق سازوکارهاي مياني شرايط امکان براي عمل نقد و تغيير صلحآميز فراهم شود. از جمله اين سازوکارها ميتوان به گفتوگو و توافق شبکهسازي، توسعه و تنوع گفتماني، فهم و درک متقابل، چندجانبهگرايي، گشودن دريچههاي سياستگذاري و دستورگذاري اجتماعي براي خطمشي عمومي اشاره کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.