هفت درس «یلدا»
دکتر حمیدرضا نمازی*
دکتر «علیرضا یلدا» استاد ممتاز دانشکده پزشکی و نمود و نماد علم و اخلاق دانشگاه در شبی که نامش را به او داده بود، پرکشید. یلدا، سایه بلندی بر سر سلامت این دیار بود. او 60 سال طبابت کرد و مهر و نشانش را از آغاز بر ذهن و ضمیر همه همکاران، شاگردان و بیمارانش نشاند. استاد «یلدا» از آن گروه پزشکان بود که بیش از آنکه از طبابت وام بگیرد، به طب اعتبار و وام داد. او را بیش از هرچیز، به قامت معلم میشناسند. دکتر «یلدا» سالها پیشتر از استادی دانشگاه، در البرز مجتهدی، همان دوران که دانشآموز بود، به همکلاسيهایش، فیزیک و شیمی درس داده بود. عشق به آموختن، شاخصترین ویژگی او بود. هفت درس از آموزههایش در پی میآید:
1- شوخطبعی: همه شاگردان و همکارانش از قدیم، طنز شیرین و شوخطبعی او را به یاد دارند. در بحبوحه کار و درس و بحث، هرگز کنج عبوسی نمیگرفت و همیشه شاد بود و شادی میآموخت. او به ما یاد داد شوخطبعی، فانتزی طبابت نیست؛ بلکه راه غلبه بر عوارض سختی کار است. از هوشمندی استاد «یلدا» بود که مفهوم استادی را با نخوت و عصاقورتدادگی معنا نکرد و طبابت و مطایبه را به هم آمیخت.
2-احترام به تاریخ: جلسهای نبود که دکتر «یلدا» در آن سخن بگوید و نامونشانی از بزرگان و استادانش نیاورد. او در دهه هشتم زندگی، با یادکردن از اسلافش، انگار میخواست به ما شگرد شاگردیکردن یاد دهد. همان زمان که به خطا او را پدر عفونی ایران نامیدند، از استاد دکتر «بینشور» نام آورد که استاد عفونی دانشکده بود و «یلدا» اصلا به خاطر سلوک و سیاق او عفونی را برگزیده بود. استاد «یلدا» به ما یاد داد که تاریخ ذخیره اخلاق است.
3- مهربانی: او بر همه سخت میگرفت تا مهربان باشند. علت دعواهای معدودش، نامهربانی شاگردان با بیماران بود. «مفهوم خطای بیمار» در قاموس طبابتش جایی نداشت و از این رو به بیمار که میرسید، محض مهربانی و لطف بود. با دانشجویان نیز چنان بود که احساس میکردی مراتب استاد - شاگردی گاهی در اکسیر مهربانیاش حل میشود و بههم میریزد. او به ما یاد داد قضاوتهایمان را تعلیق کنیم. خوش نمیداشت کسی مدام به این و آن قضاوتی را ضمیمه کند. راز مهربانیاش همین بود.
4- اهل تظاهر نبود؛ همان بود که مینمود. نجابت و اصالتی که به پزشکی ایران بخشید، اثر و ثمر همین بیریایی و تظاهرگریزیاش بود.
5- ارزش ذاتی انسان: او کرامت انسان را با وجود گستره گسترده مطالعات غیرپزشکیاش، از متون نظری نشناخته بود. انسان یلدا، از میان بیماران سربرآورده بود. هرچه بیمارتر و فقیرتر میدید، کرامت انسانیاش را جدیتر میگرفت. او بیماران را نهتنها با چشمانش که از فراز بام بیمارستان امام نظاره میکرد تا قضاوتش محدود نماند. همین بود که برای مهربانیهایش و برای ارزشمندی دیگران، دنبال دلیل نمیگشت.
6- معنویت و اخلاق: اخلاق پزشکی در نظر دکتر «یلدا» پیچیده نبود. گاهی با نگاهی میتوانست تمام اخلاق را ادا کند. سادگی در اخلاق، درس پیچیدهای بود که دکتر «یلدا» سالها آن را تدریس کرد.
7- نکتهبین بود: انگار حواسش به همهچیز بود؛ به سلامهایی که میشد، به نگاهی که هنگام سخن گفتن تقسیم میکرد، به چشمان دانشجویی که احساس میکرد نفهمیده است و به هزار ملاحظه استادانه و سختگیرانه دیگر.
نظم عجیبی که در ذهن و زندگی علمی و عملیاش داشت، علت همین نکتهبینی ژرف بود. کتاب نکتهها که به طبعش سپرد، نشانهای بر همین نکتهبینی بود.
«یلدا»، یکی از مؤثرترین نمادهای دانشگاه بود. در زمانهای که به لسان فرنگی «رُل مدلها» چنگی به دل و جان دانشجویان نمیزند، او دلها را ربوده بود. «یلدا» را يكشنبه از بیمارستان تشییع نکردیم؛ او همچنان در شاگردانش جاری است؛ گویی استاد در نگاههای مهربان دانشجویانش نشسته است؛ همانها که نزدیکترین و اصیلترین خاطره آنها مهربانی، سیما و سخن اوست.
«یلدا» در شبهای طولانی کشیک، در راهروهای بیمارستان حاضر است تا به تعبیر خودش، بیمار را توپ فوتبال نکنیم. او مهربانیهای قضا را به یادمان میآورد. «یلدا» وجدان مهربان دانشگاه باقی خواهد ماند. یاد استاد جاودان.
* پزشك، پژوهشگر اخلاق و فلسفه
دکتر «علیرضا یلدا» استاد ممتاز دانشکده پزشکی و نمود و نماد علم و اخلاق دانشگاه در شبی که نامش را به او داده بود، پرکشید. یلدا، سایه بلندی بر سر سلامت این دیار بود. او 60 سال طبابت کرد و مهر و نشانش را از آغاز بر ذهن و ضمیر همه همکاران، شاگردان و بیمارانش نشاند. استاد «یلدا» از آن گروه پزشکان بود که بیش از آنکه از طبابت وام بگیرد، به طب اعتبار و وام داد. او را بیش از هرچیز، به قامت معلم میشناسند. دکتر «یلدا» سالها پیشتر از استادی دانشگاه، در البرز مجتهدی، همان دوران که دانشآموز بود، به همکلاسيهایش، فیزیک و شیمی درس داده بود. عشق به آموختن، شاخصترین ویژگی او بود. هفت درس از آموزههایش در پی میآید:
1- شوخطبعی: همه شاگردان و همکارانش از قدیم، طنز شیرین و شوخطبعی او را به یاد دارند. در بحبوحه کار و درس و بحث، هرگز کنج عبوسی نمیگرفت و همیشه شاد بود و شادی میآموخت. او به ما یاد داد شوخطبعی، فانتزی طبابت نیست؛ بلکه راه غلبه بر عوارض سختی کار است. از هوشمندی استاد «یلدا» بود که مفهوم استادی را با نخوت و عصاقورتدادگی معنا نکرد و طبابت و مطایبه را به هم آمیخت.
2-احترام به تاریخ: جلسهای نبود که دکتر «یلدا» در آن سخن بگوید و نامونشانی از بزرگان و استادانش نیاورد. او در دهه هشتم زندگی، با یادکردن از اسلافش، انگار میخواست به ما شگرد شاگردیکردن یاد دهد. همان زمان که به خطا او را پدر عفونی ایران نامیدند، از استاد دکتر «بینشور» نام آورد که استاد عفونی دانشکده بود و «یلدا» اصلا به خاطر سلوک و سیاق او عفونی را برگزیده بود. استاد «یلدا» به ما یاد داد که تاریخ ذخیره اخلاق است.
3- مهربانی: او بر همه سخت میگرفت تا مهربان باشند. علت دعواهای معدودش، نامهربانی شاگردان با بیماران بود. «مفهوم خطای بیمار» در قاموس طبابتش جایی نداشت و از این رو به بیمار که میرسید، محض مهربانی و لطف بود. با دانشجویان نیز چنان بود که احساس میکردی مراتب استاد - شاگردی گاهی در اکسیر مهربانیاش حل میشود و بههم میریزد. او به ما یاد داد قضاوتهایمان را تعلیق کنیم. خوش نمیداشت کسی مدام به این و آن قضاوتی را ضمیمه کند. راز مهربانیاش همین بود.
4- اهل تظاهر نبود؛ همان بود که مینمود. نجابت و اصالتی که به پزشکی ایران بخشید، اثر و ثمر همین بیریایی و تظاهرگریزیاش بود.
5- ارزش ذاتی انسان: او کرامت انسان را با وجود گستره گسترده مطالعات غیرپزشکیاش، از متون نظری نشناخته بود. انسان یلدا، از میان بیماران سربرآورده بود. هرچه بیمارتر و فقیرتر میدید، کرامت انسانیاش را جدیتر میگرفت. او بیماران را نهتنها با چشمانش که از فراز بام بیمارستان امام نظاره میکرد تا قضاوتش محدود نماند. همین بود که برای مهربانیهایش و برای ارزشمندی دیگران، دنبال دلیل نمیگشت.
6- معنویت و اخلاق: اخلاق پزشکی در نظر دکتر «یلدا» پیچیده نبود. گاهی با نگاهی میتوانست تمام اخلاق را ادا کند. سادگی در اخلاق، درس پیچیدهای بود که دکتر «یلدا» سالها آن را تدریس کرد.
7- نکتهبین بود: انگار حواسش به همهچیز بود؛ به سلامهایی که میشد، به نگاهی که هنگام سخن گفتن تقسیم میکرد، به چشمان دانشجویی که احساس میکرد نفهمیده است و به هزار ملاحظه استادانه و سختگیرانه دیگر.
نظم عجیبی که در ذهن و زندگی علمی و عملیاش داشت، علت همین نکتهبینی ژرف بود. کتاب نکتهها که به طبعش سپرد، نشانهای بر همین نکتهبینی بود.
«یلدا»، یکی از مؤثرترین نمادهای دانشگاه بود. در زمانهای که به لسان فرنگی «رُل مدلها» چنگی به دل و جان دانشجویان نمیزند، او دلها را ربوده بود. «یلدا» را يكشنبه از بیمارستان تشییع نکردیم؛ او همچنان در شاگردانش جاری است؛ گویی استاد در نگاههای مهربان دانشجویانش نشسته است؛ همانها که نزدیکترین و اصیلترین خاطره آنها مهربانی، سیما و سخن اوست.
«یلدا» در شبهای طولانی کشیک، در راهروهای بیمارستان حاضر است تا به تعبیر خودش، بیمار را توپ فوتبال نکنیم. او مهربانیهای قضا را به یادمان میآورد. «یلدا» وجدان مهربان دانشگاه باقی خواهد ماند. یاد استاد جاودان.
* پزشك، پژوهشگر اخلاق و فلسفه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.