|

جای خالی گفت‌وگوی تمدن‌ها در روابط بین‌الملل

حسن هادی . کارشناس روابط بین‌الملل

دیری نمی‌پاید که ساختارشکنی‌های افراط‌گرایانه جای خود را به استدلال‌گرایی و خردگرایی خواهد داد. عرصه روابط بین‌الملل منشوری از تقابل اندیشه‌هاست. امروز اندیشه‌های پاک و گفتمان‌های آرامش‌بخش تبلور و نمود جهانی دارد و با وجود خشونت‌طلبی عده‌ای معدود، می‌رود تا جهانی یکپارچه و مملو از گفتمان برپا و صلحی فراگیر بر جهان حکمفرما شود. هژمونی اندیشه‌های ناب و کنش‌های وفاق‌آمیز، تنها امید این دوران صعب و طولانی است که به همت اندیشه اندیشمندان بی‌بدیل روزبه‌روز در حال گسترش است. بی‌تردید و تمثیل و گزافه‌گویی، دکترین گفت‌وگوی تمدن‌ها یکی از ماندگارترین نظریات شبه‌ایدئولوژی در قرن حاضر است. این اندیشه، بنیان نوین وفاق جهانی و تحول نظریه‌پردازی در مباحث صلح نوین در قرن حاضر است. این ایده نگاه صلح‌آمیز صلح‌طلبان را به شیوه‌ای رئالیستی جهت‌دار کرد و در استقرار هم‌گرایی در منطقه و جهان با جهشی برق‌آسا پیش رفت. عمل‌گرایی در پردازش گفت‌وگوی تمدن‌ها و تلفیق و تعریف صلح و فرهنگ در کنار هم، زایش جهانی یکپارچه و عاری از خشونت را نوید می‌داد‌. این اندیشه با زیرکی تمام برای فراسوی مرزها طراحی شده بود. هسته اصلی این تفکر در روابط بین‌الملل به‌‌عنوان برترین سلاح، خویشتن‌داری و مدارای بین‌المللی بود. شیوه انفعال‌برانگیز این شبه‌ایدئولوژی با نگاهی فراگیر، چون تابوی وحشتناکی بود برای خشونت‌طلبان. دیپلماسی لبخند و گفتمان بینابینی در فضایی مملو از آرامش، میراث کوتاه و دلچسب این دکترین بود. گفت‌وگوی تمدن‌ها بنیان فکری جدیدی در جهان پایه‌ریزی کرد و تمدن‌های نوپا را در کنار تمدن‌های کهن قرار داد و با ترسیم این ایدئولوژی، تعریف جدیدی از حاکمیت هم‌گرایی و تنش‌زدایی در جهان به وجود آمد. تعریف صلح در جهان پس از این معنی، چهره دیگری یافت و غوغاسالاری اعتبار خود را از دست داد.افراط‌گرایان و طالبان خشونت از وجود تفکرات سازش‌مآبانه همواره در رنج و محنت‌اند ولی توانی برای مقابله با جریان خروشان اندیشه‌های ناب ندارند و ناگزیر از تسلیم خواهند بود.

جریانی که مولد این تفکرات صلح‌آمیز بوده با سرعت در حال گسترش است. بی‌اغراق اگر این تفکر با قدرت اجازه فعالیت و رخ‌نمودن داشت، اکنون نه‌تنها منطقه شاهد روزهای بی‌تنشی بود بلکه قدرت نشر فرامنطقه‌ای جریان صلح‌مدار اندیشه‌های صلح‌آمیز اجازه عرض‌ اندام به هیچ خشونت‌طلبی را در دنیا نمی‌داد. چیزی که امروزه شاهد آن هستیم گسیختگی اعتقادی و مسخ فرهنگی در میان تمدن‌هاست که باعث ایجاد فضای باز برای یکه‌تازی قدرت‌های بزرگ در منطقه شده است. یکی از این بازی‌ها درست به‌واسطه همین فضای خالی بود که بر مدار تفکر سیاست‌مداران آمریکا چرخید و مسئله قدس طراحی شد. به‌هرحال در تلاطم اندیشه‌های فوندامونتالیستی جهان‌سومی که هر روز گزکی به دست جهان‌اولی‌ها می‌دهند‌، شکفتن دوباره اندیشه‌های ناب صلح‌طلب و اجماع‌برانگیز، شالوده و نیاز اصلی و به‌روز روابط بین‌الملل است. کاش گفت‌وگوی تمدن‌ها هنوز ساری و جاری بود و این صلابت و آرامش را در جان کشورهای منطقه می‌دمید. کشورها دریافته‌اند سنت‌گرایی در تقابل با اندیشه جهان‌شمولی چون گفت‌وگوی تمدن‌ها یارای مقابله ندارند، بنابراين مشتاقانه به دنبال اتحاد و هم‌گرایی برای نجات از هرج‌ومرج و خشونت‌طلبی هستند.

دیری نمی‌پاید که ساختارشکنی‌های افراط‌گرایانه جای خود را به استدلال‌گرایی و خردگرایی خواهد داد. عرصه روابط بین‌الملل منشوری از تقابل اندیشه‌هاست. امروز اندیشه‌های پاک و گفتمان‌های آرامش‌بخش تبلور و نمود جهانی دارد و با وجود خشونت‌طلبی عده‌ای معدود، می‌رود تا جهانی یکپارچه و مملو از گفتمان برپا و صلحی فراگیر بر جهان حکمفرما شود. هژمونی اندیشه‌های ناب و کنش‌های وفاق‌آمیز، تنها امید این دوران صعب و طولانی است که به همت اندیشه اندیشمندان بی‌بدیل روزبه‌روز در حال گسترش است. بی‌تردید و تمثیل و گزافه‌گویی، دکترین گفت‌وگوی تمدن‌ها یکی از ماندگارترین نظریات شبه‌ایدئولوژی در قرن حاضر است. این اندیشه، بنیان نوین وفاق جهانی و تحول نظریه‌پردازی در مباحث صلح نوین در قرن حاضر است. این ایده نگاه صلح‌آمیز صلح‌طلبان را به شیوه‌ای رئالیستی جهت‌دار کرد و در استقرار هم‌گرایی در منطقه و جهان با جهشی برق‌آسا پیش رفت. عمل‌گرایی در پردازش گفت‌وگوی تمدن‌ها و تلفیق و تعریف صلح و فرهنگ در کنار هم، زایش جهانی یکپارچه و عاری از خشونت را نوید می‌داد‌. این اندیشه با زیرکی تمام برای فراسوی مرزها طراحی شده بود. هسته اصلی این تفکر در روابط بین‌الملل به‌‌عنوان برترین سلاح، خویشتن‌داری و مدارای بین‌المللی بود. شیوه انفعال‌برانگیز این شبه‌ایدئولوژی با نگاهی فراگیر، چون تابوی وحشتناکی بود برای خشونت‌طلبان. دیپلماسی لبخند و گفتمان بینابینی در فضایی مملو از آرامش، میراث کوتاه و دلچسب این دکترین بود. گفت‌وگوی تمدن‌ها بنیان فکری جدیدی در جهان پایه‌ریزی کرد و تمدن‌های نوپا را در کنار تمدن‌های کهن قرار داد و با ترسیم این ایدئولوژی، تعریف جدیدی از حاکمیت هم‌گرایی و تنش‌زدایی در جهان به وجود آمد. تعریف صلح در جهان پس از این معنی، چهره دیگری یافت و غوغاسالاری اعتبار خود را از دست داد.افراط‌گرایان و طالبان خشونت از وجود تفکرات سازش‌مآبانه همواره در رنج و محنت‌اند ولی توانی برای مقابله با جریان خروشان اندیشه‌های ناب ندارند و ناگزیر از تسلیم خواهند بود.

جریانی که مولد این تفکرات صلح‌آمیز بوده با سرعت در حال گسترش است. بی‌اغراق اگر این تفکر با قدرت اجازه فعالیت و رخ‌نمودن داشت، اکنون نه‌تنها منطقه شاهد روزهای بی‌تنشی بود بلکه قدرت نشر فرامنطقه‌ای جریان صلح‌مدار اندیشه‌های صلح‌آمیز اجازه عرض‌ اندام به هیچ خشونت‌طلبی را در دنیا نمی‌داد. چیزی که امروزه شاهد آن هستیم گسیختگی اعتقادی و مسخ فرهنگی در میان تمدن‌هاست که باعث ایجاد فضای باز برای یکه‌تازی قدرت‌های بزرگ در منطقه شده است. یکی از این بازی‌ها درست به‌واسطه همین فضای خالی بود که بر مدار تفکر سیاست‌مداران آمریکا چرخید و مسئله قدس طراحی شد. به‌هرحال در تلاطم اندیشه‌های فوندامونتالیستی جهان‌سومی که هر روز گزکی به دست جهان‌اولی‌ها می‌دهند‌، شکفتن دوباره اندیشه‌های ناب صلح‌طلب و اجماع‌برانگیز، شالوده و نیاز اصلی و به‌روز روابط بین‌الملل است. کاش گفت‌وگوی تمدن‌ها هنوز ساری و جاری بود و این صلابت و آرامش را در جان کشورهای منطقه می‌دمید. کشورها دریافته‌اند سنت‌گرایی در تقابل با اندیشه جهان‌شمولی چون گفت‌وگوی تمدن‌ها یارای مقابله ندارند، بنابراين مشتاقانه به دنبال اتحاد و هم‌گرایی برای نجات از هرج‌ومرج و خشونت‌طلبی هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.