|

در مغز یک جانی قرن بیست‌ویکمی چه می‌گذرد؟

عبدالرحمن نجل‌رحیم- عصب‌شناس و عصب‌پژوه

راستش قرار است در این ستون هفتگی در روزهای یکشنبه، درباره این بنویسم که چرا در قرن بیست‌ویکم، در دورانی که زندگی می‌کنیم، اگر بخواهیم به مسائل انسانی نگاهی عمیق‌تر و سرراست‌تر داشته باشیم، می‌بایست درباره کارکرد مغز خود بیشتر بدانیم. امروزه، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، فلسفه، هنر، اقتصاد، سیاست و هر امر مهم دیگری در جامعه، بدون اشراف به دانش کار مغز، ناقص به نظر می‌رسد، زیرا امکانات این مهم برای بشر امروز مهیا شده است تا به‌طور دقیق‌تری به رازهای پشت‌پرده رفتار و طبیعت آدمی، دست پیدا کند و با پی‌بردن به عملکرد مغز و سلسله‌اعصاب است که دستیابی به بقیه علوم و معرفت وابسته به کار مغز، به طور عمیق‌تر و با بصیرت بیشتری ممکن می‌شود.

با این مقدمه، این‌بار می‌خواهم راجع ‌به رفتار یک جانی به نام «استیفن پادوک» ۶۵ ساله، حرف بزنم که در دوماه‌واندی پیش، در شبی، با برنامه‌ریزی دقیق و حساب‌شده، از طبقه سی‌ودوم آسمانخراش هتلی در لاس‌وگاس آمریکا، از فاصله ۴۵۰ متری به جمعیتی ۲۲‌ هزارنفره که برای کنسرت موسیقی محلی جمع شده بودند، با دو اسلحه دورزن مسلسل‌وار شلیک می‌کند و ۵۸ نفر را می‌کشد و صدها نفر را زخمی می‌کند. سپس قبل از اینکه پلیس به سراغ او بیاید، با شلیک گلوله‌ای در مغزش به زندگی خود پایان می‌دهد. آنچه که دارای اهمیت است، توانایی مغزی پادوک ۶۵ ساله، حسابدار بازنشسته و قمارباز قهار و پولدار، در طراحی و اجرای نقشه‌ای است که به ‌نظر می‌رسد به محاسبات زیاد و پیش‌بینی‌های دقیقی نیاز داشته که با کمال خونسردی و شقاوت اجرا می‌شود. دست‌خطی که از او به‌جا مانده، نشان می‌دهد که او مانند یک کامپیوتر، همه عوامل را حسابرسی دقیق کرده و در نظر گرفته است، ازجمله، فاصله تا محل قتل‌عام، سرعت باد، زاویه و سرعت شلیک مسلسل‌وار ۹۰ گلوله در ثانیه، چگونگی قراردادن دو اسلحه از حالت نیمه‌اتوماتیک به اتوماتیک و طرز قرارگرفتن آنها از دو پنجره با چکش شکسته‌شده رو به جمعیت. فراموش نکنید همه این محاسبات دقیق در مغز پادوک برای کشتن آدم‌های بیشتری است که برای او جانشان به اندازه جان مگس هم اهمیت ندارد و به همین علت واضح او تمام ابداعات ممکن را به کار می‌گیرد تا در فرصت کوتاه تیراندازی، آدم‌های بیشتری را از افراد حاضر در کنسرت بکشد. او در عرض 10 دقیقه، هزارو صد گلوله از خشاب مسلسل‌هایش شلیک می‌کند. پادوک حتی با دوربین مخفی که خود کار گذاشته بود، تمامی عملیات بیرون اتاق لوکس خود در هتل را تحت کنترل داشته است. او در مدت اقامت خود در این هتل موفق شده بود ۱۰ چمدان پر از سلاح و مهمات را به اتاق لوکس خود انتقال دهد و پس از حادثه نیز بیش از 23 قبضه تفنگ با مقداری گلوله در این اتاق پیدا شده است. ماشین او پر از مواد منفجره و اسلحه بود که در نزدیکی هتل پارک شده بود. در منزل او هم اسلحه‌های متعدد نگهداری می‌شد. درواقع او مدت‌ها عاشقانه مشغول وررفتن با این ماشین‌های کشتار بود که به صورت قانونی از مغازه اسلحه‌فروشی خریده بود. علاقه دیگر پادوک که باعث ثروتمندشدن او شده بود، قماربازی غیرمتعارف و سنگین، نه با قماربازان حرفه‌ای دیگر، بلکه با کامپیوترهای پوکرباز کازینوها بود. او اغلب شب‌ها در کازینوهای لاس‌وگاس، مانند قماربازی فقیر پشت کامپیوترهای پوکربازی در ساعت‌های طولانی می‌نشست و با سرعت و مهارت زیادی مشغول بازی می‌شد، ولی او روی پول‌های کوچک بازی نمی‌کرد، بلکه طبق محاسباتی که یاد گرفته بود، می‌دانست که چگونه پول کلانی از این راه به‌ دست بیاورد. او آدمی تنها و غیراجتماعی بود. خانه جدیدی را که با پول نقد از راه قمار خریده بود، در مکانی انتخاب کرده بود که فرسنگ‌ها از هر جنبنده انسانی به‌دور بود. تنها فرد نزدیکش؛ یعنی دوست‌دخترش را برای دیدن فامیل، همراه با دلارهای قابل‌ملاحظه‌ای برای خرید خانه‌ای برای خود، از سرش باز کرده و به خارج از آمریکا فرستاده بود. او فردی موفق و از جامعه گریزان بود که تنها با ماشین؛ چه به صورت کامپیوترهای پوکرباز و چه به صورت اسلحه‌های جورواجور که قانونی خریده بود، عاشقانه و مشتاقانه وقت می‌گذراند و به خوبی و خوشی زندگی می‌کرد. پدر پادوک با تشخیص وجدان‌پریشی (سایکوپاتی) و تمایل به خودکشی، مدت‌ها به علت دزدی از بانک مورد تعقیب پلیس قرار داشت. بعید نیست که پادوک پسر هم پس از ۶۵ سال زندگی بدون پیشینه جنایی، بخواهد هنر آدم‌کشی بی‌رحم و بی‌شفقت خود را در نمایشی به دقت طراحی و حساب‌شده، برای هرچه بیشتر کشتن آدم‌ها در مدت 10 دقیقه، از فاصله ۴۵۰ متری از بلندای طبقه سی‌ودوم اتاق لوکس هتل کازینوی خود امتحان کند. پادوک مغزش یاد گرفته چنین کار کند. پادوک می‌تواند اموراتش را با وابستگی به ماشین‌هایی مانند کامپیوتر و اسلحه بگذراند و از زندگی مرفه و لوکس با پولی که از ماشین‌های کامپیوتری پوکرباز به ‌دست می‌آورد، به هیچ انسان دیگری وابسته نباشد و علاقه‌ای هم به ایجاد ارتباط عاطفی با آدم‌های دیگر نداشته باشد. چنین شرایط اجتماعی‌ای اجازه می‌دهد که دامنه شفقت و مهربانی پادوک متوجه دستگاه‌های ماشینی‌ دوروبرش باشد و قدرت در انزوا زیستن ثروتمندانه و امکان دیگرکشی جلادانه را داشته باشد. در این صورت است که او می‌تواند با موفقیت ادامه حیات بدهد و هیچ سابقه سوئی هم از خود به‌جا نگذارد. نمی‌توان گفت تنها مغز پادوک بیمار است، بلکه جامعه‌ای که به پادوک‌ها امکان رشد و توسعه بیماری در مغزشان را می‌دهد نیز می‌بایست بیمار باشد؛ جامعه‌ای که افراد به‌طور فردی می‌توانند مانند ماشین باشند و تنها با حسابرسی و دقت ماشینی، بدون احساس تعلق عاطفی به جامعه پیرامون، با موفقیت و سعادتمندی در انزوای خود زندگی کنند و اراده ماشینی‌شان را برای کشتن دیگران و حتی خودشان، بدون احساس شفقتی انسانی به کار گیرند. از طرف دیگر، ساختار معیوب جامعه است که اجازه می‌دهد تا در مغز این افراد هیچ‌وقت رحم و شفقت به خود و همنوع رشد پیدا نکند. بدیهی است که در کالبدشکافی مغز این افراد تفاوتی با افراد عادی دیده نشود، چون عیب اصلی را باید در سطح کارکردی، جست‌وجو کرد. امید است مغزپژوهی اجتماعی امروز با رشد خود در آینده بتواند خطر گسترش چنین پدیده‌هایی را با کمک آسیب‌شناسان اجتماعی دلسوز دریابد و از بروز فاجعه‌هایی انسانی در سطحی وسیع‌تر
جلوگیری کند.

راستش قرار است در این ستون هفتگی در روزهای یکشنبه، درباره این بنویسم که چرا در قرن بیست‌ویکم، در دورانی که زندگی می‌کنیم، اگر بخواهیم به مسائل انسانی نگاهی عمیق‌تر و سرراست‌تر داشته باشیم، می‌بایست درباره کارکرد مغز خود بیشتر بدانیم. امروزه، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، فلسفه، هنر، اقتصاد، سیاست و هر امر مهم دیگری در جامعه، بدون اشراف به دانش کار مغز، ناقص به نظر می‌رسد، زیرا امکانات این مهم برای بشر امروز مهیا شده است تا به‌طور دقیق‌تری به رازهای پشت‌پرده رفتار و طبیعت آدمی، دست پیدا کند و با پی‌بردن به عملکرد مغز و سلسله‌اعصاب است که دستیابی به بقیه علوم و معرفت وابسته به کار مغز، به طور عمیق‌تر و با بصیرت بیشتری ممکن می‌شود.

با این مقدمه، این‌بار می‌خواهم راجع ‌به رفتار یک جانی به نام «استیفن پادوک» ۶۵ ساله، حرف بزنم که در دوماه‌واندی پیش، در شبی، با برنامه‌ریزی دقیق و حساب‌شده، از طبقه سی‌ودوم آسمانخراش هتلی در لاس‌وگاس آمریکا، از فاصله ۴۵۰ متری به جمعیتی ۲۲‌ هزارنفره که برای کنسرت موسیقی محلی جمع شده بودند، با دو اسلحه دورزن مسلسل‌وار شلیک می‌کند و ۵۸ نفر را می‌کشد و صدها نفر را زخمی می‌کند. سپس قبل از اینکه پلیس به سراغ او بیاید، با شلیک گلوله‌ای در مغزش به زندگی خود پایان می‌دهد. آنچه که دارای اهمیت است، توانایی مغزی پادوک ۶۵ ساله، حسابدار بازنشسته و قمارباز قهار و پولدار، در طراحی و اجرای نقشه‌ای است که به ‌نظر می‌رسد به محاسبات زیاد و پیش‌بینی‌های دقیقی نیاز داشته که با کمال خونسردی و شقاوت اجرا می‌شود. دست‌خطی که از او به‌جا مانده، نشان می‌دهد که او مانند یک کامپیوتر، همه عوامل را حسابرسی دقیق کرده و در نظر گرفته است، ازجمله، فاصله تا محل قتل‌عام، سرعت باد، زاویه و سرعت شلیک مسلسل‌وار ۹۰ گلوله در ثانیه، چگونگی قراردادن دو اسلحه از حالت نیمه‌اتوماتیک به اتوماتیک و طرز قرارگرفتن آنها از دو پنجره با چکش شکسته‌شده رو به جمعیت. فراموش نکنید همه این محاسبات دقیق در مغز پادوک برای کشتن آدم‌های بیشتری است که برای او جانشان به اندازه جان مگس هم اهمیت ندارد و به همین علت واضح او تمام ابداعات ممکن را به کار می‌گیرد تا در فرصت کوتاه تیراندازی، آدم‌های بیشتری را از افراد حاضر در کنسرت بکشد. او در عرض 10 دقیقه، هزارو صد گلوله از خشاب مسلسل‌هایش شلیک می‌کند. پادوک حتی با دوربین مخفی که خود کار گذاشته بود، تمامی عملیات بیرون اتاق لوکس خود در هتل را تحت کنترل داشته است. او در مدت اقامت خود در این هتل موفق شده بود ۱۰ چمدان پر از سلاح و مهمات را به اتاق لوکس خود انتقال دهد و پس از حادثه نیز بیش از 23 قبضه تفنگ با مقداری گلوله در این اتاق پیدا شده است. ماشین او پر از مواد منفجره و اسلحه بود که در نزدیکی هتل پارک شده بود. در منزل او هم اسلحه‌های متعدد نگهداری می‌شد. درواقع او مدت‌ها عاشقانه مشغول وررفتن با این ماشین‌های کشتار بود که به صورت قانونی از مغازه اسلحه‌فروشی خریده بود. علاقه دیگر پادوک که باعث ثروتمندشدن او شده بود، قماربازی غیرمتعارف و سنگین، نه با قماربازان حرفه‌ای دیگر، بلکه با کامپیوترهای پوکرباز کازینوها بود. او اغلب شب‌ها در کازینوهای لاس‌وگاس، مانند قماربازی فقیر پشت کامپیوترهای پوکربازی در ساعت‌های طولانی می‌نشست و با سرعت و مهارت زیادی مشغول بازی می‌شد، ولی او روی پول‌های کوچک بازی نمی‌کرد، بلکه طبق محاسباتی که یاد گرفته بود، می‌دانست که چگونه پول کلانی از این راه به‌ دست بیاورد. او آدمی تنها و غیراجتماعی بود. خانه جدیدی را که با پول نقد از راه قمار خریده بود، در مکانی انتخاب کرده بود که فرسنگ‌ها از هر جنبنده انسانی به‌دور بود. تنها فرد نزدیکش؛ یعنی دوست‌دخترش را برای دیدن فامیل، همراه با دلارهای قابل‌ملاحظه‌ای برای خرید خانه‌ای برای خود، از سرش باز کرده و به خارج از آمریکا فرستاده بود. او فردی موفق و از جامعه گریزان بود که تنها با ماشین؛ چه به صورت کامپیوترهای پوکرباز و چه به صورت اسلحه‌های جورواجور که قانونی خریده بود، عاشقانه و مشتاقانه وقت می‌گذراند و به خوبی و خوشی زندگی می‌کرد. پدر پادوک با تشخیص وجدان‌پریشی (سایکوپاتی) و تمایل به خودکشی، مدت‌ها به علت دزدی از بانک مورد تعقیب پلیس قرار داشت. بعید نیست که پادوک پسر هم پس از ۶۵ سال زندگی بدون پیشینه جنایی، بخواهد هنر آدم‌کشی بی‌رحم و بی‌شفقت خود را در نمایشی به دقت طراحی و حساب‌شده، برای هرچه بیشتر کشتن آدم‌ها در مدت 10 دقیقه، از فاصله ۴۵۰ متری از بلندای طبقه سی‌ودوم اتاق لوکس هتل کازینوی خود امتحان کند. پادوک مغزش یاد گرفته چنین کار کند. پادوک می‌تواند اموراتش را با وابستگی به ماشین‌هایی مانند کامپیوتر و اسلحه بگذراند و از زندگی مرفه و لوکس با پولی که از ماشین‌های کامپیوتری پوکرباز به ‌دست می‌آورد، به هیچ انسان دیگری وابسته نباشد و علاقه‌ای هم به ایجاد ارتباط عاطفی با آدم‌های دیگر نداشته باشد. چنین شرایط اجتماعی‌ای اجازه می‌دهد که دامنه شفقت و مهربانی پادوک متوجه دستگاه‌های ماشینی‌ دوروبرش باشد و قدرت در انزوا زیستن ثروتمندانه و امکان دیگرکشی جلادانه را داشته باشد. در این صورت است که او می‌تواند با موفقیت ادامه حیات بدهد و هیچ سابقه سوئی هم از خود به‌جا نگذارد. نمی‌توان گفت تنها مغز پادوک بیمار است، بلکه جامعه‌ای که به پادوک‌ها امکان رشد و توسعه بیماری در مغزشان را می‌دهد نیز می‌بایست بیمار باشد؛ جامعه‌ای که افراد به‌طور فردی می‌توانند مانند ماشین باشند و تنها با حسابرسی و دقت ماشینی، بدون احساس تعلق عاطفی به جامعه پیرامون، با موفقیت و سعادتمندی در انزوای خود زندگی کنند و اراده ماشینی‌شان را برای کشتن دیگران و حتی خودشان، بدون احساس شفقتی انسانی به کار گیرند. از طرف دیگر، ساختار معیوب جامعه است که اجازه می‌دهد تا در مغز این افراد هیچ‌وقت رحم و شفقت به خود و همنوع رشد پیدا نکند. بدیهی است که در کالبدشکافی مغز این افراد تفاوتی با افراد عادی دیده نشود، چون عیب اصلی را باید در سطح کارکردی، جست‌وجو کرد. امید است مغزپژوهی اجتماعی امروز با رشد خود در آینده بتواند خطر گسترش چنین پدیده‌هایی را با کمک آسیب‌شناسان اجتماعی دلسوز دریابد و از بروز فاجعه‌هایی انسانی در سطحی وسیع‌تر
جلوگیری کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.