|

ملافه‌های قطارهای رجا

لیلی فرهادپور

«لورا اسکوییول»، نویسنده مکزیکی، در ایران و جهان با رمان «مثل آب برای شکلات» شناخته شده است. کسانی که کتاب را نخوانده اند، احتمالا فیلمی را که از روی آن ساخته شده است، دیده‌اند. «مثل آب برای شکلات» داستانی در سبک رئالیسم جادویی است که در آشپزخانه می‌گذرد و درباره عشق و غذاست. اما من کتاب دیگر این نویسنده را بیشتر دوست دارم: «ل‍ح‍ظه‌‌ای‌ست روییدن ع‍ش‍ق‌!» (ل‍ورا اسکوییول؛ ترجمه آذر ع‍الی‌پور، نشر روشنگران)؛ قهرمان این داستان یک بیسیم‌چی است که زندگی‌اش را به روایت دخترش می‌خوانیم. راوی خود را این‌گونه معرفی می‌کند: «شمال را احساس می‌نمایی. پایبند و ماندگارت می‌نماید. هر اندازه که از جاذبه‌اش فرار نمایی قدرت و نیروی نامرئی دوباره و مجدد تو را به سمت خویش می‌کشاند. همانند قطرات باران به زمین... اجداد من همگی اهل شمال هستند؛ جایی که نخستین نگاه عاشقانه میان پدربزرگ و مادربزرگم رد و بدل شد و گذشت... تا من گام به عرصه هستی گذارم بدون هیچ راه بازگشتی». من هم هنوز شمال هستم، در پی گردشگری‌های فرهنگی‌ام و بازی در یک فیلم سینمایی که صدایش به‌زودی درمی‌آید! وقتی که کارت سینما نباشد و در سینما توریست به حساب بیایی، این طبیعی است که وسط فیلم‌برداری هر وقت که «آف» بودی بلند شوی و خودت را به تهران دودزده برسانی و بدو برگردی. ساری قطار دارد و باز هم طبیعی است که در این دورانِ به‌دره‌افتادن پی‌درپی اتوبوس و تأخیرهای همیشگی هواپیما، مسافرت با قطار را ترجیح بدهی (بگذریم از صرفه اقتصادی‌اش). این را داشته باشید تا دوباره برگردیم به کتاب اسکوییول. روای این داستان در نظر دارد برای پدر پیر و آلزایمری‌اش که تلفنچی بوده و مورس بلد بوده، از طریق کامپیوتر امکان ارتباط پیدا کند. اما در جایی در این داستان راوی به نکته‌ای اشاره می‌کند که دستمایه این یادداشت من شده است؛ راوی توصیف می‌کند که چگونه در دوران جوانی او، دستگاه‌ها را فقط باید روشن یا خاموش می‌کردند؛ مثلا تلویزیون را روشن می‌کردیم و بعد خاموش. تکمه‌ روشن‌کردن ماشین لباس‌شویی را می‌زدیم و بعد تکمه خاموش و الا آخر. اما حالا برای هر کاری باید کلی برنامه‌ریزی کنیم. تلویزیون، ماشین لباس‌شویی و ظرف‌شویی و حتی جاروبرقی را باید اول درست تنظیم کرد، کلی بالا و پایین کرد و به آن برنامه داد تا درست کار کند. حالا حکایت من است و خرید اینترنتی بلیت قطار تهران به ساری تا شب را با خیال راحت بخوابم و صبح جلوی دوربین بروم. من که مانند جوانی‌های قهرمان رمان اسکوییول نسل خاموش و روشن هستم. با یکی‌دو کلیک، خیال کردم به‌راحتی یک بلیت عادی قطار خریدم؛ غافل از اینکه برای راحتی‌ام در قطار، باید قسمت کوپه خواهران را فعال می‌کردم و به آیتم شش‌تخته‌بودن یا چهارتخته‌بودن کوپه هم البته توجه می‌کردم. وقتی فهمیدم که دیگر دیر شده بود. این و آن به من گفتند که مهم نیست؛ اگر مشکلی پیش آمد به رئیس قطار بگو حلش می‌کند. به یاد عید امسال افتادم که با یک گروه دانشجوی فرانسوی-ایرانی برای بازی در فیلم کوتاهشان با قطار به یزد رفتیم. آن‌قدر این رئیس قطار به این گروه شش نفری لطف داشت که نگو. دستور داد کمک کنند تا تمام باروبندیل سنگین در کوپه‌های خالی و میهماندار جا شود، یکی از میزهای رستوران قطار، قشنگ تبدیل به میز کار اینان شده بود و تمام همراهان فرانسوی از اینکه این‌قدر در ایران به سینما احترام گذاشته می‌شود، در شگفت بودند. فقط تنها مشکل این بود که ما ملافه‌های کوپه را کامل پس نداده بودیم و باید می‌گشتیم و لابه‌لای وسایل آنها را پیدا می‌کردیم. برگردیم به برگشتن من به ساری. چشمتان روز بد نبیند؛ کوپه من با چهار تا همسفر آقا و یک زن حامله و شوهرش، شوکه‌آور بود. بدتر اینکه آقای شوهر اصرار داشت روبه‌روی خانم باردارش در تخت پایین بخوابد، بنابراین من باید می‌رفتم طبقه وسط که عین قبر بود. با اطمینان از خالی‌بودن کوپه دست راستی (که فقط یک آقا در آن بود) مشکل را به رئیس قطار گفتم و اینکه فردا صبح ساعت پنج برای فیلم‌برداری آفیش هستم. اما برخلاف تجربه قبلی، رئیس جوان این قطار (که از اول همه میهمانداران درباره سختگیری‌اش حرف می‌زدند) مخالفت شدید کرد که طبق قانون نمی‌شود و ممکن است وسط راه مسافر داشته باشیم. من هاج‌وواج تصمیم گرفتم با باروبندیلم در راهرو تا صبح بایستم (قطار رستوران هم نداشت!) مسافران کوپه دست‌چپی دلشان سوخت. یک خانواده بودند. رئیس قطار که رفت تنها مرد خانواده به من گفت که بروم در کوپه آنها بخوابم و خودش رفت در آن کوپه یک‌مسافره و گفت جواب رئیس قطار با او. هنوز صبح نزده بود که به ساری رسیدیم و میهماندار تازه فهمید که ما خودمان جابه‌جا شدیم. اعتراضی نکرد چون ملافه‌ها را صحیح و سالم تحویل دادم. البته دفعات بعد در هنگام خرید بلیت قطار مواظب کلیک‌کردن‌ها و توجه به تمام آیتم‌های خرید، راهگشا شد و دیگر مشکلی پیش نیامد و قطار بهترین وسیله سفر شد، البته به شرط آنکه مواظب ملافه‌ها باشیم!

«لورا اسکوییول»، نویسنده مکزیکی، در ایران و جهان با رمان «مثل آب برای شکلات» شناخته شده است. کسانی که کتاب را نخوانده اند، احتمالا فیلمی را که از روی آن ساخته شده است، دیده‌اند. «مثل آب برای شکلات» داستانی در سبک رئالیسم جادویی است که در آشپزخانه می‌گذرد و درباره عشق و غذاست. اما من کتاب دیگر این نویسنده را بیشتر دوست دارم: «ل‍ح‍ظه‌‌ای‌ست روییدن ع‍ش‍ق‌!» (ل‍ورا اسکوییول؛ ترجمه آذر ع‍الی‌پور، نشر روشنگران)؛ قهرمان این داستان یک بیسیم‌چی است که زندگی‌اش را به روایت دخترش می‌خوانیم. راوی خود را این‌گونه معرفی می‌کند: «شمال را احساس می‌نمایی. پایبند و ماندگارت می‌نماید. هر اندازه که از جاذبه‌اش فرار نمایی قدرت و نیروی نامرئی دوباره و مجدد تو را به سمت خویش می‌کشاند. همانند قطرات باران به زمین... اجداد من همگی اهل شمال هستند؛ جایی که نخستین نگاه عاشقانه میان پدربزرگ و مادربزرگم رد و بدل شد و گذشت... تا من گام به عرصه هستی گذارم بدون هیچ راه بازگشتی». من هم هنوز شمال هستم، در پی گردشگری‌های فرهنگی‌ام و بازی در یک فیلم سینمایی که صدایش به‌زودی درمی‌آید! وقتی که کارت سینما نباشد و در سینما توریست به حساب بیایی، این طبیعی است که وسط فیلم‌برداری هر وقت که «آف» بودی بلند شوی و خودت را به تهران دودزده برسانی و بدو برگردی. ساری قطار دارد و باز هم طبیعی است که در این دورانِ به‌دره‌افتادن پی‌درپی اتوبوس و تأخیرهای همیشگی هواپیما، مسافرت با قطار را ترجیح بدهی (بگذریم از صرفه اقتصادی‌اش). این را داشته باشید تا دوباره برگردیم به کتاب اسکوییول. روای این داستان در نظر دارد برای پدر پیر و آلزایمری‌اش که تلفنچی بوده و مورس بلد بوده، از طریق کامپیوتر امکان ارتباط پیدا کند. اما در جایی در این داستان راوی به نکته‌ای اشاره می‌کند که دستمایه این یادداشت من شده است؛ راوی توصیف می‌کند که چگونه در دوران جوانی او، دستگاه‌ها را فقط باید روشن یا خاموش می‌کردند؛ مثلا تلویزیون را روشن می‌کردیم و بعد خاموش. تکمه‌ روشن‌کردن ماشین لباس‌شویی را می‌زدیم و بعد تکمه خاموش و الا آخر. اما حالا برای هر کاری باید کلی برنامه‌ریزی کنیم. تلویزیون، ماشین لباس‌شویی و ظرف‌شویی و حتی جاروبرقی را باید اول درست تنظیم کرد، کلی بالا و پایین کرد و به آن برنامه داد تا درست کار کند. حالا حکایت من است و خرید اینترنتی بلیت قطار تهران به ساری تا شب را با خیال راحت بخوابم و صبح جلوی دوربین بروم. من که مانند جوانی‌های قهرمان رمان اسکوییول نسل خاموش و روشن هستم. با یکی‌دو کلیک، خیال کردم به‌راحتی یک بلیت عادی قطار خریدم؛ غافل از اینکه برای راحتی‌ام در قطار، باید قسمت کوپه خواهران را فعال می‌کردم و به آیتم شش‌تخته‌بودن یا چهارتخته‌بودن کوپه هم البته توجه می‌کردم. وقتی فهمیدم که دیگر دیر شده بود. این و آن به من گفتند که مهم نیست؛ اگر مشکلی پیش آمد به رئیس قطار بگو حلش می‌کند. به یاد عید امسال افتادم که با یک گروه دانشجوی فرانسوی-ایرانی برای بازی در فیلم کوتاهشان با قطار به یزد رفتیم. آن‌قدر این رئیس قطار به این گروه شش نفری لطف داشت که نگو. دستور داد کمک کنند تا تمام باروبندیل سنگین در کوپه‌های خالی و میهماندار جا شود، یکی از میزهای رستوران قطار، قشنگ تبدیل به میز کار اینان شده بود و تمام همراهان فرانسوی از اینکه این‌قدر در ایران به سینما احترام گذاشته می‌شود، در شگفت بودند. فقط تنها مشکل این بود که ما ملافه‌های کوپه را کامل پس نداده بودیم و باید می‌گشتیم و لابه‌لای وسایل آنها را پیدا می‌کردیم. برگردیم به برگشتن من به ساری. چشمتان روز بد نبیند؛ کوپه من با چهار تا همسفر آقا و یک زن حامله و شوهرش، شوکه‌آور بود. بدتر اینکه آقای شوهر اصرار داشت روبه‌روی خانم باردارش در تخت پایین بخوابد، بنابراین من باید می‌رفتم طبقه وسط که عین قبر بود. با اطمینان از خالی‌بودن کوپه دست راستی (که فقط یک آقا در آن بود) مشکل را به رئیس قطار گفتم و اینکه فردا صبح ساعت پنج برای فیلم‌برداری آفیش هستم. اما برخلاف تجربه قبلی، رئیس جوان این قطار (که از اول همه میهمانداران درباره سختگیری‌اش حرف می‌زدند) مخالفت شدید کرد که طبق قانون نمی‌شود و ممکن است وسط راه مسافر داشته باشیم. من هاج‌وواج تصمیم گرفتم با باروبندیلم در راهرو تا صبح بایستم (قطار رستوران هم نداشت!) مسافران کوپه دست‌چپی دلشان سوخت. یک خانواده بودند. رئیس قطار که رفت تنها مرد خانواده به من گفت که بروم در کوپه آنها بخوابم و خودش رفت در آن کوپه یک‌مسافره و گفت جواب رئیس قطار با او. هنوز صبح نزده بود که به ساری رسیدیم و میهماندار تازه فهمید که ما خودمان جابه‌جا شدیم. اعتراضی نکرد چون ملافه‌ها را صحیح و سالم تحویل دادم. البته دفعات بعد در هنگام خرید بلیت قطار مواظب کلیک‌کردن‌ها و توجه به تمام آیتم‌های خرید، راهگشا شد و دیگر مشکلی پیش نیامد و قطار بهترین وسیله سفر شد، البته به شرط آنکه مواظب ملافه‌ها باشیم!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.