|

تحليل حمید کریم‌نیا از سفر وزير خارجه انگليس به تهران:

مشكل اساسي بين 2 كشور وجود دارد

در دولت دهم سفارت‌ انگلستان در تهران بسته شد. در دولت یازدهم این سفارتخانه با حضور وزیر امور خارجه وقت بریتانیا، فیلیپ هاموند، بازگشایی شد. سفر امروز بوریس جانسون، وزیر امور خارجه فعلی بریتانیا، به ایران، دومین سفر دیپلماتیک انگلستان بعد از بازگشایی سفارتخانه‌ این کشور به ایران خواهد بود. به‌لحاظ دیپلماتیک این سفر را چگونه تحلیل می‌کنید؟
سفر وزیر امور خارجه انگلیس در راستای همان روابط تنش‌آلود گذشته است که ما از اول انقلاب تا به حال با این کشور داشته‌ایم. گاهی روابطمان در حد سفیر بالا رفته و در چندین مرحله به قطع رابطه رسیده است. من فکر می‌کنم یک مشکل اساسی بین روابط دو کشور وجود دارد و این مشکل تا با تفاهم حل نشود، تنش در روابط و این دیدوبازدیدها ادامه پیدا خواهند کرد. بعد از انقلاب اسلامی، انگلیس منافعی که در زمان شاه در ایران داشت، از دست داد. الان با توجه به اینکه انگلیس در منطقه خلیج‌فارس رابطه خاصی با کشورهای حوزه جنوبی خلیج‌فارس داشته و دارد، از آن زاویه به رابطه با ایران نگاه می‌کند. ما باید یک تعریف برای رابطه دوجانبه داشته باشیم تا بتوانیم این رفت‌وآمدها را به سطحی از روابط ثابت و غیرسیال برسانیم. تا این مورد انجام نشود، این دیدوبازدیدها نمی‌توانند به صورت اساسی کمکی به رابطه دوجانبه کنند. انگلیس می‌خواهد به یک نحوی مشکلش را با ایران حل کند؛ از جمله زندانی‌ای که در ایران دارد. افکار عمومی این کشورها دولتشان را خیلی تحت فشار قرار داده‌اند و البته مشکلات دیگری مانند بهبود رابطه تجاری هم مطرح است، اما اینها همه مقطعی هستند و نمی‌توانند به صورت اساسی کاری را پیش ببرند.
با توجه به اینکه انگلیس درحال‌حاضر در فرایند خروج از اتحادیه اروپا قرار دارد، آیا این نکته تأثیر ملموسی بر تمایل آن کشور برای پیداکردن شریک تجاری جدید، از جمله ایران دارد؟
تا زمانی که روابط دو کشور از یک ثبات برخوردار نباشد، نمی‌توان بر روابط تجاری حساب باز کرد. آنها خیلی می‌خواهند در رقابتی که با کشورهای اروپایی دارند، سطحی از روابط تجاری را با ایران برقرار کنند. انگلیس از برجام خیلی استقبال کرد، اما هنوز تحریم‌های بانکی به صورت کامل برداشته نشده که این یک مانع است. مانع دوم نبود استراتژی لازم در روابط اقتصادی است که نه ایران برای آن طرحی تنظیم کرده است - چه برای اروپا و چه برای انگلیس- و نه مسائل سیاسی بین دو کشور به صورت جدی حل شده‌اند. به‌همین خاطر است که هر روز شاهد یک بحران جدید هستیم که به صورت موردی حل می‌شود تا دوباره یک بحران دیگر به‌وجود می‌آید. همه این مسائل باید در یک بستر مشترک حل شوند.
به برجام اشاره کردید؛ چندوقت پیش بوریس جانسون به آمریکا سفری داشت و در آن با بعضی اعضای کنگره دیدارهای دوجانبه‌ای به منظور حفظ برجام انجام داد، اما از طرفی انگلستان در بسیاری از موضوعات دیگر، از جمله مسائل منطقه‌ای، ایران را متهم می‌کند. آیا به این لحاظ می‌توان سیاست‌های انگلیس و فرانسه را به هم شبیه دانست؟ آیا راهبرد مشترکی در اروپا درخصوص ایران وجود دارد یا خیر؟
فکر می‌کنم اروپا کلا مسئله برجام را پذیرفته‌ و به دنبال این هستند که از این فرصت استفاده کنند و رابطه خودشان را به‌لحاظ تجاری و اقتصادی با ایران توسعه دهند، اما عوامل دیگری باعث می‌شوند که بحران‌های جدیدی در روابط بروز کند و اجازه ندهد که ما روابطمان را با این کشورها تنظیم کنیم. باید مسئله عدم تفاهم دو کشور در یک بستر مناسب حل شود. برجام را می‌توان سند بسیار خوبی برای آغاز روابط با کشورهای اروپایی دانست، به شرط اینکه آنها ملاحظات بین‌المللی و منطقه‌ای را در روابط دخیل نکنند که این هم شدنی نیست. هر روز مشکل جدیدی به‌وجود می‌آید که آنها یا به خواست خودشان یا با فشارهایی که آمریکا و جامعه بین‌المللی می‌آورد مجبور می‌شوند در روابطشان با ایران بازبینی کنند؛ مثل فرانسه که این کار را کرد. ما با انگلیس هم همین مشکل را داریم. به نظر من این مسئله باید در جایی با نقاط مشترک حل شود. موضوعات مشترکی را باید پیدا کنند که فارغ از بحران‌ها بتوان بر اساس آن، روابطی را برای دو طرف تعریف کرد.
شما اشاره کردید که انگلیس رابطه خاصی با کشور‌های جنوب خلیج‌فارس یا به تعبیری کشورهای عربی دارد. به نظر شما در وضعیت فعلی، انگلیس‌ چه موضعی درباره مسائل منطقه‌ای اتخاذ می‌کند؟
من فکر می‌کنم که انگلیس به طور تلویحی این را پذیرفته است که ایران یک کشور قدرتمند در خلیج‌فارس و خاورمیانه است. این نکته را بارها خودشان اعلام کرده‌اند. منتها انتظار دارند که ایران این قدرت و برتری را در جهت ثبات و حفظ وضعیت موجود منطقه به کار ببرد. این اختلافی است که آنها با ما دارند و می‌خواهند ایران در حوزه‌هایی که آنها نفوذ بیشتری دارند نوعی از عدم دخالت و عدم نظارت سیاسی را در پیش بگیرد.
پس درباره موضوعات منطقه‌ای و موشکی، انگلیس با بیشتر کشورهای غربی، از جمله آمریکا هم‌موضع است؟
بله، آنها یک سیاست کلی منطقه‌ای و یک دیدگاه امنیتی- منطقه‌ای دارند که اولویتشان آن است و می‌خواهند ایران در آن چارچوب امنيتی- منطقه‌ای رفتار کند. ایران هم دارد سیاست‌های خودش را انجام می‌دهد، اما با وجود اين آنها برتری و قدرت ایران را قبول دارند.
امیدی به ترسیم افقی برای روابط بهتر دارید یا خیر؟
من معتقدم ما باید بسترها و حوزه‌های مشترک را پیدا کنیم؛ مثلا در حوزه مسائل محیط‌زیستی که در تمام کشورها مشترک است و انگلیس هم خودش حساسیت و فعالیت گسترده‌ای در این خصوص دارد. ما هم بر مسئله محیط زیست خیلی حساس هستیم و این می‌تواند آغاز خیلی خوبی برای همکاری در سطح بین‌المللی، با سازمان‌های بین‌المللی باشد. همین‌طور در حوزه اقتصادی و تجاری؛ آنها اعلام کرده‌اند که خواهان رابطه خوب اقتصادی هستند. ما در عمل می‌توانیم طرح خوبی برای روابط اقتصادی و تجاری تنظیم کنیم. دو طرف خواهان این موضوع هستند، اما هنوز اراده جدی‌ای به آن صورت تعریف نشده است. برای همین همکاری‌ها به صورت موردی بوده و هست. امیدواریم برنامه‌اي مدون تنظیم شود که ما بتوانیم با آنها در یک سطح قابل قبولی همکاری‌های اقتصادی داشته باشیم.

در دولت دهم سفارت‌ انگلستان در تهران بسته شد. در دولت یازدهم این سفارتخانه با حضور وزیر امور خارجه وقت بریتانیا، فیلیپ هاموند، بازگشایی شد. سفر امروز بوریس جانسون، وزیر امور خارجه فعلی بریتانیا، به ایران، دومین سفر دیپلماتیک انگلستان بعد از بازگشایی سفارتخانه‌ این کشور به ایران خواهد بود. به‌لحاظ دیپلماتیک این سفر را چگونه تحلیل می‌کنید؟
سفر وزیر امور خارجه انگلیس در راستای همان روابط تنش‌آلود گذشته است که ما از اول انقلاب تا به حال با این کشور داشته‌ایم. گاهی روابطمان در حد سفیر بالا رفته و در چندین مرحله به قطع رابطه رسیده است. من فکر می‌کنم یک مشکل اساسی بین روابط دو کشور وجود دارد و این مشکل تا با تفاهم حل نشود، تنش در روابط و این دیدوبازدیدها ادامه پیدا خواهند کرد. بعد از انقلاب اسلامی، انگلیس منافعی که در زمان شاه در ایران داشت، از دست داد. الان با توجه به اینکه انگلیس در منطقه خلیج‌فارس رابطه خاصی با کشورهای حوزه جنوبی خلیج‌فارس داشته و دارد، از آن زاویه به رابطه با ایران نگاه می‌کند. ما باید یک تعریف برای رابطه دوجانبه داشته باشیم تا بتوانیم این رفت‌وآمدها را به سطحی از روابط ثابت و غیرسیال برسانیم. تا این مورد انجام نشود، این دیدوبازدیدها نمی‌توانند به صورت اساسی کمکی به رابطه دوجانبه کنند. انگلیس می‌خواهد به یک نحوی مشکلش را با ایران حل کند؛ از جمله زندانی‌ای که در ایران دارد. افکار عمومی این کشورها دولتشان را خیلی تحت فشار قرار داده‌اند و البته مشکلات دیگری مانند بهبود رابطه تجاری هم مطرح است، اما اینها همه مقطعی هستند و نمی‌توانند به صورت اساسی کاری را پیش ببرند.
با توجه به اینکه انگلیس درحال‌حاضر در فرایند خروج از اتحادیه اروپا قرار دارد، آیا این نکته تأثیر ملموسی بر تمایل آن کشور برای پیداکردن شریک تجاری جدید، از جمله ایران دارد؟
تا زمانی که روابط دو کشور از یک ثبات برخوردار نباشد، نمی‌توان بر روابط تجاری حساب باز کرد. آنها خیلی می‌خواهند در رقابتی که با کشورهای اروپایی دارند، سطحی از روابط تجاری را با ایران برقرار کنند. انگلیس از برجام خیلی استقبال کرد، اما هنوز تحریم‌های بانکی به صورت کامل برداشته نشده که این یک مانع است. مانع دوم نبود استراتژی لازم در روابط اقتصادی است که نه ایران برای آن طرحی تنظیم کرده است - چه برای اروپا و چه برای انگلیس- و نه مسائل سیاسی بین دو کشور به صورت جدی حل شده‌اند. به‌همین خاطر است که هر روز شاهد یک بحران جدید هستیم که به صورت موردی حل می‌شود تا دوباره یک بحران دیگر به‌وجود می‌آید. همه این مسائل باید در یک بستر مشترک حل شوند.
به برجام اشاره کردید؛ چندوقت پیش بوریس جانسون به آمریکا سفری داشت و در آن با بعضی اعضای کنگره دیدارهای دوجانبه‌ای به منظور حفظ برجام انجام داد، اما از طرفی انگلستان در بسیاری از موضوعات دیگر، از جمله مسائل منطقه‌ای، ایران را متهم می‌کند. آیا به این لحاظ می‌توان سیاست‌های انگلیس و فرانسه را به هم شبیه دانست؟ آیا راهبرد مشترکی در اروپا درخصوص ایران وجود دارد یا خیر؟
فکر می‌کنم اروپا کلا مسئله برجام را پذیرفته‌ و به دنبال این هستند که از این فرصت استفاده کنند و رابطه خودشان را به‌لحاظ تجاری و اقتصادی با ایران توسعه دهند، اما عوامل دیگری باعث می‌شوند که بحران‌های جدیدی در روابط بروز کند و اجازه ندهد که ما روابطمان را با این کشورها تنظیم کنیم. باید مسئله عدم تفاهم دو کشور در یک بستر مناسب حل شود. برجام را می‌توان سند بسیار خوبی برای آغاز روابط با کشورهای اروپایی دانست، به شرط اینکه آنها ملاحظات بین‌المللی و منطقه‌ای را در روابط دخیل نکنند که این هم شدنی نیست. هر روز مشکل جدیدی به‌وجود می‌آید که آنها یا به خواست خودشان یا با فشارهایی که آمریکا و جامعه بین‌المللی می‌آورد مجبور می‌شوند در روابطشان با ایران بازبینی کنند؛ مثل فرانسه که این کار را کرد. ما با انگلیس هم همین مشکل را داریم. به نظر من این مسئله باید در جایی با نقاط مشترک حل شود. موضوعات مشترکی را باید پیدا کنند که فارغ از بحران‌ها بتوان بر اساس آن، روابطی را برای دو طرف تعریف کرد.
شما اشاره کردید که انگلیس رابطه خاصی با کشور‌های جنوب خلیج‌فارس یا به تعبیری کشورهای عربی دارد. به نظر شما در وضعیت فعلی، انگلیس‌ چه موضعی درباره مسائل منطقه‌ای اتخاذ می‌کند؟
من فکر می‌کنم که انگلیس به طور تلویحی این را پذیرفته است که ایران یک کشور قدرتمند در خلیج‌فارس و خاورمیانه است. این نکته را بارها خودشان اعلام کرده‌اند. منتها انتظار دارند که ایران این قدرت و برتری را در جهت ثبات و حفظ وضعیت موجود منطقه به کار ببرد. این اختلافی است که آنها با ما دارند و می‌خواهند ایران در حوزه‌هایی که آنها نفوذ بیشتری دارند نوعی از عدم دخالت و عدم نظارت سیاسی را در پیش بگیرد.
پس درباره موضوعات منطقه‌ای و موشکی، انگلیس با بیشتر کشورهای غربی، از جمله آمریکا هم‌موضع است؟
بله، آنها یک سیاست کلی منطقه‌ای و یک دیدگاه امنیتی- منطقه‌ای دارند که اولویتشان آن است و می‌خواهند ایران در آن چارچوب امنيتی- منطقه‌ای رفتار کند. ایران هم دارد سیاست‌های خودش را انجام می‌دهد، اما با وجود اين آنها برتری و قدرت ایران را قبول دارند.
امیدی به ترسیم افقی برای روابط بهتر دارید یا خیر؟
من معتقدم ما باید بسترها و حوزه‌های مشترک را پیدا کنیم؛ مثلا در حوزه مسائل محیط‌زیستی که در تمام کشورها مشترک است و انگلیس هم خودش حساسیت و فعالیت گسترده‌ای در این خصوص دارد. ما هم بر مسئله محیط زیست خیلی حساس هستیم و این می‌تواند آغاز خیلی خوبی برای همکاری در سطح بین‌المللی، با سازمان‌های بین‌المللی باشد. همین‌طور در حوزه اقتصادی و تجاری؛ آنها اعلام کرده‌اند که خواهان رابطه خوب اقتصادی هستند. ما در عمل می‌توانیم طرح خوبی برای روابط اقتصادی و تجاری تنظیم کنیم. دو طرف خواهان این موضوع هستند، اما هنوز اراده جدی‌ای به آن صورت تعریف نشده است. برای همین همکاری‌ها به صورت موردی بوده و هست. امیدواریم برنامه‌اي مدون تنظیم شود که ما بتوانیم با آنها در یک سطح قابل قبولی همکاری‌های اقتصادی داشته باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.