|

ترامپ و وضعيت بيت‌المقدس

كوروش احمدي . كارشناس بين‌الملل

اعلام ترامپ مبني بر شناسايي قدس به عنوان پايتخت اسرائيل و دستور او به وزارت خارجه آمريکا براي تهيه مقدمات انتقال سفارت آن رژيم از تل‌آويو به قدس تغيير مهم ديگري در سياست خاورميانه‌اي آمريکا به شمار مي‌رود که مي‌تواند آينده روندهاي سياسي و ديپلماتيک در اين منطقه را تحت تأثير قرار دهد. اين موضوع همواره در 70 سال گذشته و به‌طور مشخص‌تر از سال 1995 تاکنون در آمريکا مطرح بوده و اين نخستين‌باري است که يک رئيس‌جمهور آمريکا دست به چنين اقدامي زده است. رؤساي‌جمهور سابق آمريکا از هر دو حزب اصلي اين کشور در 23 سال گذشته از چنين کاري امتناع کرده و «قانون اورشليم» درباره انتقال سفارت را که به اتفاق آرا از تصويب کنگره گذشته بود، همواره با استفاده از اختيار تعليق شش‌ماهه بلا اجرا گذاشته بودند.
اين اقدام ترامپ به معني ناديده‌‌گرفتن کامل حقوق مردم فلسطين، نقض بارز قوانين بين‌المللي، همراهي با افراطي‌ترين گروه‌هاي يهودي در اسرائيل و آمريکا و در حکم جايزه‌دادن به تجاوز و اشغال است. شوراي امنيت سازمان ملل تاکنون در شش قطع‌نامه، ازجمله قطع‌نامه‌هاي 476 و 478 مورخ 1980، اعلام قدس به عنوان پايتخت اسرائيل در همان سال از سوی مجلس اسرائيل را نقض حقوق بين‌الملل اعلام کرده، هرگونه اقدامي دراين‌باره را بي‌اعتبار دانسته و از کشورها خواسته بود نمايندگي‌هاي ديپلماتيک خود را از اين شهر خارج کنند.
همين شورا و نيز مجمع عمومي در ده‌ها سال گذشته ضمن تأکيد بر اين موضع بارها بخش شرقي قدس را به عنوان منطقه اشغالي و تابع کنوانسيون چهارم ژنو دانسته‌اند و ديوان بين‌المللي دادگستري نيز در رأي مشورتي 2004 خود راجع به «ساخت ديوار در اراضي اشغالي فلسطيني» بر همين نظر درباره شرق قدس تأکيد کرده بود. قائل‌بودن به برخورداري از يک وضعيت ويژه «corpus separatum» براي قدس حتي در اعلاميه سازمان ملل سال 1947 درباره تقسيم فلسطين نيز مطرح و بعد از آن چندين‌بار مورد تأکيد مجمع عمومي قرار گرفته بود. درباره سخنراني ترامپ، البته برخي از اطراف موضوع به سه نکته شامل عدم اشاره او به ادعاي اسرائيل مبني بر «اورشليم يکپارچه و غيرقابل‌تقسيم» به عنوان پايتخت اسرائيل، سخن او درباره عدم موضع‌گيري درمورد وضعيت نهايي، ازجمله «مرزهاي نهايي در قدس» و نيز تأکيد او بر ادامه وضع موجود درمورد اماکن مذهبي اشاره کرده و با توجه به اين سه مورد بر آن هستند که ممکن است ترامپ بتواند همچنان روند صلح ادعایي خود را پيگيري کند. با اين حال، يکي از منفي‌ترين نکات در اين چارچوب اشاره ترامپ به «راه‌حل تشکيل دو کشور در صورتي که مورد توافق دو طرف باشد»، بود. با توجه به اينکه افراطيون در اسرائيل با «راه‌حل دو کشور» مخالف هستند و تشکيل کشور فلسطين حتي در شکلي ضعيف را رد مي‌کنند، اين موضع‌گيري ترامپ که در گذشته نيز ابراز شده بود، روند ادعايي صلح او را بيش‌ازپيش تضعيف خواهد کرد.
از نظر سياست داخلي آمريکا، روشن است که اين سخنراني درباره وضعيت قدس براي ترامپ يک ضرورت سياسي بوده تا يک موضوع ديپلماتيک و مرتبط با سياست خارجي. او متحدان منطقه‌اي خود مانند ملک‌سلمان را فداي متحدان سياسي خود در آمريکا مانند راست‌هاي مذهبي، مسيحيان صهيونيست، پيروان کليساي انجيلي، يهوديان طرفدار ليکود و کمک‌دهنده‌هايي مانند شلتون ادلسون کرد، به انتقادات ديگر رهبران جهان تن داد، نظر اعضاي اصلي دولت خود مانند وزراي خارجه و دفاع را ناديده گرفت و «روند صلح» موردنظر خود را هم به مخاطره انداخت فقط با اين هدف که نظر طيفي از طرفداران خود را که اهميت زيادي براي اين موضع قائل هستند، تأمين کند. به قول توماس فريدمن، يکي از ستون‌نويسان نيويورک‌تايمز، ترامپ «رئيس‌جمهور پايگاه رأي خود است نه رئيس‌جمهور آمريکا».
در 23 سال گذشته اگرچه همه رؤساي‌جمهور در جريان مبارزات انتخاباتي قول انتقال سفارت به ‌بیت المقدس را داده بودند اما هيچ‌گاه به آن عمل نکردند، چراکه اولا از حساسيت ديپلماتيک موضوع مطلع و ثانيا از حداقل اعتماد به نفس در ارتباط با انتخاب مجدد خود نيز برخوردار بودند. در حالي که مطابق نظرسنجي‌ها، محبوبيت ترامپ به نحو بي‌سابقه‌اي براي يک رئيس‌جمهور در سال اول پايين است (35 درصد مثبت و 57 درصد منفي) ظاهرا تصور او اين است که بايد حداقل براي حفظ پايگاه اصلي رأي خود بکوشد. مشکل ناشي از نزديک‌ترشدن تحقيقات درباره احتمال تباني ستاد ترامپ با روس‌ها در جريان انتخابات به خود او، موضع به شدت انتقادي بخش اعظم رسانه‌ها و شکست‌هاي ترامپ در ارتباط با اجراي ديگر سياست‌هايش (به‌استثناي کاهش ماليات) به طور مستمر موجب وخيم‌شدن بيشتر موقعيت او شده است. اين امر قبل از اينکه از نظر انتخاب مجدد او در 2020 مهم باشد، از نظر موقعيت او در واشنگتن و برخورداري او از اعتبار لازم به عنوان يک رئيس‌جمهور مهم است. اگر موقعيت ترامپ در بين پايگاه اصلي رايش نيز تضعيف شود، آنگاه نزديکان و هم‌حزبي‌هاي او بيش‌ازپيش اطراف او را خالي خواهند کرد و او حتي ممکن است نتواند نخستين دور رياست‌جمهوري‌اش را نيز تکميل کند. ازاين‌رو او به شدت خود را براي اجراي قول‌هاي انتخاباتي‌اش تحت فشار مي‌داند. اين امر بايد از نظر موضوعاتي که به‌طور مستقيم به کشور ما نيز مربوط مي‌شود، مدنظر باشد.

اعلام ترامپ مبني بر شناسايي قدس به عنوان پايتخت اسرائيل و دستور او به وزارت خارجه آمريکا براي تهيه مقدمات انتقال سفارت آن رژيم از تل‌آويو به قدس تغيير مهم ديگري در سياست خاورميانه‌اي آمريکا به شمار مي‌رود که مي‌تواند آينده روندهاي سياسي و ديپلماتيک در اين منطقه را تحت تأثير قرار دهد. اين موضوع همواره در 70 سال گذشته و به‌طور مشخص‌تر از سال 1995 تاکنون در آمريکا مطرح بوده و اين نخستين‌باري است که يک رئيس‌جمهور آمريکا دست به چنين اقدامي زده است. رؤساي‌جمهور سابق آمريکا از هر دو حزب اصلي اين کشور در 23 سال گذشته از چنين کاري امتناع کرده و «قانون اورشليم» درباره انتقال سفارت را که به اتفاق آرا از تصويب کنگره گذشته بود، همواره با استفاده از اختيار تعليق شش‌ماهه بلا اجرا گذاشته بودند.
اين اقدام ترامپ به معني ناديده‌‌گرفتن کامل حقوق مردم فلسطين، نقض بارز قوانين بين‌المللي، همراهي با افراطي‌ترين گروه‌هاي يهودي در اسرائيل و آمريکا و در حکم جايزه‌دادن به تجاوز و اشغال است. شوراي امنيت سازمان ملل تاکنون در شش قطع‌نامه، ازجمله قطع‌نامه‌هاي 476 و 478 مورخ 1980، اعلام قدس به عنوان پايتخت اسرائيل در همان سال از سوی مجلس اسرائيل را نقض حقوق بين‌الملل اعلام کرده، هرگونه اقدامي دراين‌باره را بي‌اعتبار دانسته و از کشورها خواسته بود نمايندگي‌هاي ديپلماتيک خود را از اين شهر خارج کنند.
همين شورا و نيز مجمع عمومي در ده‌ها سال گذشته ضمن تأکيد بر اين موضع بارها بخش شرقي قدس را به عنوان منطقه اشغالي و تابع کنوانسيون چهارم ژنو دانسته‌اند و ديوان بين‌المللي دادگستري نيز در رأي مشورتي 2004 خود راجع به «ساخت ديوار در اراضي اشغالي فلسطيني» بر همين نظر درباره شرق قدس تأکيد کرده بود. قائل‌بودن به برخورداري از يک وضعيت ويژه «corpus separatum» براي قدس حتي در اعلاميه سازمان ملل سال 1947 درباره تقسيم فلسطين نيز مطرح و بعد از آن چندين‌بار مورد تأکيد مجمع عمومي قرار گرفته بود. درباره سخنراني ترامپ، البته برخي از اطراف موضوع به سه نکته شامل عدم اشاره او به ادعاي اسرائيل مبني بر «اورشليم يکپارچه و غيرقابل‌تقسيم» به عنوان پايتخت اسرائيل، سخن او درباره عدم موضع‌گيري درمورد وضعيت نهايي، ازجمله «مرزهاي نهايي در قدس» و نيز تأکيد او بر ادامه وضع موجود درمورد اماکن مذهبي اشاره کرده و با توجه به اين سه مورد بر آن هستند که ممکن است ترامپ بتواند همچنان روند صلح ادعایي خود را پيگيري کند. با اين حال، يکي از منفي‌ترين نکات در اين چارچوب اشاره ترامپ به «راه‌حل تشکيل دو کشور در صورتي که مورد توافق دو طرف باشد»، بود. با توجه به اينکه افراطيون در اسرائيل با «راه‌حل دو کشور» مخالف هستند و تشکيل کشور فلسطين حتي در شکلي ضعيف را رد مي‌کنند، اين موضع‌گيري ترامپ که در گذشته نيز ابراز شده بود، روند ادعايي صلح او را بيش‌ازپيش تضعيف خواهد کرد.
از نظر سياست داخلي آمريکا، روشن است که اين سخنراني درباره وضعيت قدس براي ترامپ يک ضرورت سياسي بوده تا يک موضوع ديپلماتيک و مرتبط با سياست خارجي. او متحدان منطقه‌اي خود مانند ملک‌سلمان را فداي متحدان سياسي خود در آمريکا مانند راست‌هاي مذهبي، مسيحيان صهيونيست، پيروان کليساي انجيلي، يهوديان طرفدار ليکود و کمک‌دهنده‌هايي مانند شلتون ادلسون کرد، به انتقادات ديگر رهبران جهان تن داد، نظر اعضاي اصلي دولت خود مانند وزراي خارجه و دفاع را ناديده گرفت و «روند صلح» موردنظر خود را هم به مخاطره انداخت فقط با اين هدف که نظر طيفي از طرفداران خود را که اهميت زيادي براي اين موضع قائل هستند، تأمين کند. به قول توماس فريدمن، يکي از ستون‌نويسان نيويورک‌تايمز، ترامپ «رئيس‌جمهور پايگاه رأي خود است نه رئيس‌جمهور آمريکا».
در 23 سال گذشته اگرچه همه رؤساي‌جمهور در جريان مبارزات انتخاباتي قول انتقال سفارت به ‌بیت المقدس را داده بودند اما هيچ‌گاه به آن عمل نکردند، چراکه اولا از حساسيت ديپلماتيک موضوع مطلع و ثانيا از حداقل اعتماد به نفس در ارتباط با انتخاب مجدد خود نيز برخوردار بودند. در حالي که مطابق نظرسنجي‌ها، محبوبيت ترامپ به نحو بي‌سابقه‌اي براي يک رئيس‌جمهور در سال اول پايين است (35 درصد مثبت و 57 درصد منفي) ظاهرا تصور او اين است که بايد حداقل براي حفظ پايگاه اصلي رأي خود بکوشد. مشکل ناشي از نزديک‌ترشدن تحقيقات درباره احتمال تباني ستاد ترامپ با روس‌ها در جريان انتخابات به خود او، موضع به شدت انتقادي بخش اعظم رسانه‌ها و شکست‌هاي ترامپ در ارتباط با اجراي ديگر سياست‌هايش (به‌استثناي کاهش ماليات) به طور مستمر موجب وخيم‌شدن بيشتر موقعيت او شده است. اين امر قبل از اينکه از نظر انتخاب مجدد او در 2020 مهم باشد، از نظر موقعيت او در واشنگتن و برخورداري او از اعتبار لازم به عنوان يک رئيس‌جمهور مهم است. اگر موقعيت ترامپ در بين پايگاه اصلي رايش نيز تضعيف شود، آنگاه نزديکان و هم‌حزبي‌هاي او بيش‌ازپيش اطراف او را خالي خواهند کرد و او حتي ممکن است نتواند نخستين دور رياست‌جمهوري‌اش را نيز تکميل کند. ازاين‌رو او به شدت خود را براي اجراي قول‌هاي انتخاباتي‌اش تحت فشار مي‌داند. اين امر بايد از نظر موضوعاتي که به‌طور مستقيم به کشور ما نيز مربوط مي‌شود، مدنظر باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.