حسادت بانکها
احمد حاتمییزد. کارشناس ارشد بانکی
داستان وام سندیکایی از اینجا شروع میشود که بانکها برای پرداخت تسهیلات به یک پروژه یا مشتری محدودیت دارند و محدودیت متناسب با میزان سرمایه بانک است؛ یعنی هر بانک برای یک شرکت فقط میتواند تا 20درصد سرمایه بانک را به یک پروژه یا شرکت به شكل تسهیلات بدهد. وقتی این محدودیت باشد اگر سرمایه بانک یک میلیارد دلار باشد، حداکثر تسهیلاتی که میتواند به یک پروژه بدهد یکپنجم آن است؛ یعنی 200 میلیون دلار. اما اگر پروژه بزرگ باشد و 200 میلیون دلار برایش کافی نباشد، مثل پروژههای پتروشیمی یا پروژههای نفتی، درآنصورت یک بانک نمیتواند پروژه را فاینانس کند، در اینجاست که دو تا سه بانک کنار هم قرار میگیرند و هرکدام بخشی از تسهیلات مورد نیاز پروژه را میدهند که هم محدودیت قانونی رعایت شده باشد هم ریسکشان را تقسیم کرده باشند؛ یعنی اگر پروژه ناموفق شود بانک را زمین نمیزند و در این ضرر باقی بانکها شریک میشوند و هیچکدام زمین نمیخورند اما هرکدام بخشی از زیان و ریسک مربوط به آن پروژه را قبول میکند. وقتی چند بانک مجبور شوند باهم کار کنند و یک پروژه را تأمین مالی کنند، به آن وام سندیکایی گفته میشود؛ وامیکه از یک بانک درنیامده و چند بانک در آن مشارکت دارند و قانون و مقرراتی و آيیننامههای خاصی دارد که معمولا یکی از بانکها لیدر میشود تا پروژه را مدیریت و نظارت کند و در موقع بازپسگرفتن اقساط هم یکی از بانکها اقساط را میگیرد و بین اعضای آن سندیکا یعنی چند بانکی که وام دادند، پرداخت میکنند و اگر کار به اقدام حقوقی برسد همه بانکها اقدام نمیکنند بلکه بانک لیدر سندیکا اين اقدام را به نیابت از خود و سایر اعضای سندیکایی که وام را دادهاند، انجام میدهد. نرخ سود این وام به توافق طرفین بستگي دارد. معمولا در دنیا مذاکره بر سر نرخ سود آزاد است و دونفر باهم توافق میکنند وقتی پیشنهاد اولیه را بانک لیدر میدهد همه اعضا یک نرخ واحد را قبول میکنند اما آنکه رهبر سندیکا است، حق مدیریت برای پروژه میگیرد که کمتر از یک درصد است. ارائه این نوع وام هیچ منع قانونیاي ندارد اما بانکهای ایرانی حالت بخشینگری دارند و هرکدام میخواهند تسلط کامل بر یک پروژه داشته باشند بنابراين مدیریتها باهم هماهنگ نیست. این نوع وام خوب است اما بانکهای ما در همکاری با هم قوی نیستند و خیلی کم اتفاق افتاده که بانکهای ایرانی باهم همکاری کنند و به یک پروژه وام سندیکایی بدهند؛ خودشان معمولا وارد چنین وامهایی نمیشوند. هرکسی میگوید من باید لیدر باشم. درصورتیکه اجرای آن میتواند پروژههای بزرگتر را تأمین مالی کند. بانکهای بزرگتر چون ملی، ملت، صادرات و تجارت ميتوانند وارد وامهای سندیکایی شوند. خودم درگیر مذاکرات برای تأمین مالی پروژههای نفتی و کشتیرانی و نفتکش بودم. چهار تا 10 بانک خارجی درگیر بودند و من از طرف ایران مذاکره میکردم. تقریبا اغلب تأمین مالی بانکهای خارجی در پروژههای ایران بهصورت وام سندیکایی است. مثال یک پروژه نفتی به نام «سروش نوروز» بود. میدان نفتی در خلیجفارس که میخواستند آنجا را توسعه دهند. پیمانکار اصلی شرکت «شل» بود با مشارکت شرکت ایرانی(oiec). سهم شریک ایرانی بهصورت وام سندیکایی ازسوي شش بانک که سه بانک ایرانی و سه بانک خارجی بود، تأمین مالی ميشد. یک میلیارد و 200 میلیون دلار صرف آن پروژه شد. یا در پروژه دیگری که دخیل بودم، برای تأمین مالی یکونیم میلیارد دلار برای شرکت ملی نفتکش که بتواند 11 فروند کشتی برای حملونقل نفت خام به کره سفارش دهد در آن برنامه هم تعداد زیادی بانکهای اروپایی و کره مشارکت داشتند. لیدر بانک فرانسوی بود و آن تسهیلات پرداخت شد. اما بانکهای خارجی در پروژههای ایرانی بیشتر روش سندیکایی بهکار بردند اما بانکهای ایرانی از این روش بیبهره بودند. این دو مورد در دولت اصلاحات اجرا شد. در سالهای اخیر هم که ما تحریم بودیم و بانکهای خارجی تأمین مالی ایران را نمیکردند.
داستان وام سندیکایی از اینجا شروع میشود که بانکها برای پرداخت تسهیلات به یک پروژه یا مشتری محدودیت دارند و محدودیت متناسب با میزان سرمایه بانک است؛ یعنی هر بانک برای یک شرکت فقط میتواند تا 20درصد سرمایه بانک را به یک پروژه یا شرکت به شكل تسهیلات بدهد. وقتی این محدودیت باشد اگر سرمایه بانک یک میلیارد دلار باشد، حداکثر تسهیلاتی که میتواند به یک پروژه بدهد یکپنجم آن است؛ یعنی 200 میلیون دلار. اما اگر پروژه بزرگ باشد و 200 میلیون دلار برایش کافی نباشد، مثل پروژههای پتروشیمی یا پروژههای نفتی، درآنصورت یک بانک نمیتواند پروژه را فاینانس کند، در اینجاست که دو تا سه بانک کنار هم قرار میگیرند و هرکدام بخشی از تسهیلات مورد نیاز پروژه را میدهند که هم محدودیت قانونی رعایت شده باشد هم ریسکشان را تقسیم کرده باشند؛ یعنی اگر پروژه ناموفق شود بانک را زمین نمیزند و در این ضرر باقی بانکها شریک میشوند و هیچکدام زمین نمیخورند اما هرکدام بخشی از زیان و ریسک مربوط به آن پروژه را قبول میکند. وقتی چند بانک مجبور شوند باهم کار کنند و یک پروژه را تأمین مالی کنند، به آن وام سندیکایی گفته میشود؛ وامیکه از یک بانک درنیامده و چند بانک در آن مشارکت دارند و قانون و مقرراتی و آيیننامههای خاصی دارد که معمولا یکی از بانکها لیدر میشود تا پروژه را مدیریت و نظارت کند و در موقع بازپسگرفتن اقساط هم یکی از بانکها اقساط را میگیرد و بین اعضای آن سندیکا یعنی چند بانکی که وام دادند، پرداخت میکنند و اگر کار به اقدام حقوقی برسد همه بانکها اقدام نمیکنند بلکه بانک لیدر سندیکا اين اقدام را به نیابت از خود و سایر اعضای سندیکایی که وام را دادهاند، انجام میدهد. نرخ سود این وام به توافق طرفین بستگي دارد. معمولا در دنیا مذاکره بر سر نرخ سود آزاد است و دونفر باهم توافق میکنند وقتی پیشنهاد اولیه را بانک لیدر میدهد همه اعضا یک نرخ واحد را قبول میکنند اما آنکه رهبر سندیکا است، حق مدیریت برای پروژه میگیرد که کمتر از یک درصد است. ارائه این نوع وام هیچ منع قانونیاي ندارد اما بانکهای ایرانی حالت بخشینگری دارند و هرکدام میخواهند تسلط کامل بر یک پروژه داشته باشند بنابراين مدیریتها باهم هماهنگ نیست. این نوع وام خوب است اما بانکهای ما در همکاری با هم قوی نیستند و خیلی کم اتفاق افتاده که بانکهای ایرانی باهم همکاری کنند و به یک پروژه وام سندیکایی بدهند؛ خودشان معمولا وارد چنین وامهایی نمیشوند. هرکسی میگوید من باید لیدر باشم. درصورتیکه اجرای آن میتواند پروژههای بزرگتر را تأمین مالی کند. بانکهای بزرگتر چون ملی، ملت، صادرات و تجارت ميتوانند وارد وامهای سندیکایی شوند. خودم درگیر مذاکرات برای تأمین مالی پروژههای نفتی و کشتیرانی و نفتکش بودم. چهار تا 10 بانک خارجی درگیر بودند و من از طرف ایران مذاکره میکردم. تقریبا اغلب تأمین مالی بانکهای خارجی در پروژههای ایران بهصورت وام سندیکایی است. مثال یک پروژه نفتی به نام «سروش نوروز» بود. میدان نفتی در خلیجفارس که میخواستند آنجا را توسعه دهند. پیمانکار اصلی شرکت «شل» بود با مشارکت شرکت ایرانی(oiec). سهم شریک ایرانی بهصورت وام سندیکایی ازسوي شش بانک که سه بانک ایرانی و سه بانک خارجی بود، تأمین مالی ميشد. یک میلیارد و 200 میلیون دلار صرف آن پروژه شد. یا در پروژه دیگری که دخیل بودم، برای تأمین مالی یکونیم میلیارد دلار برای شرکت ملی نفتکش که بتواند 11 فروند کشتی برای حملونقل نفت خام به کره سفارش دهد در آن برنامه هم تعداد زیادی بانکهای اروپایی و کره مشارکت داشتند. لیدر بانک فرانسوی بود و آن تسهیلات پرداخت شد. اما بانکهای خارجی در پروژههای ایرانی بیشتر روش سندیکایی بهکار بردند اما بانکهای ایرانی از این روش بیبهره بودند. این دو مورد در دولت اصلاحات اجرا شد. در سالهای اخیر هم که ما تحریم بودیم و بانکهای خارجی تأمین مالی ایران را نمیکردند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.