|

زمینه‌های روان‌شناختی اعتیاد

معاونت اجتماعی فاتب.اداره آموزش و مشارکت عمومی

اگرچه مواد مخدر اعم از سنتی و صنعتی همه کشورها را تهدید می‌کند، اما کشور ما به‌دلیل شرایط خاص جغرافیایی و هم‌مرزی با بزرگ‌ترین تولید‌کننده مواد مخدر جهان (افغانستان) و داشتن تعداد زیادی نیروی جوان و نوجوان که ناشی از جمعیت جوان ماست، با مشکلات بیشتری مواجه است. آنچه مسلم است، این است که جامعه ایران، جامعه جوانی است و جوانان با همه شور و نشاط و توانایی‌ها و خلاقیت‌هایی که دارند، همیشه به‌دنبال تجربه‌های نو هستند که گاهی اوقات این تجربه‌ها ازجمله روی‌آوردن به مواد اعتیادآور خطرناک خواهد بود. بنابراین برای مواجهه با این پدیده چندبعدی، پیچیده و مزمن و گسترده، شناخت جنبه‌های مختلف آن ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

متغیرهای اجتماعی- فرهنگی
1- دردسترس‌بودن مواد مخدر:
یکی از دلایل روی‌آوردن افراد به‌‌ویژه نوجوانان به مواد مخدر است؛ صرفا به این دلیل که مواد مخدر در دسترس آنهاست. هر اندازه امکان دستیابی به مواد مخدر آسان باشد و شخص بتواند با هزینه و خطر کمتری آن را تهیه کند، میزان مصرف آن نیز بیشتر خواهد شد.
2- دوستان و هم‌سالان:
در جمعی که اکثر افراد مواد مخدر مصرف می‌کنند فشار زیادی به افرادی که مصرف نمی‌کنند، وارد می‌آید. درواقع افراد برای اولین‌بار از طریق این‌گونه گروه‌ها با مواد مخدر آشنا شده و اقدام به استعمال آن می‌کنند. بنابراین می‌توان پیش‌بینی کرد درصورتی‌که دوستان و به‌ویژه نزدیک‌ترین دوستان، مواد مخدر مصرف کنند، خود آن فرد نیز به مصرف مواد روی خواهد آورد.
3- شایعات پزشکی و فقر آگاهی:
یکی از مهم‌ترین عواملی که درباره گرایش به مواد مخدر در ایران وجود دارد، وجود برخی باورها و ارزش‌هاست که باعث می‌شود افراد نگرش مثبتی نسبت به مواد مخدر بیابند. عدم آگاهی و دسترسی افراد به اطلاعات مربوط به مواد مخدر و آثار زیان‌بار آن نیز یکی از عوامل استفاده و تجربه مواد مخدر به شمار می‌آید. بسیاری از افراد از عواقب استعمال مواد مخدر آگاهی نداشته و معتقدند بعد از چندبار مصرف، درصورتی‌که اراده کنند، می‌توانند از مصرف مواد دوری کنند.
4- وجود یک فرد معتاد در خانواده:
متأسفانه افراد متولد و پرورش‌یافته در خانواده‌هایی دارای فرد یا افراد معتاد، تکرار مصرف مواد به وسیله اعضای خانواده برایشان عادی است و حتی ترسی از تجربه مصرف آن ندارند. بین اعتیاد پدر و فرزند از لحاظ ژنتیک رابطه‌ای مستقیم وجود ندارد، بلکه اعتیاد پدر سبب ازبین‌رفتن قبح موضوع برای فرزندان می‌شود. اما اگر مادری در دوران بارداری معتاد باشد، فرزندش معتاد
متولد می‌شود.
چالش‌های فرهنگی و اجتماعی
- افزایش اختلافات خانوادگی
- افزایش خانواده‌های تک‌والدی
- فرار کودکان از خانه
- شیوع بیماری‌های خطرناکی همچون ایدز و هپاتیت
- افزایش میزان جرم و انحرافات در جامعه
- مختل‌کردن امنیت عمومی و گسترش هراس عمومی
- کاهش مشارکت اجتماعی افراد
- از عمده‌ترین نتایج و پیامد‌های اجتماعی اعتیاد می‌توان به اعمال کج‌روی و بزه‌کاری‌هایی همچون دزدی، ضرب‌وجرح، فساد اخلاقی، خودکشی، فحشا، حوادث در محیط کار و هنگام رانندگی و... اشاره کرد.
- خسارت مالی و هزینه‌های تحمیل‌شده بر جامعه.

اگرچه مواد مخدر اعم از سنتی و صنعتی همه کشورها را تهدید می‌کند، اما کشور ما به‌دلیل شرایط خاص جغرافیایی و هم‌مرزی با بزرگ‌ترین تولید‌کننده مواد مخدر جهان (افغانستان) و داشتن تعداد زیادی نیروی جوان و نوجوان که ناشی از جمعیت جوان ماست، با مشکلات بیشتری مواجه است. آنچه مسلم است، این است که جامعه ایران، جامعه جوانی است و جوانان با همه شور و نشاط و توانایی‌ها و خلاقیت‌هایی که دارند، همیشه به‌دنبال تجربه‌های نو هستند که گاهی اوقات این تجربه‌ها ازجمله روی‌آوردن به مواد اعتیادآور خطرناک خواهد بود. بنابراین برای مواجهه با این پدیده چندبعدی، پیچیده و مزمن و گسترده، شناخت جنبه‌های مختلف آن ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

متغیرهای اجتماعی- فرهنگی
1- دردسترس‌بودن مواد مخدر:
یکی از دلایل روی‌آوردن افراد به‌‌ویژه نوجوانان به مواد مخدر است؛ صرفا به این دلیل که مواد مخدر در دسترس آنهاست. هر اندازه امکان دستیابی به مواد مخدر آسان باشد و شخص بتواند با هزینه و خطر کمتری آن را تهیه کند، میزان مصرف آن نیز بیشتر خواهد شد.
2- دوستان و هم‌سالان:
در جمعی که اکثر افراد مواد مخدر مصرف می‌کنند فشار زیادی به افرادی که مصرف نمی‌کنند، وارد می‌آید. درواقع افراد برای اولین‌بار از طریق این‌گونه گروه‌ها با مواد مخدر آشنا شده و اقدام به استعمال آن می‌کنند. بنابراین می‌توان پیش‌بینی کرد درصورتی‌که دوستان و به‌ویژه نزدیک‌ترین دوستان، مواد مخدر مصرف کنند، خود آن فرد نیز به مصرف مواد روی خواهد آورد.
3- شایعات پزشکی و فقر آگاهی:
یکی از مهم‌ترین عواملی که درباره گرایش به مواد مخدر در ایران وجود دارد، وجود برخی باورها و ارزش‌هاست که باعث می‌شود افراد نگرش مثبتی نسبت به مواد مخدر بیابند. عدم آگاهی و دسترسی افراد به اطلاعات مربوط به مواد مخدر و آثار زیان‌بار آن نیز یکی از عوامل استفاده و تجربه مواد مخدر به شمار می‌آید. بسیاری از افراد از عواقب استعمال مواد مخدر آگاهی نداشته و معتقدند بعد از چندبار مصرف، درصورتی‌که اراده کنند، می‌توانند از مصرف مواد دوری کنند.
4- وجود یک فرد معتاد در خانواده:
متأسفانه افراد متولد و پرورش‌یافته در خانواده‌هایی دارای فرد یا افراد معتاد، تکرار مصرف مواد به وسیله اعضای خانواده برایشان عادی است و حتی ترسی از تجربه مصرف آن ندارند. بین اعتیاد پدر و فرزند از لحاظ ژنتیک رابطه‌ای مستقیم وجود ندارد، بلکه اعتیاد پدر سبب ازبین‌رفتن قبح موضوع برای فرزندان می‌شود. اما اگر مادری در دوران بارداری معتاد باشد، فرزندش معتاد
متولد می‌شود.
چالش‌های فرهنگی و اجتماعی
- افزایش اختلافات خانوادگی
- افزایش خانواده‌های تک‌والدی
- فرار کودکان از خانه
- شیوع بیماری‌های خطرناکی همچون ایدز و هپاتیت
- افزایش میزان جرم و انحرافات در جامعه
- مختل‌کردن امنیت عمومی و گسترش هراس عمومی
- کاهش مشارکت اجتماعی افراد
- از عمده‌ترین نتایج و پیامد‌های اجتماعی اعتیاد می‌توان به اعمال کج‌روی و بزه‌کاری‌هایی همچون دزدی، ضرب‌وجرح، فساد اخلاقی، خودکشی، فحشا، حوادث در محیط کار و هنگام رانندگی و... اشاره کرد.
- خسارت مالی و هزینه‌های تحمیل‌شده بر جامعه.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.