51 سال پس از «ویلیام فاکنر»، خالق «خشم و هیاهو»
سلسله در سلسله شاهدانند
صالح حسینی
من به شرح حال نویسندگان و شاعران علاقه چندانی ندارم. مهم این است که بدانیم در فاصله میلاد و مرگشان چه کردهاند. بنابراین از شرح حال «فاکنر» بهتر است به همین بسنده کنم که از کاتبان است و بهترین تعبیر هم در وصف کاتبان، اینکه-به قول هوشنگ گلشیری- سلسله در سلسله شاهدانند. بعد از این مختصر، خطابه «فاکنر» را - که خود ترجمه کردهام- بهمناسبت قبول جایزه نوبل در سالمرگ او ذیلا میآورم:
«احساس میکنم این جایزه را نه به شخص من که به آثارم-که حاصل عمری پر از عذاب و عرقریزی روح آدمیاست- دادهاند، آن هم نه به قصد کسب افتخار و از آن کمتر مال، بلکه به این قصد که از مصالح روح آدمی چیزی آفریده شود که پیش از آن وجود نداشته است. پس این جایزه نزد من ودیعهای بیش نیست. تخصیص بخش مالی جایزه به موقوفهای همسنگ هدف و معنای اصلی آن، دشوار نیست. ولی من میخواهم برای کرامت حاصل از آن نیز چنین کنم: به این معنی که این لحظه را کنگرهای سازم و صدایم را به گوش مردان و زنان جوانی برسانم که عمر خویش را وقف همان رنج و درد زایمان کردهاند و در بین آنان کسی هست که روزی در جای کنونی من قرار میگیرد.
تراژدی زمانه ما هراس جسمانی همگانی و جهانگیریاست که چون دیر پاییده است یارای تحملش را نیز پیدا کردهایم. دیگر از مسایل روز سخنی نمیرود و پرسشی جز این در میانه نیست که کی تکهتکه خواهم شد؟ به همین سبب نویسنده جوان امروزی مسایل دل آدمی را از یاد برده است.دل در کار کشمکش با خود که مایه نوشته خوب است و بد، که تنها همین است که ارزش نوشتن دارد و رنج و عرقریزی روح برازنده آن است.
نویسنده جوان چارهای جز بازآموزی این مسایل ندارد. بر اوست که به خود بیاموزد که ترسیدن کمال خوارمایگیاست و همین که آن را به خود آموخت یکسره باید از یادش ببرد و در کارگاه خویش جز از برای صداقت و حقیقت دل- حقایق دیرین جهانی که بی آنها هر داستانی بدفرجام و ناپایدار است-یعنی عشق و شرف و شفقت و غرور و دلسوزی و ازخودگذشتگی جایی برای چیز دیگری نگذارد. و تا چنین نکند دچار نفرین خواهد بود و دیگر نه از عشق که از شهوت، از شکستهایی که هیچکس چیز با ارزشی را از دست نمیدهد، از پیروزیهای بدون امید و از همه بدتر بدون شفقت و دلسوزی سخن خواهد گفت. اشک اندوه او بر استخوانهای جهانی جاری نمیشود و شیاری برجای نمیگذارد. وی درباره دل نمینویسد، از غدهها میگوید. تا این چیزها را نیاموزد چنان مینویسد که گویی در میانه ایستاده است و پایان انسان را تماشا میکند. من از پذیرفتن پایان انسان سر باز میزنم.
چه آسان است که بگوییم فناناپذیری انسان به سبب پایداری اوست و در هنگامه واریز طنین دینگدانگ ناقوس قیامت و محوشدن آن از روی واپسین صخره بیارجی که در واپسین شامگاه سرخ رو به مرگ آونگ مانده است، باز هم طنین دیگری برجای میماند: طنین صدای ضعیف و پایدار انسان که همچنان سخن میگوید. من از پذیرفتن این سخن سر باز میزنم. من بر این باورم که انسان هم پایدار است و هم پیروز، انسان فناناپذیر است، نه از برای اینکه در میان موجودات تنها اوست که صدایی پایدار دارد، بلکه به این سبب که صاحب روح است، روحی که گنجایش دلسوزی و صبر و ایثار دارد. وظیفه شاعر و نویسنده این است که درباره این چیزها بنویسد. افتخارش در این است که با افراشتن دل انسان و یادآوری مایههای فخرش به او یعنی شرف و امید و غرور و دلسوزی و شفقت و ایثار، در راه پایداری مددش برساند. لازم نیست که صدای شاعر تنها شرح حال انسان باشد، میتوان آن را بهصورت تکیهگاه درآورد، تکیهگاهی که انسان را در راه پایداری و پیروزی یاری کند.»
من به شرح حال نویسندگان و شاعران علاقه چندانی ندارم. مهم این است که بدانیم در فاصله میلاد و مرگشان چه کردهاند. بنابراین از شرح حال «فاکنر» بهتر است به همین بسنده کنم که از کاتبان است و بهترین تعبیر هم در وصف کاتبان، اینکه-به قول هوشنگ گلشیری- سلسله در سلسله شاهدانند. بعد از این مختصر، خطابه «فاکنر» را - که خود ترجمه کردهام- بهمناسبت قبول جایزه نوبل در سالمرگ او ذیلا میآورم:
«احساس میکنم این جایزه را نه به شخص من که به آثارم-که حاصل عمری پر از عذاب و عرقریزی روح آدمیاست- دادهاند، آن هم نه به قصد کسب افتخار و از آن کمتر مال، بلکه به این قصد که از مصالح روح آدمی چیزی آفریده شود که پیش از آن وجود نداشته است. پس این جایزه نزد من ودیعهای بیش نیست. تخصیص بخش مالی جایزه به موقوفهای همسنگ هدف و معنای اصلی آن، دشوار نیست. ولی من میخواهم برای کرامت حاصل از آن نیز چنین کنم: به این معنی که این لحظه را کنگرهای سازم و صدایم را به گوش مردان و زنان جوانی برسانم که عمر خویش را وقف همان رنج و درد زایمان کردهاند و در بین آنان کسی هست که روزی در جای کنونی من قرار میگیرد.
تراژدی زمانه ما هراس جسمانی همگانی و جهانگیریاست که چون دیر پاییده است یارای تحملش را نیز پیدا کردهایم. دیگر از مسایل روز سخنی نمیرود و پرسشی جز این در میانه نیست که کی تکهتکه خواهم شد؟ به همین سبب نویسنده جوان امروزی مسایل دل آدمی را از یاد برده است.دل در کار کشمکش با خود که مایه نوشته خوب است و بد، که تنها همین است که ارزش نوشتن دارد و رنج و عرقریزی روح برازنده آن است.
نویسنده جوان چارهای جز بازآموزی این مسایل ندارد. بر اوست که به خود بیاموزد که ترسیدن کمال خوارمایگیاست و همین که آن را به خود آموخت یکسره باید از یادش ببرد و در کارگاه خویش جز از برای صداقت و حقیقت دل- حقایق دیرین جهانی که بی آنها هر داستانی بدفرجام و ناپایدار است-یعنی عشق و شرف و شفقت و غرور و دلسوزی و ازخودگذشتگی جایی برای چیز دیگری نگذارد. و تا چنین نکند دچار نفرین خواهد بود و دیگر نه از عشق که از شهوت، از شکستهایی که هیچکس چیز با ارزشی را از دست نمیدهد، از پیروزیهای بدون امید و از همه بدتر بدون شفقت و دلسوزی سخن خواهد گفت. اشک اندوه او بر استخوانهای جهانی جاری نمیشود و شیاری برجای نمیگذارد. وی درباره دل نمینویسد، از غدهها میگوید. تا این چیزها را نیاموزد چنان مینویسد که گویی در میانه ایستاده است و پایان انسان را تماشا میکند. من از پذیرفتن پایان انسان سر باز میزنم.
چه آسان است که بگوییم فناناپذیری انسان به سبب پایداری اوست و در هنگامه واریز طنین دینگدانگ ناقوس قیامت و محوشدن آن از روی واپسین صخره بیارجی که در واپسین شامگاه سرخ رو به مرگ آونگ مانده است، باز هم طنین دیگری برجای میماند: طنین صدای ضعیف و پایدار انسان که همچنان سخن میگوید. من از پذیرفتن این سخن سر باز میزنم. من بر این باورم که انسان هم پایدار است و هم پیروز، انسان فناناپذیر است، نه از برای اینکه در میان موجودات تنها اوست که صدایی پایدار دارد، بلکه به این سبب که صاحب روح است، روحی که گنجایش دلسوزی و صبر و ایثار دارد. وظیفه شاعر و نویسنده این است که درباره این چیزها بنویسد. افتخارش در این است که با افراشتن دل انسان و یادآوری مایههای فخرش به او یعنی شرف و امید و غرور و دلسوزی و شفقت و ایثار، در راه پایداری مددش برساند. لازم نیست که صدای شاعر تنها شرح حال انسان باشد، میتوان آن را بهصورت تکیهگاه درآورد، تکیهگاهی که انسان را در راه پایداری و پیروزی یاری کند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.