پنجره عقبي در سينما
ليلي فرهادپور
سينما درواقع نگاهکردن دزدکي از پنجره عقبي به خانه پشتي است. هرچقدر هم اخلاقگرا باشيم، اينکه زندگي ديگران را از يک دريچه که خودمان پشتش قرار گرفتهايم ببينيم، جذاب است، اما اينکه از اين پنجره به چه چيز نگاه کنيم بستگي به خودمان دارد. يکي برايش تماشاي يک خانواده بيدرد و مثلا خواستگاري يک تاجر پولدار از دختري کممايه جذاب است که اين به درد تلهفيلمها يا سريالهاي درجهسه ميخورد و براي ديگري درد مشترک مردم مهم است. اين ديگر انتخاب است. انتخاب نهفقط نوع ديدن را مشخص ميکند، بلکه همين نوع ديدن است که نوع زندگيکردن را رقم ميزند و در حوزه فرهنگ و هنر و سينما نيز نوع نگاه است که سرنوشت خلق يک اثر را تعيين ميکند.
يکي فيلم ميسازد براي گيشه يکي آيتم تلويزيوني ميسازد براي پرکردن شکم سيريناپذير بيش از يک دوجين شبکه ديجيتال تلويزيوني. ديگري فقط بلد است کپي کند و هرآنچه آنورآبيها براي پنجرههاي پشتي خود ميسازند را کمي ايرانيزه کند تا از سينما يا تلويزيون يا شبکه خانگي به خورد ما بدهد و توجيهش هم اين است که دارد با ماهواره رقابت ميکند! رقابت از نوع کپي که از اول از باليوود آمد و بعد رسيد به ما و جاي خلاقيت برخي سينماگران وطني نشست. اما پنجره عقبي براي من (بهعنوان يک گردشگر فرهنگي که اکنون در يک پروژه سينمايي مشغول بازي هستم) پشت صحنه کار است. درواقع خلاقيت در آنجا شکل ميگيرد. همه عوامل در خدمت نگاه کارگردان و خلاقيت اوست. بهترين مجموعه عوامل را هم جمع کنند، اگر نگاه کارگردان و جهانبيني او فراخ نباشد، خلاقيت گروه هم کور ميشود و اگر کارگردان خلاق باشد، انگار اين خلاقيت به تمام عوامل پشت صحنه؛ از گريم، دکور، لباس، گروه کارگرداني و فيلمبرداري و صدا تسري مييابد. هميشه در سينما مجذوب اين پشت صحنه ميشوم. اين باور در جامعه ما وجود دارد که ما ايرانيها کار گروهي بلد نيستيم، ولي سينما به من نشان داده است اگر ساختار و مديريت درست در گروهي وجود داشته باشد، ديگر اين انگ به ما نخواهد چسبيد. اين روزها در اين فکر هستم که شايد بد نباشد نهادهاي مردمي و انجياوها کار گروهي را از سينما ياد بگيرند؛ البته سينمايي که ساختار درستي داشته باشد؛ پروژهای سينمايي با کارگرداني خوشفکر و تهيهکنندهاي دلسوز که خسيس نباشد و مثل صاحبکارهاي بسازوبفروش عمل نکند. در مورد پنجره عقبي سينما خيلي حرف دارم که در هفتههاي بعد مينويسم... اگر مجالي باشد.
سينما درواقع نگاهکردن دزدکي از پنجره عقبي به خانه پشتي است. هرچقدر هم اخلاقگرا باشيم، اينکه زندگي ديگران را از يک دريچه که خودمان پشتش قرار گرفتهايم ببينيم، جذاب است، اما اينکه از اين پنجره به چه چيز نگاه کنيم بستگي به خودمان دارد. يکي برايش تماشاي يک خانواده بيدرد و مثلا خواستگاري يک تاجر پولدار از دختري کممايه جذاب است که اين به درد تلهفيلمها يا سريالهاي درجهسه ميخورد و براي ديگري درد مشترک مردم مهم است. اين ديگر انتخاب است. انتخاب نهفقط نوع ديدن را مشخص ميکند، بلکه همين نوع ديدن است که نوع زندگيکردن را رقم ميزند و در حوزه فرهنگ و هنر و سينما نيز نوع نگاه است که سرنوشت خلق يک اثر را تعيين ميکند.
يکي فيلم ميسازد براي گيشه يکي آيتم تلويزيوني ميسازد براي پرکردن شکم سيريناپذير بيش از يک دوجين شبکه ديجيتال تلويزيوني. ديگري فقط بلد است کپي کند و هرآنچه آنورآبيها براي پنجرههاي پشتي خود ميسازند را کمي ايرانيزه کند تا از سينما يا تلويزيون يا شبکه خانگي به خورد ما بدهد و توجيهش هم اين است که دارد با ماهواره رقابت ميکند! رقابت از نوع کپي که از اول از باليوود آمد و بعد رسيد به ما و جاي خلاقيت برخي سينماگران وطني نشست. اما پنجره عقبي براي من (بهعنوان يک گردشگر فرهنگي که اکنون در يک پروژه سينمايي مشغول بازي هستم) پشت صحنه کار است. درواقع خلاقيت در آنجا شکل ميگيرد. همه عوامل در خدمت نگاه کارگردان و خلاقيت اوست. بهترين مجموعه عوامل را هم جمع کنند، اگر نگاه کارگردان و جهانبيني او فراخ نباشد، خلاقيت گروه هم کور ميشود و اگر کارگردان خلاق باشد، انگار اين خلاقيت به تمام عوامل پشت صحنه؛ از گريم، دکور، لباس، گروه کارگرداني و فيلمبرداري و صدا تسري مييابد. هميشه در سينما مجذوب اين پشت صحنه ميشوم. اين باور در جامعه ما وجود دارد که ما ايرانيها کار گروهي بلد نيستيم، ولي سينما به من نشان داده است اگر ساختار و مديريت درست در گروهي وجود داشته باشد، ديگر اين انگ به ما نخواهد چسبيد. اين روزها در اين فکر هستم که شايد بد نباشد نهادهاي مردمي و انجياوها کار گروهي را از سينما ياد بگيرند؛ البته سينمايي که ساختار درستي داشته باشد؛ پروژهای سينمايي با کارگرداني خوشفکر و تهيهکنندهاي دلسوز که خسيس نباشد و مثل صاحبکارهاي بسازوبفروش عمل نکند. در مورد پنجره عقبي سينما خيلي حرف دارم که در هفتههاي بعد مينويسم... اگر مجالي باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.