درک دولت سحر!
غلامعلی رجائی
اخیرا خلاصههایی از کتاب بسیارشریف «اربعین حدیث»- 40 حدیث- امامخمینی(ره) را میخواندم. سالها قبل هم این کتاب ارزشمند را خوانده بودم. رسیدم به شرح حدیثی درباره نماز شب و سحرخیزی. امام در این شرح نوشته در کتاب وسایلالشیعه
(ج 5 ص 268 به بعد) 41 حدیث در فضیلت نماز شب و چند حدیث در کراهت ترک آن نقل شده است. روایتی که امام صادق از جدش امیرالمؤمنین نقل فرموده و در جلد دوم اصول کافی صفحه 54 آمده، درباب تفکر است: «نبه بالتفکر قلبک و جاف عن اللیل جنبک واتق الله ربک» دل خود را با اندیشیدن آگاه کن و پهلوی خود را از (خواب) شب دور ساز و از خداوند پروردگارت پروا کن. امامخمینی(ره) در ادامه بحث را از تفکر به بخش دوم روایت که درباره «شبخیزی» و «درک دولت سحر» است میکشاند و در شرح فضیلت نماز شب، دو توصیه مهم را از دو شخصیت بسیار مهم به دو شخص بسیار مهم نقل میکند؛ توصیهای از رسول خدا به علی - که ظاهرا از وصایای آخرین لحظات عمر رسول گرامی اسلام به جناب امیرالمؤمنین است - و توصیهای از جبرئیل به رسول خدا. توجه به شخصیت بسیار مهم و عظیم توصیهکنندهها و توصیهشوندهها معلوم میکند توصیهها باید خیلی مهم باشد. امام صادق میفرماید: «رسول خدا به علی خصلتهایی را توصیه فرمود که یکی از آنها نماز شب بود و سه بار آن را به ایشان تکرار فرمود «وعلیک بصلاه اللیل» بر تو باد به نماز شب. در حدیث دیگری از امام صادق نقل شده که همین نصیحت را جناب جبرئیل به
رسول اکرم کرده است که: «واعلم ان شرف المؤمن قیامه باللیل وعزه کفه عن اعراض الناس» بدان آبروي مؤمن در شب زندهداری اوست و عزتش در دستبرداشتن از آبروی مردم. در حدیث مهم دیگری از رسول خدا آمده است: «خواندن دو رکعت نماز در دل شب نزد من محبوبتر است از دنیا و آنچه در آن است». رسول خدا فرمود: «علت اینکه خدا ابراهیم خلیل را دوست خود برگزید به دلیل این دو خصلت وی بود: دیگران را اطعام میکرد و در هنگامی که مردم خواب بودند در شب به نماز میایستاد». امام در شرح این روایت مینویسد: «اگر برای نماز شب جز همین یک فضیلت نبود که مایه دوستی خداست بس بود. ما چه دانیم مقام دوستی و «خلعتِ خُلّت» چه مقامی است؟ اگر همه بهشت را به خلیل بدهند به آن نمینگرد. تو نیز اگر محبوب عزیزی داشته باشی و بر تو وارد شود از هر ناز و نعمتی غفلت میکنی و غرق در تماشای جمال محبوب و دیدار او میشوی و از هر نعمت دیگری بینیاز میشوی. نعمتهای آن عالم را با نعمتهای اینجا مقایسه مکن. آنجا سرای کرامت حق و میهمانخانه الهی است. تمام دنیا در مقابل یک تار موی حورالعین بهشتی چیزی نیست. هیهات که ایمان ما سست است و تا صبح با خواب گران همآغوشیم و تا آخر
عمر از خواب غفلت بر نمیخیزیم و جز خواب و خوراک نمیفهمیم». امام در ادامه روایت بسیار بسیار مهمی از رسول خدا در فضیلت نماز شب آورده که خواندن مکررش آدم را به وجد میآورد و جای آن دارد انسان این روایت چندسطری اما عمیق و برانگیزاننده را بنویسد و در سجادهاش بگذارد و هر نیمه شب به آن بنگرد. روایت این است: «هر مرد و زنی که روزی او شود برای نماز شب با اخلاص برخیزد، وضو بگیرد و با نیت صادق و دل پاک و بدن خاشع و چشم اشکبار برای خدا نماز بخواند، خداوند پشت سر او هفت صف از فرشتگان را قرار میدهد که شمار فرشتگان هر صف را کسی جز خدا نمیداند. یک طرف صف ملائکه در مشرق و صف دیگرشان در مغرب است و چون از نماز فارغ شود خداوند به تعداد آن فرشتگان برای او درجات مینویسد!». امید آن دارم دوستانی که این سطور را که از سر اخلاص و بدون هیچ شائبه نفسانی نوشته شده میخوانند، این توصیههای جبرئیل و رسول خدا را مهم بدانند و اگر خدای ناکرده اهل اهتمام به نماز شب نیستند، در روش خود حتما و حتما و حتما تجدیدنظر کنند و البته توفیق آن را از خدا بخواهند. در روایتی خطرناک یعنی بسیار مهم دیدم کسانی که در بستر خواب تا اذان صبح و پس از آن
غرق خواب هستند و اوقات خوش سحر را درک نمیکنند، به مردارهایی که در رختخواب خود افتادهاند، تشبیه شدهاند و باید به خدا پناه برد از این تشبیهی که بزرگان دین کردهاند. حافظ هم شاید با توجه به این معنی گفته است که:
هرآن کسی که در این حلقه نیست زنده به عشق، بر او نمرده به فتوای من نماز کنید؛ یعنی فردی را که عاشق نیست زنده نباید خواند!
از امام عسکری نیز روایت بسیار زیبایی خواندهام که: «ان الوصول الی الله لا یدرک الا بامتتاط اللیل» وصول به حق جز با سوارشدن بر مرکب راهوار شب ممکن نمیشود!
بهراستی کدام عاشق است که خلوت با معشوق را در پنهانی و در دل شب و دور از چشم اغیار دوست ندارد؟
خوشابهحال سحرخیزان و کسانی که دولت سحر را درک کرده و میکنند.
به قول بزرگی به هر کس سحر ندادهاند، چه دادهاند!
خدایا به محمد و آل او که برترین صلواتهایت تا همیشه نثارشان باد، ما را هم در زمره «شبخیزان» و سحرخیزان و زندهسازان شب به شمار آر و از نعمت درک دولت سحر محروم مدار.
اخیرا خلاصههایی از کتاب بسیارشریف «اربعین حدیث»- 40 حدیث- امامخمینی(ره) را میخواندم. سالها قبل هم این کتاب ارزشمند را خوانده بودم. رسیدم به شرح حدیثی درباره نماز شب و سحرخیزی. امام در این شرح نوشته در کتاب وسایلالشیعه
(ج 5 ص 268 به بعد) 41 حدیث در فضیلت نماز شب و چند حدیث در کراهت ترک آن نقل شده است. روایتی که امام صادق از جدش امیرالمؤمنین نقل فرموده و در جلد دوم اصول کافی صفحه 54 آمده، درباب تفکر است: «نبه بالتفکر قلبک و جاف عن اللیل جنبک واتق الله ربک» دل خود را با اندیشیدن آگاه کن و پهلوی خود را از (خواب) شب دور ساز و از خداوند پروردگارت پروا کن. امامخمینی(ره) در ادامه بحث را از تفکر به بخش دوم روایت که درباره «شبخیزی» و «درک دولت سحر» است میکشاند و در شرح فضیلت نماز شب، دو توصیه مهم را از دو شخصیت بسیار مهم به دو شخص بسیار مهم نقل میکند؛ توصیهای از رسول خدا به علی - که ظاهرا از وصایای آخرین لحظات عمر رسول گرامی اسلام به جناب امیرالمؤمنین است - و توصیهای از جبرئیل به رسول خدا. توجه به شخصیت بسیار مهم و عظیم توصیهکنندهها و توصیهشوندهها معلوم میکند توصیهها باید خیلی مهم باشد. امام صادق میفرماید: «رسول خدا به علی خصلتهایی را توصیه فرمود که یکی از آنها نماز شب بود و سه بار آن را به ایشان تکرار فرمود «وعلیک بصلاه اللیل» بر تو باد به نماز شب. در حدیث دیگری از امام صادق نقل شده که همین نصیحت را جناب جبرئیل به
رسول اکرم کرده است که: «واعلم ان شرف المؤمن قیامه باللیل وعزه کفه عن اعراض الناس» بدان آبروي مؤمن در شب زندهداری اوست و عزتش در دستبرداشتن از آبروی مردم. در حدیث مهم دیگری از رسول خدا آمده است: «خواندن دو رکعت نماز در دل شب نزد من محبوبتر است از دنیا و آنچه در آن است». رسول خدا فرمود: «علت اینکه خدا ابراهیم خلیل را دوست خود برگزید به دلیل این دو خصلت وی بود: دیگران را اطعام میکرد و در هنگامی که مردم خواب بودند در شب به نماز میایستاد». امام در شرح این روایت مینویسد: «اگر برای نماز شب جز همین یک فضیلت نبود که مایه دوستی خداست بس بود. ما چه دانیم مقام دوستی و «خلعتِ خُلّت» چه مقامی است؟ اگر همه بهشت را به خلیل بدهند به آن نمینگرد. تو نیز اگر محبوب عزیزی داشته باشی و بر تو وارد شود از هر ناز و نعمتی غفلت میکنی و غرق در تماشای جمال محبوب و دیدار او میشوی و از هر نعمت دیگری بینیاز میشوی. نعمتهای آن عالم را با نعمتهای اینجا مقایسه مکن. آنجا سرای کرامت حق و میهمانخانه الهی است. تمام دنیا در مقابل یک تار موی حورالعین بهشتی چیزی نیست. هیهات که ایمان ما سست است و تا صبح با خواب گران همآغوشیم و تا آخر
عمر از خواب غفلت بر نمیخیزیم و جز خواب و خوراک نمیفهمیم». امام در ادامه روایت بسیار بسیار مهمی از رسول خدا در فضیلت نماز شب آورده که خواندن مکررش آدم را به وجد میآورد و جای آن دارد انسان این روایت چندسطری اما عمیق و برانگیزاننده را بنویسد و در سجادهاش بگذارد و هر نیمه شب به آن بنگرد. روایت این است: «هر مرد و زنی که روزی او شود برای نماز شب با اخلاص برخیزد، وضو بگیرد و با نیت صادق و دل پاک و بدن خاشع و چشم اشکبار برای خدا نماز بخواند، خداوند پشت سر او هفت صف از فرشتگان را قرار میدهد که شمار فرشتگان هر صف را کسی جز خدا نمیداند. یک طرف صف ملائکه در مشرق و صف دیگرشان در مغرب است و چون از نماز فارغ شود خداوند به تعداد آن فرشتگان برای او درجات مینویسد!». امید آن دارم دوستانی که این سطور را که از سر اخلاص و بدون هیچ شائبه نفسانی نوشته شده میخوانند، این توصیههای جبرئیل و رسول خدا را مهم بدانند و اگر خدای ناکرده اهل اهتمام به نماز شب نیستند، در روش خود حتما و حتما و حتما تجدیدنظر کنند و البته توفیق آن را از خدا بخواهند. در روایتی خطرناک یعنی بسیار مهم دیدم کسانی که در بستر خواب تا اذان صبح و پس از آن
غرق خواب هستند و اوقات خوش سحر را درک نمیکنند، به مردارهایی که در رختخواب خود افتادهاند، تشبیه شدهاند و باید به خدا پناه برد از این تشبیهی که بزرگان دین کردهاند. حافظ هم شاید با توجه به این معنی گفته است که:
هرآن کسی که در این حلقه نیست زنده به عشق، بر او نمرده به فتوای من نماز کنید؛ یعنی فردی را که عاشق نیست زنده نباید خواند!
از امام عسکری نیز روایت بسیار زیبایی خواندهام که: «ان الوصول الی الله لا یدرک الا بامتتاط اللیل» وصول به حق جز با سوارشدن بر مرکب راهوار شب ممکن نمیشود!
بهراستی کدام عاشق است که خلوت با معشوق را در پنهانی و در دل شب و دور از چشم اغیار دوست ندارد؟
خوشابهحال سحرخیزان و کسانی که دولت سحر را درک کرده و میکنند.
به قول بزرگی به هر کس سحر ندادهاند، چه دادهاند!
خدایا به محمد و آل او که برترین صلواتهایت تا همیشه نثارشان باد، ما را هم در زمره «شبخیزان» و سحرخیزان و زندهسازان شب به شمار آر و از نعمت درک دولت سحر محروم مدار.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.