|

زلزله‌های ناپیدا را هم ببینیم!

کریم ارغنده‌پور

تابستان گذشته با یکی از دوستان اندیشمند که اتفاقا دستی هم در روزنامه‌نگاری دارد، گفت‌وگو می‌کردم. دامنه سخن به مهم‌ترین مسائل ملی کشیده شد. پرسش این بود که چرا غالبا سیستم وعده‌دادن‌های موسمی به سرانجام نمی‌رسد. عرض من این بود که مادامی ‌که نوعی توافق بر سر مهم‌ترین مسائل در سطوح بالای نخبگان ایجاد نشود نمی‌توان انتظار داشت که اصولا راه‌ برون‌رفتی هم برای این مسائل گشوده شود.

به‌این‌ترتیب مسئله اساسی این است که توافق و اشتراکی بر سر اصل مسئله وجود ندارد. آزمون این نکته چندان سخت نیست. کمی در لابه‌لای خبرها به تفاوت نظرات در سطوح مختلف نگاه کنید. در متن جامعه هم می‌توانید از خود و دوستانتان همین سؤال را بپرسید و بعدا به تفاوت احتمالی نتایج نگاه کنید. در برابر اگر بتوان به‌نوعی اشتراک عمومی درباره مهم‌ترین مسائل مبتلابه جامعه رسید، مآلا انتظار اشتراک مساعی هم برای حل آنها ایجاد می‌شود. به عبارت دیگر یک دلیل مهم کافی‌نبودن منابع برای حل پاره‌ای وعده‌ها این است که تحقق آنها اصولا به پتانسیل نیروی بالاتری نیازمند است، درحالی‌که در واقعیت، اولویت‌بندی‌ها در مراکز مختلف - که منابع محدود را به‌طور پراکنده در اختیار دارند- متفاوت است. زلزله اخیر در کرمانشاه اهمیت این مسئله را در سطوحی بازتاب داد. در مدت کوتاهی کمک به زلزله‌زده‌ها به مسئله نخست جامعه و دولت تبدیل شد. هم بالاترین مقام‌ها از آن منطقه دیدار و بر رفع نیازهای آسیب‌دیدگان تأکید کردند و هم سطوح مختلف جامعه انگیزه‌مند شدند و به حرکت درآمدند تا کمک کنند. این می‌تواند نمونه‌‌ای از اهمیت هم‌گرایی دولت و جامعه برای حل مسائل کلان اقتصادی و معیشتی، مشکلات اجتماعی مثل اعتیاد یا بی‌کاری یا محیط‌زیستی یا مسائل سیاسی باشد. در هفته پایانی آبان‌ماه نشست خوبی با عنوان مهم‌ترین مسئله‌ جامعه ایران از سوی انجمن جامعه‌شناسی با کمک چند نهاد مدنی دیگر در تهران برگزار شد. لطفا به گزارش همین جلسه نگاه کنید تا اهمیت مسئله بیشتر نمایان شود. هیچ جامعه‌ای تنها با درآمد و توان دولت، مشکلاتش حل نمی‌شود. این اشتباه است که نهادهای دولتی مشکلات را فرافکنی کنند یا برخی در جامعه همه‌چیز را تنها از دولت مطالبه کنند. مسائل هرقدر بزرگ‌تر باشند، حل آنها هم به توان بزرگ‌تر و بازه زمانی وسیع‌تری نیاز دارد. در کشور ما هم هیچ‌گاه مشکلات بزرگ تنها با پاس‌دادن توپ از این نهاد به آن دستگاه یا گاهی به جامعه یا برعکس رفع نمی‌شود. ما پیش از هر چیز به گفت‌وگوهای نخبگی برای نزدیک‌کردن نظرات و دستیابی به یک توافق نسبی درباره چیستی مهم‌ترین مسائل جامعه نیازمندیم. پس از آن خودبه‌خود مسیر دستیابی به راه‌حل عمومی هموارتر می‌شود. ما آسیب‌های زلزله را با چشم می‌دیدیم و همه به خود می‌آمدیم. درباره سایر مسائل - که مستقیما آنها را نمی‌بینیم یا از فرط تکرار به آنها خو گرفته‌ایم- به الگوی تقریبا مشابهی نیاز داریم.

تابستان گذشته با یکی از دوستان اندیشمند که اتفاقا دستی هم در روزنامه‌نگاری دارد، گفت‌وگو می‌کردم. دامنه سخن به مهم‌ترین مسائل ملی کشیده شد. پرسش این بود که چرا غالبا سیستم وعده‌دادن‌های موسمی به سرانجام نمی‌رسد. عرض من این بود که مادامی ‌که نوعی توافق بر سر مهم‌ترین مسائل در سطوح بالای نخبگان ایجاد نشود نمی‌توان انتظار داشت که اصولا راه‌ برون‌رفتی هم برای این مسائل گشوده شود.

به‌این‌ترتیب مسئله اساسی این است که توافق و اشتراکی بر سر اصل مسئله وجود ندارد. آزمون این نکته چندان سخت نیست. کمی در لابه‌لای خبرها به تفاوت نظرات در سطوح مختلف نگاه کنید. در متن جامعه هم می‌توانید از خود و دوستانتان همین سؤال را بپرسید و بعدا به تفاوت احتمالی نتایج نگاه کنید. در برابر اگر بتوان به‌نوعی اشتراک عمومی درباره مهم‌ترین مسائل مبتلابه جامعه رسید، مآلا انتظار اشتراک مساعی هم برای حل آنها ایجاد می‌شود. به عبارت دیگر یک دلیل مهم کافی‌نبودن منابع برای حل پاره‌ای وعده‌ها این است که تحقق آنها اصولا به پتانسیل نیروی بالاتری نیازمند است، درحالی‌که در واقعیت، اولویت‌بندی‌ها در مراکز مختلف - که منابع محدود را به‌طور پراکنده در اختیار دارند- متفاوت است. زلزله اخیر در کرمانشاه اهمیت این مسئله را در سطوحی بازتاب داد. در مدت کوتاهی کمک به زلزله‌زده‌ها به مسئله نخست جامعه و دولت تبدیل شد. هم بالاترین مقام‌ها از آن منطقه دیدار و بر رفع نیازهای آسیب‌دیدگان تأکید کردند و هم سطوح مختلف جامعه انگیزه‌مند شدند و به حرکت درآمدند تا کمک کنند. این می‌تواند نمونه‌‌ای از اهمیت هم‌گرایی دولت و جامعه برای حل مسائل کلان اقتصادی و معیشتی، مشکلات اجتماعی مثل اعتیاد یا بی‌کاری یا محیط‌زیستی یا مسائل سیاسی باشد. در هفته پایانی آبان‌ماه نشست خوبی با عنوان مهم‌ترین مسئله‌ جامعه ایران از سوی انجمن جامعه‌شناسی با کمک چند نهاد مدنی دیگر در تهران برگزار شد. لطفا به گزارش همین جلسه نگاه کنید تا اهمیت مسئله بیشتر نمایان شود. هیچ جامعه‌ای تنها با درآمد و توان دولت، مشکلاتش حل نمی‌شود. این اشتباه است که نهادهای دولتی مشکلات را فرافکنی کنند یا برخی در جامعه همه‌چیز را تنها از دولت مطالبه کنند. مسائل هرقدر بزرگ‌تر باشند، حل آنها هم به توان بزرگ‌تر و بازه زمانی وسیع‌تری نیاز دارد. در کشور ما هم هیچ‌گاه مشکلات بزرگ تنها با پاس‌دادن توپ از این نهاد به آن دستگاه یا گاهی به جامعه یا برعکس رفع نمی‌شود. ما پیش از هر چیز به گفت‌وگوهای نخبگی برای نزدیک‌کردن نظرات و دستیابی به یک توافق نسبی درباره چیستی مهم‌ترین مسائل جامعه نیازمندیم. پس از آن خودبه‌خود مسیر دستیابی به راه‌حل عمومی هموارتر می‌شود. ما آسیب‌های زلزله را با چشم می‌دیدیم و همه به خود می‌آمدیم. درباره سایر مسائل - که مستقیما آنها را نمی‌بینیم یا از فرط تکرار به آنها خو گرفته‌ایم- به الگوی تقریبا مشابهی نیاز داریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.