چاپ آخرین مقاله «چارلز داروین»
افتخاري براي «نيچر»
عبدالرضا شهبازی. مترجم و مروج علم
درست 10 سال پس از انتشار کتاب دورانساز «چارلز داروین» موسوم به «خاستگاه گونهها» در اواخر سال ۱۸۵۹، هفتهنامه نیچر پا به عرصه وجود نهاد. حدود ۱۳ سال بعد از انتشار این نشریه معتبر علمی، یعنی در تاریخ ۱۸ فوریه ۱۸۸۲، جوانی ۲۵ساله بهنام «والتر دروبریج کریک» که کارگاه کفشسازی داشت و در اوقات فراغت مباحث زمینشناسی و دیرینهشناسی را دنبال میکرد، به «داروین»ِ ۷۳ساله نامهای نوشت و گفت که بهتازگی سوسکی آبی را یافته است که به یکی از پاهای میانی آن یک دوکفهایِ کوچکِ آبشیرین، با قطری کمتر از یک سانتیمتر، چسبیده است. مجانیسواری این دوکفهای موضوعی در خور بررسی بود زیرا این روش جابهجاییِ فرصتطلبانه میتوانست سرنخی بهدست دهد برای حل این معما که چرا بیمهرگان ساکن آبهای شیرین بهرغم پراکنش گسترده جهانی، تنوعی بسیار اندک دارند. «کریک» در تشخیص علاقه «داروین» به این موضوع درست حدس زده بود. «داروین» بیدرنگ نامهای به «کریک» نوشت و او را پرسشباران کرد و همچنین خواست نمونه را برایش بفرستد. سوسک و بار گرانش، پیچیده در یک دستمال، مسافت حدود ۱۱۰ کیلومتری از نورتَمپتن، واقع در شمال غرب لندن، تا حوالی روستای داون، محل سکونت «داروین» در جنوب شرق لندن، را طی کرد و بر میز کارِ واضع نظریه تکامل حاضر شد. «داروین» سوسک و صدف را بهمدت سه ساعت در آب گذاشت تا بالاخره دوکفهای از پای سوسک جدا شد، آنگاه این دوکفهای سمج را برای تشخیص هویت به خانه «جان گوئین جفریز»، صدفشناس سرشناس فرستاد، ولی از بخت بد، «جفریز» در سفر بود و خدمتکار دستوپاچلفتی او صدف شکسته را برای «داروین» برگرداند. با این همه، هم «داروین» و هم «کریک» بهدرستی حدس زدند که این صدف قاعدتا باید همانی باشد که با نام علمی «Cyclas cornea» شناخته میشود. در ششم آوریل همان سال، یعنی کمتر از ۵۰ روز بعد از دریافت اولین نامه «کریک»، «داروین» مقالهای در هفتهنامه نیچر به چاپ رساند تحت عنوان «پراکندگی دوکفهایهای آب شیرین» درباره این دوکفهایِ مسافر. «داروین» در این مقاله کوتاه این پرسش را مطرح میکند که چنین دوکفهایهایی تا چه مسافتی میتوانند مجانیسواری کنند. «داروین» همچنين مینویسد که آقای «کریک» دو هفته بعد در همان آبگیر اول قورباغه مردهای را مییابد که یک دوکفهای، درست از همان گونه نخستین ولی کمی کوچکتر، به یکی از پاهای عقبی آن چسبیده بوده است. «کریک» قورباغه را دو روز در آب میگذارد، ولی صدف جدا نمیشود، بنابراین بهناچار آن پای قورباغه را جدا میکند تا بالاخره صدف مزاحم، که همچنان زنده بوده، تصمیم به جدایی بگیرد. افزون بر این، «داروین» چند مورد دیگر از فرصتطلبی دوکفهایها را بهاختصار برمیشمرد. «داروین» در پایان این مقاله نتیجه میگیرد که دوکفهایها بیتردید به یمن چنین روشی بهکرات از آبگیری به آبگیری دیگر حرکت میکنند و حتی با آویختن از پرندگان آبزی، میتوانند تا مسافتهای بسیار طولانی جابهجا شوند و سبب اختلاط جمعیتی شوند. از همین رو، این ادعای «جفریز» ـ در کتاب «صدفهای انگلستان» ـ را مبنی بر اینکه پراکنش صدفهای آب شیرین در گذشتهای بسیار دور اتفاق افتاده و دیگر رخ نمیدهد، رد میکند. «داروین» ۱۳ روز بعد از انتشار این مقاله از دنیا رفت و ۷۱ سال بعد از این واقعه، «فرانسیس کریک»، نوه «والتر کریک»، بهکمک «جیمز واتسون» موفق به کشف ساختار مولکول دیانای شدند و دنیای زیستشناسی را دگرگون کردند.
درست 10 سال پس از انتشار کتاب دورانساز «چارلز داروین» موسوم به «خاستگاه گونهها» در اواخر سال ۱۸۵۹، هفتهنامه نیچر پا به عرصه وجود نهاد. حدود ۱۳ سال بعد از انتشار این نشریه معتبر علمی، یعنی در تاریخ ۱۸ فوریه ۱۸۸۲، جوانی ۲۵ساله بهنام «والتر دروبریج کریک» که کارگاه کفشسازی داشت و در اوقات فراغت مباحث زمینشناسی و دیرینهشناسی را دنبال میکرد، به «داروین»ِ ۷۳ساله نامهای نوشت و گفت که بهتازگی سوسکی آبی را یافته است که به یکی از پاهای میانی آن یک دوکفهایِ کوچکِ آبشیرین، با قطری کمتر از یک سانتیمتر، چسبیده است. مجانیسواری این دوکفهای موضوعی در خور بررسی بود زیرا این روش جابهجاییِ فرصتطلبانه میتوانست سرنخی بهدست دهد برای حل این معما که چرا بیمهرگان ساکن آبهای شیرین بهرغم پراکنش گسترده جهانی، تنوعی بسیار اندک دارند. «کریک» در تشخیص علاقه «داروین» به این موضوع درست حدس زده بود. «داروین» بیدرنگ نامهای به «کریک» نوشت و او را پرسشباران کرد و همچنین خواست نمونه را برایش بفرستد. سوسک و بار گرانش، پیچیده در یک دستمال، مسافت حدود ۱۱۰ کیلومتری از نورتَمپتن، واقع در شمال غرب لندن، تا حوالی روستای داون، محل سکونت «داروین» در جنوب شرق لندن، را طی کرد و بر میز کارِ واضع نظریه تکامل حاضر شد. «داروین» سوسک و صدف را بهمدت سه ساعت در آب گذاشت تا بالاخره دوکفهای از پای سوسک جدا شد، آنگاه این دوکفهای سمج را برای تشخیص هویت به خانه «جان گوئین جفریز»، صدفشناس سرشناس فرستاد، ولی از بخت بد، «جفریز» در سفر بود و خدمتکار دستوپاچلفتی او صدف شکسته را برای «داروین» برگرداند. با این همه، هم «داروین» و هم «کریک» بهدرستی حدس زدند که این صدف قاعدتا باید همانی باشد که با نام علمی «Cyclas cornea» شناخته میشود. در ششم آوریل همان سال، یعنی کمتر از ۵۰ روز بعد از دریافت اولین نامه «کریک»، «داروین» مقالهای در هفتهنامه نیچر به چاپ رساند تحت عنوان «پراکندگی دوکفهایهای آب شیرین» درباره این دوکفهایِ مسافر. «داروین» در این مقاله کوتاه این پرسش را مطرح میکند که چنین دوکفهایهایی تا چه مسافتی میتوانند مجانیسواری کنند. «داروین» همچنين مینویسد که آقای «کریک» دو هفته بعد در همان آبگیر اول قورباغه مردهای را مییابد که یک دوکفهای، درست از همان گونه نخستین ولی کمی کوچکتر، به یکی از پاهای عقبی آن چسبیده بوده است. «کریک» قورباغه را دو روز در آب میگذارد، ولی صدف جدا نمیشود، بنابراین بهناچار آن پای قورباغه را جدا میکند تا بالاخره صدف مزاحم، که همچنان زنده بوده، تصمیم به جدایی بگیرد. افزون بر این، «داروین» چند مورد دیگر از فرصتطلبی دوکفهایها را بهاختصار برمیشمرد. «داروین» در پایان این مقاله نتیجه میگیرد که دوکفهایها بیتردید به یمن چنین روشی بهکرات از آبگیری به آبگیری دیگر حرکت میکنند و حتی با آویختن از پرندگان آبزی، میتوانند تا مسافتهای بسیار طولانی جابهجا شوند و سبب اختلاط جمعیتی شوند. از همین رو، این ادعای «جفریز» ـ در کتاب «صدفهای انگلستان» ـ را مبنی بر اینکه پراکنش صدفهای آب شیرین در گذشتهای بسیار دور اتفاق افتاده و دیگر رخ نمیدهد، رد میکند. «داروین» ۱۳ روز بعد از انتشار این مقاله از دنیا رفت و ۷۱ سال بعد از این واقعه، «فرانسیس کریک»، نوه «والتر کریک»، بهکمک «جیمز واتسون» موفق به کشف ساختار مولکول دیانای شدند و دنیای زیستشناسی را دگرگون کردند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.