|

بازي بازنده عربستان

ترجمه: شهرام زرندار

ترکیب قدرت، جاه‌طلبی و اضطراب، قابل انفجار است و این روزها مقدار زیادی از این سه در ریاض وجود دارد. عربستان سعودی که روزگاری یک قدرت منطقه‌ای منفعل و محتاط بود، در سال‌های اخیر هدف جدیدی برای خود یافته ‌است. جاه‌طلبی بی‌رحمانه محمدبن‌سلمان، ولیعهد عربستان، در نمایش کامل در خانه با حمله به تجار و اعضای خانواده سلطنتی همچنین در سرتاسر خاورمیانه انعکاس یافته و این به واسطه وجود اضطراب درمورد نفوذ ایران به جلو رانده می‌شود.

شاهزاده محمد برای این امر دلیلی دارد. ایران در راه تبدیل‌شدن به یک قدرت مسلط - از عراق تا لبنان - است. احتمال دارد که عربستان سعودی درباره نیات و قدرت ایرانی‌ها مبالغه کند اما کشورهای غربی و آسیایی نوعا نیات و قدرت ایرانی‌ها را درست ارزیابی نمی‌کنند. خود ایرانی‌ها درباره اینکه چگونه به منطقه می‌نگرند موضعی روشن دارند. «هیچ عملیات تعیین‌کننده‌ای در عراق، سوریه، لبنان، شمال آفریقا و منطقه خلیج‌فارس بدون رضایت ایران نمی‌تواند رخ دهد». این امکان وجود دارد که بغداد، دمشق و بیروت در کنترل کامل تهران نباشد اما به‌خاطر وجود نواب و متحدانش، تهران می‌تواند به‌طرزی تعیین‌کننده میدان‌های جنگ و سیاست آنها را سروسامان دهد. با توجه به این شرایط و وضعیت‌ها شاهزاده‌محمد دلیل کافی برای زیرسؤال‌بردن ارزش خطرپذیری پیشینیانش درباره سیاست خارجی عربستان دارد. در دوران شاهان قبلی عربستان سعودی، ریاض صدالبته مشتاق همکاری با تهران با وجود اعمال تحریک‌کننده آنها بوده ‌است... ملک‌عبدالله با هاشمی‌رفسنجانی و محمد خاتمی، رؤسای‌جمهوري پیشین ایران، کنار آمده بود... در حال حاضر سیاست خارجی و امنیتی سعودی‌ها شتاب کمتری گرفته است... دخالت نظامي عربستان سعودي در يمن، گران و پرهزينه بوده بي‌آنكه نتيجه‌اي حاصل شود. در حقيقت اين جنگ مي‌تواند منجر به نتيجه‌اي شود كه رياض شديدا از آن اجتناب می‌كند: تغییر جنبش حوثي به چيزي شبيه حزب‌الله لبنان.
با اين تفاوت كه حوثي‌ها خيلي به مرزهاي عربستان نزديك‌ترند... محاصره قطر از سوي ائتلاف به رهبري عربستان موفق‌تر بوده. اگر اين مسئله را بپذيريم، هزينه پرداخت‌شده براي حل اين بحران براي همه سرسام‌آور بوده است؛ مشاجره‌ شكل‌يافته از سوي سعودي‌ها كه به‌طور هم‌زمان در مبارزه براي آينده خاورميانه هستند، از سوي بسياري از پايتخت‌ها به‌عنوان يك درگيري غيرضروري و مزاحم بين خاندان ثروتمند سلطنتي به حساب مي‌آيد. آخرين ماجراجويي سعودي‌ها- استعفاي اجباري سعد حريري- بسياري را در لبنان و جاهاي ديگر متحير كرده است. اين احتمال وجود دارد كه اين حركات پيامدهاي مخربي داشته باشد. اين حركت درست به بازي ايران و حزب‌الله ياري مي‌رساند... در حقيقت اگر هدف رياض مقابله با ايران باشد، ميدان‌هاي جنگ اشتباهي را برگزيده است. لبنان و يمن كشورهاي پيراموني هستند؛ جايي كه در آنها جنگ، پرهزينه و پيچيده است، برون‌دادهاي اين جنگ‌ها مبهم و بازده آنها اندك است. در خاورميانه هزينه اين جنگ‌ها بالا و خطرات آنها حتي بيشتر است. در هر دوی این کشورها ایران جلوتر از سعودی‌هاست. شاید اخبار بهتر برای سعودی‌ها خبرهایی است که از عراق می‌رسد؛ جایی که در آن سعودی‌ها دیر ولی بالاخره پس از انکار واقعیت‌های سیاسی جدید از سال 2003 بدین سو بار دیگر درگیر شده‌اند. ماه عسل مقتدی صدر، روحانی آتشین‌مزاجی که تبدیل به منتقد پوپولیست نقش ایران در عراق شده، با دربار سعودی و نزدیک‌شدن حیدرالعبادی، نخست‌وزیر عراق، به سعودی‌ها، خارق‌العاده و درعین‌حال حرکاتی با نیت متعادل‌كردن نفوذ تهران بوده ‌است. ریاض از راهی سخت‌تر فرا گرفته که ائتلاف‌های منطقه‌ای که با هزینه زیاد کشت شده‌اند ضرورتا منجر به فوايد مورد انتظار سیاسی و نظامی نمی‌شوند. ریاض به واسطه تجربه‌اش با دولت اوباما آزرده شده؛ به‌ویژه به واسطه اشتیاق اوباما برای بده‌بستان‌ به منظور ترمیم روابط با تهران. هنگامی که نوبت به ایران می‌رسد ریاض و واشنگتن به طرزی انکارناپذير به سوی هم‌گرایی می‌روند اما این مسئله منجر به اتخاذ یک راهبرد مشترک نشده است. ایران نشان داده هنگامی که دوستان و هم‌پیمانانش در روزگار خوب و بد به او نیاز دارند او آنجا در کنارشان خواهد بود. عربستان سعودی این ثبات قدم را ندارد. كافي است از شورشیان سوری، رهبران قبایل عراقی و سیاست‌مداران لبنانی بپرسید، همه آنها همین را می‌گویند.

ترکیب قدرت، جاه‌طلبی و اضطراب، قابل انفجار است و این روزها مقدار زیادی از این سه در ریاض وجود دارد. عربستان سعودی که روزگاری یک قدرت منطقه‌ای منفعل و محتاط بود، در سال‌های اخیر هدف جدیدی برای خود یافته ‌است. جاه‌طلبی بی‌رحمانه محمدبن‌سلمان، ولیعهد عربستان، در نمایش کامل در خانه با حمله به تجار و اعضای خانواده سلطنتی همچنین در سرتاسر خاورمیانه انعکاس یافته و این به واسطه وجود اضطراب درمورد نفوذ ایران به جلو رانده می‌شود.

شاهزاده محمد برای این امر دلیلی دارد. ایران در راه تبدیل‌شدن به یک قدرت مسلط - از عراق تا لبنان - است. احتمال دارد که عربستان سعودی درباره نیات و قدرت ایرانی‌ها مبالغه کند اما کشورهای غربی و آسیایی نوعا نیات و قدرت ایرانی‌ها را درست ارزیابی نمی‌کنند. خود ایرانی‌ها درباره اینکه چگونه به منطقه می‌نگرند موضعی روشن دارند. «هیچ عملیات تعیین‌کننده‌ای در عراق، سوریه، لبنان، شمال آفریقا و منطقه خلیج‌فارس بدون رضایت ایران نمی‌تواند رخ دهد». این امکان وجود دارد که بغداد، دمشق و بیروت در کنترل کامل تهران نباشد اما به‌خاطر وجود نواب و متحدانش، تهران می‌تواند به‌طرزی تعیین‌کننده میدان‌های جنگ و سیاست آنها را سروسامان دهد. با توجه به این شرایط و وضعیت‌ها شاهزاده‌محمد دلیل کافی برای زیرسؤال‌بردن ارزش خطرپذیری پیشینیانش درباره سیاست خارجی عربستان دارد. در دوران شاهان قبلی عربستان سعودی، ریاض صدالبته مشتاق همکاری با تهران با وجود اعمال تحریک‌کننده آنها بوده ‌است... ملک‌عبدالله با هاشمی‌رفسنجانی و محمد خاتمی، رؤسای‌جمهوري پیشین ایران، کنار آمده بود... در حال حاضر سیاست خارجی و امنیتی سعودی‌ها شتاب کمتری گرفته است... دخالت نظامي عربستان سعودي در يمن، گران و پرهزينه بوده بي‌آنكه نتيجه‌اي حاصل شود. در حقيقت اين جنگ مي‌تواند منجر به نتيجه‌اي شود كه رياض شديدا از آن اجتناب می‌كند: تغییر جنبش حوثي به چيزي شبيه حزب‌الله لبنان.
با اين تفاوت كه حوثي‌ها خيلي به مرزهاي عربستان نزديك‌ترند... محاصره قطر از سوي ائتلاف به رهبري عربستان موفق‌تر بوده. اگر اين مسئله را بپذيريم، هزينه پرداخت‌شده براي حل اين بحران براي همه سرسام‌آور بوده است؛ مشاجره‌ شكل‌يافته از سوي سعودي‌ها كه به‌طور هم‌زمان در مبارزه براي آينده خاورميانه هستند، از سوي بسياري از پايتخت‌ها به‌عنوان يك درگيري غيرضروري و مزاحم بين خاندان ثروتمند سلطنتي به حساب مي‌آيد. آخرين ماجراجويي سعودي‌ها- استعفاي اجباري سعد حريري- بسياري را در لبنان و جاهاي ديگر متحير كرده است. اين احتمال وجود دارد كه اين حركات پيامدهاي مخربي داشته باشد. اين حركت درست به بازي ايران و حزب‌الله ياري مي‌رساند... در حقيقت اگر هدف رياض مقابله با ايران باشد، ميدان‌هاي جنگ اشتباهي را برگزيده است. لبنان و يمن كشورهاي پيراموني هستند؛ جايي كه در آنها جنگ، پرهزينه و پيچيده است، برون‌دادهاي اين جنگ‌ها مبهم و بازده آنها اندك است. در خاورميانه هزينه اين جنگ‌ها بالا و خطرات آنها حتي بيشتر است. در هر دوی این کشورها ایران جلوتر از سعودی‌هاست. شاید اخبار بهتر برای سعودی‌ها خبرهایی است که از عراق می‌رسد؛ جایی که در آن سعودی‌ها دیر ولی بالاخره پس از انکار واقعیت‌های سیاسی جدید از سال 2003 بدین سو بار دیگر درگیر شده‌اند. ماه عسل مقتدی صدر، روحانی آتشین‌مزاجی که تبدیل به منتقد پوپولیست نقش ایران در عراق شده، با دربار سعودی و نزدیک‌شدن حیدرالعبادی، نخست‌وزیر عراق، به سعودی‌ها، خارق‌العاده و درعین‌حال حرکاتی با نیت متعادل‌كردن نفوذ تهران بوده ‌است. ریاض از راهی سخت‌تر فرا گرفته که ائتلاف‌های منطقه‌ای که با هزینه زیاد کشت شده‌اند ضرورتا منجر به فوايد مورد انتظار سیاسی و نظامی نمی‌شوند. ریاض به واسطه تجربه‌اش با دولت اوباما آزرده شده؛ به‌ویژه به واسطه اشتیاق اوباما برای بده‌بستان‌ به منظور ترمیم روابط با تهران. هنگامی که نوبت به ایران می‌رسد ریاض و واشنگتن به طرزی انکارناپذير به سوی هم‌گرایی می‌روند اما این مسئله منجر به اتخاذ یک راهبرد مشترک نشده است. ایران نشان داده هنگامی که دوستان و هم‌پیمانانش در روزگار خوب و بد به او نیاز دارند او آنجا در کنارشان خواهد بود. عربستان سعودی این ثبات قدم را ندارد. كافي است از شورشیان سوری، رهبران قبایل عراقی و سیاست‌مداران لبنانی بپرسید، همه آنها همین را می‌گویند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.