گفتوگو با وحید موساییان
گاهی دست هنر برای تأثیرگذاری روی مسئولان کوتاه است
گروه هنر: جمعی از بازیگران و هنرمندان سینما براي ابراز همدردی با زلزلهزدگان غرب کشور راهی استان کرمانشاه شدند و از روستاها و شهرستانهای زلزلهزده این استان بازدید کردند. فریبا کوثری، مریلا زارعی، کتایون ریاحی، همایون اسعدیان، پرند زاهدی، یکتا ناصر، عبدالحسن برزیده و محمدعلی باشهآهنگر ازجمله این هنرمندان هستند که در این دیدارها موجبات دلگرمی را برای آسیبدیدگان فراهم کردند. بهرام رادان، بازیگر سینما نيز با سفر به کرمانشاه و سرپل ذهاب، در مناطق زلزلهزده حضور یافت و به توزیع کمکها در بین آنها پرداخت. با وحید موسائیان، کارگردان ایرانی فیلمهای کوتاه سینمایی و مستند و از اعضای آکادمی فیلم آسیاپاسیفیک که توانسته جوایز متعددی از جشنوارههای ایرانی و خارجی کسب کند، درباره این موضوع هنرمندان گپ زدهایم که در ادامه میخوانید.
در چند روز گذشته هنرمندان و چهرههای بسیاری برای کمک به آسیبدیدگان زلزله غرب کشور سفر کردند و هرکدام روایتهایی از شرایط سخت مردم داشتند. شما هم سفری به روستاهای مناطق آسیبدیده داشتید، شرایط مردم چطور بود؟
متأسفانه عمق فاجعه آنقدر زیاد بود که شرایط بدتر از چیزي بود که تصور میکردم. اتفاقا میزان خسارت و عمق فاجعه در روستاها بیشتر از شهر بود. بخشی از اتفاقاتی را که در چند روز گذشته به مردم این دیار گذشته است، همه ما از فضاهای مجازی دنبال کردهایم و از اخبار مطلع هستیم، اما شاید فکرکردن به همین موضوع که در آینده ممکن است این اتفاق برای بسیاری از ما در گوشهگوشه این کشور تکرار شود وحشتانگیز است؛ اینکه در گذشته نیز بارها درباره اتفاقاتی که میتواند تا حد زیادی جلوي آثار مخرب زلزله را بگیرد صحبت شده، اما به آن کمترین توجهی نشده است. بههرحال همه ما میدانیم که نمیتوان مقابل بلایای طبیعی ایستاد، اما میتوان با درسگرفتن از تجربیات گذشته، میزان خسارات مالی و جانی را کمتر کرد. آیا همیشه باید اتفاقی تکرار شود تا از آن درس بگیریم؟ و همهچیز را از اول شروع کنیم؟ بههرحال شرایطی که مردم آن منطقه دچارش هستند اصلا ساده نیست و روزها و شبهای سختی را پشتسر میگذارند و امیدوارم همین زلزله بتواند هشداری باشد که برای آینده و اتفاقات پیشبینی نشده آمادهتر باشیم.
اما شاید نکته جالب توجه برای من این بود که مردم اين مناطق با تمام کموکاستیهایی که با آن روبهرو بودند، از مردم برای کمکهایشان سپاسگزار بودند و این جالبترین تصویری است که از این سفر به خاطر دارم. شاید کمتر کسی فکر کند در چنین شرایط سختی باید از هموطنانش و کمکهایشان سپاسگزار باشد، اما مردم زلزلهزده این کار را انجام میدهند و به نظرم این اتفاق بار مسئولیت را بر دوشمان سنگینتر میکند.
بهعنوان یک فیلمساز، انگیزه دیگری غیر از سفر به این منطقه داشتید؟ چراکه بههرحال بسیاری از مستندسازان و هنرمندان در چنین شرایطی ساخت فیلم را اتفاق بهتری برای مطرحکردن مسائلی میدانند که ممکن است در آینده از بحرانهایی جلوگیری کند.
به نظرم این بیانصافی است که غیر از سفر و کمک به مردم آنجا، هدف دیگری را دنبال میکردم. تنها انگیزه من کمک و همدردی با مردم بود و هیچگاه به این فکر نکردم که ممکن است کار دیگری انجام دهم. من هم مثل تمام مردم ایران کنار هموطنانم بودم و همین برایم کافی است.
اما بسیاری معتقدند که زبان هنر برای مطرحکردن بسیاری از کاستیها یا اتفاقات ناخوشایند میتواند راهگشا باشد... .
واقعیت این است که دست هنر در بسیاری از مواقع در مطرحکردن بسیاری از موضوعات برای تأثیرگذاری روی تصمیمسازان کوتاه است. تابهحال تلاشهایی در این عرصه انجام شده است، اما باید با دید بهتری نگاه کرد. تلاشهایی که در گذشته انجام شده و هشدارهایی که نسبت به وقوع سیل و زلزله و بلاهای طبیعی در بستر ساخت یک فیلم مستند یا داستانی ارائه شده است، تأثیر خودش را روی مسئولان آنطور که باید داشته است؟ واقعیت این است که نمیتوان همهچیز را از هنرمند و فیلمساز انتظار داشت. تابهحال غیر از فیلمهای ماندگاری که در سینمای بلند درباره بلایای طبیعی ساخته شده است، در سینمای مستند نمونههای بسیار خوب و شناختهشدهای داریم، اما آیا این دست فیلمها توانستند جریانی را به وجود بیاورند که تأثیراتش را امروز ببینیم؟ یا تأثیری روی مسئولان داشته باشند. پاسخ من منفی است. یک نمونه درخشان از فیلمی که به تبعات زلزله پرداخته است، فیلم «زندگی و دیگر هیچ» بود که از فیلمهای ماندگار تاریخ سینمای ایران است، اما سینمای کیارستمی هرگز به این شکل نبود که راهکار ارائه دهد که این کار را انجام بدهید یا ندهید، اما این فیلم درخشان همیشه دیدنی و تأثیرگذار
است.
پس فکر میکنید دست فیلمساز در این شرایط بسته است و نمیتوان انتظار بیشتری داشت؟
باید به این نگاه کنیم که بسیاری از دستگاههای عریضوطویل در کشور ما بهطور مستقیم برای کاهش آسیب در شرایط اینچنینی فعالیت میکنند و اتفاقا همان دستگاهها میتوانند با ساخت فیلمهایی که آگاهیدهنده باشند، تأثیرگذاری بیشتری داشته باشند. همه ما میدانیم فیلمسازی در ایران کار دشواری است یا نمیتوان تمامی وظایف را به فیلمسازی سپرد که برای فیلمسازی مسیر دشواری را طی میکند و با مشکلات عدیدهای روبهرو است. اتفاقا میتوان موضوع ساخت فیلمهایی را که میتوانند هشداردهنده باشند و با آگاهیدادن از خسارتهای جانی و مالی مردم کم کنند به ارگانها یا دستگاههایی سپرد که مستقیم با اینگونه مسائل مرتبط هستند.
در چند روز گذشته شبکههای اجتماعی بیشترین نقش را در زمینه اطلاعرسانی ایفا کردند و در این شرایط اطلاعات خیلی سریع مخابره میشود. نگاه شما به تأثیرگذاری شبکههای اجتماعی چیست؟
بله، بیشترین اخبار و اطلاعات مربوط به شبکههای اجتماعی است. جدا از اینکه در این شبکهها نیز نمیتوان جلوی شایعهسازی را گرفت، در نهایت رسانهای است که مردم بیشترین تعامل را با آن دارند و اخبار را بیواسطه به مخاطبشان انتقال میدهند. و گاهی افسوس میخوری ایکاش در زمان زلزله بم یا طبس هم این امکانات بود، آن وقت شاید بهتر میشد از بسیاری از موضوعات باخبر بود و کمک مؤثرتری به مردمی که در شرایط بدی بهسر میبردند داشت.
گروه هنر: جمعی از بازیگران و هنرمندان سینما براي ابراز همدردی با زلزلهزدگان غرب کشور راهی استان کرمانشاه شدند و از روستاها و شهرستانهای زلزلهزده این استان بازدید کردند. فریبا کوثری، مریلا زارعی، کتایون ریاحی، همایون اسعدیان، پرند زاهدی، یکتا ناصر، عبدالحسن برزیده و محمدعلی باشهآهنگر ازجمله این هنرمندان هستند که در این دیدارها موجبات دلگرمی را برای آسیبدیدگان فراهم کردند. بهرام رادان، بازیگر سینما نيز با سفر به کرمانشاه و سرپل ذهاب، در مناطق زلزلهزده حضور یافت و به توزیع کمکها در بین آنها پرداخت. با وحید موسائیان، کارگردان ایرانی فیلمهای کوتاه سینمایی و مستند و از اعضای آکادمی فیلم آسیاپاسیفیک که توانسته جوایز متعددی از جشنوارههای ایرانی و خارجی کسب کند، درباره این موضوع هنرمندان گپ زدهایم که در ادامه میخوانید.
در چند روز گذشته هنرمندان و چهرههای بسیاری برای کمک به آسیبدیدگان زلزله غرب کشور سفر کردند و هرکدام روایتهایی از شرایط سخت مردم داشتند. شما هم سفری به روستاهای مناطق آسیبدیده داشتید، شرایط مردم چطور بود؟
متأسفانه عمق فاجعه آنقدر زیاد بود که شرایط بدتر از چیزي بود که تصور میکردم. اتفاقا میزان خسارت و عمق فاجعه در روستاها بیشتر از شهر بود. بخشی از اتفاقاتی را که در چند روز گذشته به مردم این دیار گذشته است، همه ما از فضاهای مجازی دنبال کردهایم و از اخبار مطلع هستیم، اما شاید فکرکردن به همین موضوع که در آینده ممکن است این اتفاق برای بسیاری از ما در گوشهگوشه این کشور تکرار شود وحشتانگیز است؛ اینکه در گذشته نیز بارها درباره اتفاقاتی که میتواند تا حد زیادی جلوي آثار مخرب زلزله را بگیرد صحبت شده، اما به آن کمترین توجهی نشده است. بههرحال همه ما میدانیم که نمیتوان مقابل بلایای طبیعی ایستاد، اما میتوان با درسگرفتن از تجربیات گذشته، میزان خسارات مالی و جانی را کمتر کرد. آیا همیشه باید اتفاقی تکرار شود تا از آن درس بگیریم؟ و همهچیز را از اول شروع کنیم؟ بههرحال شرایطی که مردم آن منطقه دچارش هستند اصلا ساده نیست و روزها و شبهای سختی را پشتسر میگذارند و امیدوارم همین زلزله بتواند هشداری باشد که برای آینده و اتفاقات پیشبینی نشده آمادهتر باشیم.
اما شاید نکته جالب توجه برای من این بود که مردم اين مناطق با تمام کموکاستیهایی که با آن روبهرو بودند، از مردم برای کمکهایشان سپاسگزار بودند و این جالبترین تصویری است که از این سفر به خاطر دارم. شاید کمتر کسی فکر کند در چنین شرایط سختی باید از هموطنانش و کمکهایشان سپاسگزار باشد، اما مردم زلزلهزده این کار را انجام میدهند و به نظرم این اتفاق بار مسئولیت را بر دوشمان سنگینتر میکند.
بهعنوان یک فیلمساز، انگیزه دیگری غیر از سفر به این منطقه داشتید؟ چراکه بههرحال بسیاری از مستندسازان و هنرمندان در چنین شرایطی ساخت فیلم را اتفاق بهتری برای مطرحکردن مسائلی میدانند که ممکن است در آینده از بحرانهایی جلوگیری کند.
به نظرم این بیانصافی است که غیر از سفر و کمک به مردم آنجا، هدف دیگری را دنبال میکردم. تنها انگیزه من کمک و همدردی با مردم بود و هیچگاه به این فکر نکردم که ممکن است کار دیگری انجام دهم. من هم مثل تمام مردم ایران کنار هموطنانم بودم و همین برایم کافی است.
اما بسیاری معتقدند که زبان هنر برای مطرحکردن بسیاری از کاستیها یا اتفاقات ناخوشایند میتواند راهگشا باشد... .
واقعیت این است که دست هنر در بسیاری از مواقع در مطرحکردن بسیاری از موضوعات برای تأثیرگذاری روی تصمیمسازان کوتاه است. تابهحال تلاشهایی در این عرصه انجام شده است، اما باید با دید بهتری نگاه کرد. تلاشهایی که در گذشته انجام شده و هشدارهایی که نسبت به وقوع سیل و زلزله و بلاهای طبیعی در بستر ساخت یک فیلم مستند یا داستانی ارائه شده است، تأثیر خودش را روی مسئولان آنطور که باید داشته است؟ واقعیت این است که نمیتوان همهچیز را از هنرمند و فیلمساز انتظار داشت. تابهحال غیر از فیلمهای ماندگاری که در سینمای بلند درباره بلایای طبیعی ساخته شده است، در سینمای مستند نمونههای بسیار خوب و شناختهشدهای داریم، اما آیا این دست فیلمها توانستند جریانی را به وجود بیاورند که تأثیراتش را امروز ببینیم؟ یا تأثیری روی مسئولان داشته باشند. پاسخ من منفی است. یک نمونه درخشان از فیلمی که به تبعات زلزله پرداخته است، فیلم «زندگی و دیگر هیچ» بود که از فیلمهای ماندگار تاریخ سینمای ایران است، اما سینمای کیارستمی هرگز به این شکل نبود که راهکار ارائه دهد که این کار را انجام بدهید یا ندهید، اما این فیلم درخشان همیشه دیدنی و تأثیرگذار
است.
پس فکر میکنید دست فیلمساز در این شرایط بسته است و نمیتوان انتظار بیشتری داشت؟
باید به این نگاه کنیم که بسیاری از دستگاههای عریضوطویل در کشور ما بهطور مستقیم برای کاهش آسیب در شرایط اینچنینی فعالیت میکنند و اتفاقا همان دستگاهها میتوانند با ساخت فیلمهایی که آگاهیدهنده باشند، تأثیرگذاری بیشتری داشته باشند. همه ما میدانیم فیلمسازی در ایران کار دشواری است یا نمیتوان تمامی وظایف را به فیلمسازی سپرد که برای فیلمسازی مسیر دشواری را طی میکند و با مشکلات عدیدهای روبهرو است. اتفاقا میتوان موضوع ساخت فیلمهایی را که میتوانند هشداردهنده باشند و با آگاهیدادن از خسارتهای جانی و مالی مردم کم کنند به ارگانها یا دستگاههایی سپرد که مستقیم با اینگونه مسائل مرتبط هستند.
در چند روز گذشته شبکههای اجتماعی بیشترین نقش را در زمینه اطلاعرسانی ایفا کردند و در این شرایط اطلاعات خیلی سریع مخابره میشود. نگاه شما به تأثیرگذاری شبکههای اجتماعی چیست؟
بله، بیشترین اخبار و اطلاعات مربوط به شبکههای اجتماعی است. جدا از اینکه در این شبکهها نیز نمیتوان جلوی شایعهسازی را گرفت، در نهایت رسانهای است که مردم بیشترین تعامل را با آن دارند و اخبار را بیواسطه به مخاطبشان انتقال میدهند. و گاهی افسوس میخوری ایکاش در زمان زلزله بم یا طبس هم این امکانات بود، آن وقت شاید بهتر میشد از بسیاری از موضوعات باخبر بود و کمک مؤثرتری به مردمی که در شرایط بدی بهسر میبردند داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.