اعتماد دوباره به دستگاه دیپلماسی
مقداد رحمانزاده-دانشجوی دکترای علوم سیاسی
پس از رویکارآمدن دولت حسن روحانی در سال 92، تغییر مهم و استراتژیکی در رویکرد مسئولان عالی کشور در موضوع مناقشه هستهای بین ایران و طرفین مذاکره به وجود آمد و آن انتقال پیگیری و هدایت پرونده از شورای عالی امنیت ملی به وزارت امور خارجه بود. این تغییر رویکرد که با استقبال طرفین مذاکره نیز مواجه شد، واجد نکات محوری مهمی بود؛ اولا، بُعد نظامی و امنیتی پرونده هستهای کمرنگ میشد و این موضوع بهلحاظ بینالمللی و تبلیغاتی، برای ایران نقطه مثبتی تلقی میشد. ثانیا، انجام مذاکرات در اختیار دستگاه متولی دیپلماسی که دارای تجربه و تخصص لازم در امر مذاکرات بینالمللی است، قرار گرفت. ثالثا، در توافق نهایی به دلیل تخصص و تسلط مذاکرهکنندگان در امور حقوق بینالملل و روابط بینالملل، توافقی جامع، کامل و دارای ضمانت اجرائی پذیرفتنی به دست آمد که حتی دونالد ترامپ هم نتوانست برخلاف میل باطنیاش، آن را زیر پا بگذارد. قطعا حل مسئله هستهای تنها مشکل سیاست خارجی ایران نبوده و ایران در حوزه سیاست خارجی و تعامل با نظام بینالملل، با چالشهای دیگری نیز روبهروست؛ اما مدل حل مسئله هستهای را میتوان بهعنوان یک پارادایم در نظر گرفت و از این الگو در حل دیگر چالشهای پیشرو در حوزه سیاست خارجی و روابط بینالملل بهره برد. سیاست در حوزه روابط بینالملل بر اساس منافع است و کسانی میتوانند منافع کشور خود را در مذاکرات به نحو احسن برآورده کنند که علم و تجربه لازم را داشته باشند. سیاست خارجی که به معنی دنبالکردن اهداف کشورها در محیط بینالمللی است و شنیدن صدای واحد از دستگاه دیپلماسی رسمی کشور که زبان گفتوگو و تعامل با دنیا را میداند و تخصص و تجربه لازم را در این برهه حساس دارد، میتواند نقطهعطفی در عملکرد نظام در حوزه سیاست خارجی باشد. همه باید به این باور برسند که سیاست و علم روابط بینالملل، امری کاملا تخصصی است و به ورود استادان و صاحبنظران علم سیاست به این حوزه مهم و استراتژیک نیاز دارد که ازقضا، وزیر امور خارجه و تیمی که او آن را سامان داده بود، همه از تحصیلکردگان و استادان حوزه روابط بینالملل، حقوق بینالملل و علوم سیاسی هستند و ارتباط خوبی با دیگر استادان دانشگاه در این حوزه دارند. ایران اکنون در برهه حساسی قرار دارد و مثلث اسرائیل، عربستان و آمریکا، نقشههای خطرناکی برای خاورمیانه و ایران کشیدهاند. اعتماد دوباره به دکتر ظریف و تیم او در وزارت امور خارجه، میتواند ما را در گذر از این پیچ خطرناک یاری کند. سیاست خارجی محل مناقشههای سیاسی و جناحی نیست و باید با انسجام درونی و اتخاذ سیاستی واحد، منافع و امنیت ملی را در نظام پیچیده بینالملل تأمین کرد. همانگونه که با اعتماد به دکتر ظریف و تیم مذاکرهکننده در موضوع هستهای، با نگاه برد - برد از بحران ساختهشده به سلامت عبور کردیم، میتوان با کاربست این مدل در دیگر موضوعات محل مناقشه یا چالشهای پیشرو، به موفقیتها و دستاوردهای معقول و مقبولی دست یافت. وظیفه حاکمیت، حفظ منافع مردم و ایجاد رفاه، آسایش و امنیت است و دستگاه سیاست خارجی فعال و تخصصمحور میتواند بازوی محکمی در روند توسعه و کاهش تنش و افزایش تعاملات بینالمللی با دنیا باشد. باید بپذیریم سیاست خارجی یک علم است و بهرهگیری از این دانش و نیز استفاده از فن مذاکره، اصلی محوری در روابط بینالملل محسوب میشود و نظامهای سیاسی منافع ملی خود را از این مجاری دنبال میکنند. البته این به معنای آن نیست که از مؤلفههای اقتصادی و دفاعی بهعنوان مقوم و پشتیبان دیپلماسی غافل بود.
پس از رویکارآمدن دولت حسن روحانی در سال 92، تغییر مهم و استراتژیکی در رویکرد مسئولان عالی کشور در موضوع مناقشه هستهای بین ایران و طرفین مذاکره به وجود آمد و آن انتقال پیگیری و هدایت پرونده از شورای عالی امنیت ملی به وزارت امور خارجه بود. این تغییر رویکرد که با استقبال طرفین مذاکره نیز مواجه شد، واجد نکات محوری مهمی بود؛ اولا، بُعد نظامی و امنیتی پرونده هستهای کمرنگ میشد و این موضوع بهلحاظ بینالمللی و تبلیغاتی، برای ایران نقطه مثبتی تلقی میشد. ثانیا، انجام مذاکرات در اختیار دستگاه متولی دیپلماسی که دارای تجربه و تخصص لازم در امر مذاکرات بینالمللی است، قرار گرفت. ثالثا، در توافق نهایی به دلیل تخصص و تسلط مذاکرهکنندگان در امور حقوق بینالملل و روابط بینالملل، توافقی جامع، کامل و دارای ضمانت اجرائی پذیرفتنی به دست آمد که حتی دونالد ترامپ هم نتوانست برخلاف میل باطنیاش، آن را زیر پا بگذارد. قطعا حل مسئله هستهای تنها مشکل سیاست خارجی ایران نبوده و ایران در حوزه سیاست خارجی و تعامل با نظام بینالملل، با چالشهای دیگری نیز روبهروست؛ اما مدل حل مسئله هستهای را میتوان بهعنوان یک پارادایم در نظر گرفت و از این الگو در حل دیگر چالشهای پیشرو در حوزه سیاست خارجی و روابط بینالملل بهره برد. سیاست در حوزه روابط بینالملل بر اساس منافع است و کسانی میتوانند منافع کشور خود را در مذاکرات به نحو احسن برآورده کنند که علم و تجربه لازم را داشته باشند. سیاست خارجی که به معنی دنبالکردن اهداف کشورها در محیط بینالمللی است و شنیدن صدای واحد از دستگاه دیپلماسی رسمی کشور که زبان گفتوگو و تعامل با دنیا را میداند و تخصص و تجربه لازم را در این برهه حساس دارد، میتواند نقطهعطفی در عملکرد نظام در حوزه سیاست خارجی باشد. همه باید به این باور برسند که سیاست و علم روابط بینالملل، امری کاملا تخصصی است و به ورود استادان و صاحبنظران علم سیاست به این حوزه مهم و استراتژیک نیاز دارد که ازقضا، وزیر امور خارجه و تیمی که او آن را سامان داده بود، همه از تحصیلکردگان و استادان حوزه روابط بینالملل، حقوق بینالملل و علوم سیاسی هستند و ارتباط خوبی با دیگر استادان دانشگاه در این حوزه دارند. ایران اکنون در برهه حساسی قرار دارد و مثلث اسرائیل، عربستان و آمریکا، نقشههای خطرناکی برای خاورمیانه و ایران کشیدهاند. اعتماد دوباره به دکتر ظریف و تیم او در وزارت امور خارجه، میتواند ما را در گذر از این پیچ خطرناک یاری کند. سیاست خارجی محل مناقشههای سیاسی و جناحی نیست و باید با انسجام درونی و اتخاذ سیاستی واحد، منافع و امنیت ملی را در نظام پیچیده بینالملل تأمین کرد. همانگونه که با اعتماد به دکتر ظریف و تیم مذاکرهکننده در موضوع هستهای، با نگاه برد - برد از بحران ساختهشده به سلامت عبور کردیم، میتوان با کاربست این مدل در دیگر موضوعات محل مناقشه یا چالشهای پیشرو، به موفقیتها و دستاوردهای معقول و مقبولی دست یافت. وظیفه حاکمیت، حفظ منافع مردم و ایجاد رفاه، آسایش و امنیت است و دستگاه سیاست خارجی فعال و تخصصمحور میتواند بازوی محکمی در روند توسعه و کاهش تنش و افزایش تعاملات بینالمللی با دنیا باشد. باید بپذیریم سیاست خارجی یک علم است و بهرهگیری از این دانش و نیز استفاده از فن مذاکره، اصلی محوری در روابط بینالملل محسوب میشود و نظامهای سیاسی منافع ملی خود را از این مجاری دنبال میکنند. البته این به معنای آن نیست که از مؤلفههای اقتصادی و دفاعی بهعنوان مقوم و پشتیبان دیپلماسی غافل بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.