مشارکت کودکان در امور منزل، چالشها و راهبردها
نیلوفر عابدینی.پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکی مدرس
ازجمله دغدغههای مهم والدین امروزی این است که علاوه بر تأمین امنیت و مراقبت از دلبندانشان، بتوانند آنها را برای روی پای خود ایستادن در زندگی مستقل آیندهشان آماده کنند. بنابراین آموزش و ترغیب کودکان به همکاری در کارهای منزل از اوایل کودکی ضروری بهنظر میرسد. ماجرا برای اغلب والدین ساده پیش نمیرود.
خردسالان به دلیل ویژگیهای رشدی خود از پذیرش مسئولیتها سر باز میزنند. ازجمله این ویژگیها ضعف قضاوت (درباره اهمیت کارهای منزل و مشارکت اعضای خانواده)، زودانگیختگی (اصرار به انجام لذتبخشترین عمل در لحظه) و خودمحوری (غرقبودن در نیازهای خود و ناتوانی در درک نیازهای دیگران) است.
پس از مدتی کشمکش، والدین نیز به دلایلی مثل ترس از آسیبرساندن به رابطه خود با کودک یا نگرانی از تحمیل مسئولیتهای فراتر از توانمندی کودک به او، بار تمام این تکالیف را خود به دوش میکشند.
بااینحال تحقیقات نشان میدهد که مشارکت کودکان خردسال در کارهای منزل اثر مثبت بر عزتنفس و مسئولیتپذیری آنها داشته، ظرفیت تحمل و مدیریت کودکان هنگام مواجهه با ناکامیها و بهتعویقافتادن لذتها را افزایش داده و عامل پیشبینیکننده شادی در دهه سوم زندگی آنهاست. تسلیمشدن در برابر مقاومت کودکان، افراط در رسیدگی به آنها و نداشتن توقع از آنها برای مشارکت در امور خانه موجب میشود در انجام تکالیف ساده زندگی متناسب با هر مرحله از زندگیشان ناتوان بمانند.
نکته مهم در این نوع آموزش این است که تکلیف را متناسب با توانمندی کودک انتخاب کنیم. تکالیف مشکل و آسان میتوانند بهترتیب دلسردکننده و کسلکننده باشند.
همچنین اگر دقیقا همزمان با کودک، خودمان نیز بخش دیگری از تکالیف خانه را انجام دهیم و از پیشنهاد و لحن ملایم استفاده کنیم، حس خودمختاری و انگیزه مشارکت کودک را تقویت میکنیم. میتوانیم تکالیف ساده را با خلاقیت برای کودک جذابتر کنیم. مشارکت کودک در پخت غذاهای ابداعی با مخلوطکردن موادغذایی انتخابی او، پخش موسیقی و تشویق کودک به آواز و پایکوبی همزمان با انجام تکالیف، ایجاد حس رقابت (آیا میتوانیم تمام وسایل را قبل از تمامشدن موسیقی جمع کنیم؟) و ایفای نقش روبات یا شخصیتهای کارتون موردعلاقه کودک حین انجام تکالیف نیز مفید بهنظر میرسند.
بهتر است صرفنظر از میزان موفقیت کودک در انجام تکلیف، از تلاش او برای مشارکت با تحسینهای توصیفی و دقیق و مشوقهای غیرمادی (مثل امکان انتخاب نوع تفریح خانوادگی) قدردانی کنیم. ارائه پاداشهای مادی به کودک از انگیزه درونی او برای مشارکت میکاهد و تحسین مداوم نیز اثر آن را کمرنگ خواهد کرد.
ازجمله دغدغههای مهم والدین امروزی این است که علاوه بر تأمین امنیت و مراقبت از دلبندانشان، بتوانند آنها را برای روی پای خود ایستادن در زندگی مستقل آیندهشان آماده کنند. بنابراین آموزش و ترغیب کودکان به همکاری در کارهای منزل از اوایل کودکی ضروری بهنظر میرسد. ماجرا برای اغلب والدین ساده پیش نمیرود.
خردسالان به دلیل ویژگیهای رشدی خود از پذیرش مسئولیتها سر باز میزنند. ازجمله این ویژگیها ضعف قضاوت (درباره اهمیت کارهای منزل و مشارکت اعضای خانواده)، زودانگیختگی (اصرار به انجام لذتبخشترین عمل در لحظه) و خودمحوری (غرقبودن در نیازهای خود و ناتوانی در درک نیازهای دیگران) است.
پس از مدتی کشمکش، والدین نیز به دلایلی مثل ترس از آسیبرساندن به رابطه خود با کودک یا نگرانی از تحمیل مسئولیتهای فراتر از توانمندی کودک به او، بار تمام این تکالیف را خود به دوش میکشند.
بااینحال تحقیقات نشان میدهد که مشارکت کودکان خردسال در کارهای منزل اثر مثبت بر عزتنفس و مسئولیتپذیری آنها داشته، ظرفیت تحمل و مدیریت کودکان هنگام مواجهه با ناکامیها و بهتعویقافتادن لذتها را افزایش داده و عامل پیشبینیکننده شادی در دهه سوم زندگی آنهاست. تسلیمشدن در برابر مقاومت کودکان، افراط در رسیدگی به آنها و نداشتن توقع از آنها برای مشارکت در امور خانه موجب میشود در انجام تکالیف ساده زندگی متناسب با هر مرحله از زندگیشان ناتوان بمانند.
نکته مهم در این نوع آموزش این است که تکلیف را متناسب با توانمندی کودک انتخاب کنیم. تکالیف مشکل و آسان میتوانند بهترتیب دلسردکننده و کسلکننده باشند.
همچنین اگر دقیقا همزمان با کودک، خودمان نیز بخش دیگری از تکالیف خانه را انجام دهیم و از پیشنهاد و لحن ملایم استفاده کنیم، حس خودمختاری و انگیزه مشارکت کودک را تقویت میکنیم. میتوانیم تکالیف ساده را با خلاقیت برای کودک جذابتر کنیم. مشارکت کودک در پخت غذاهای ابداعی با مخلوطکردن موادغذایی انتخابی او، پخش موسیقی و تشویق کودک به آواز و پایکوبی همزمان با انجام تکالیف، ایجاد حس رقابت (آیا میتوانیم تمام وسایل را قبل از تمامشدن موسیقی جمع کنیم؟) و ایفای نقش روبات یا شخصیتهای کارتون موردعلاقه کودک حین انجام تکالیف نیز مفید بهنظر میرسند.
بهتر است صرفنظر از میزان موفقیت کودک در انجام تکلیف، از تلاش او برای مشارکت با تحسینهای توصیفی و دقیق و مشوقهای غیرمادی (مثل امکان انتخاب نوع تفریح خانوادگی) قدردانی کنیم. ارائه پاداشهای مادی به کودک از انگیزه درونی او برای مشارکت میکاهد و تحسین مداوم نیز اثر آن را کمرنگ خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.