عشق، نور است
جواد طوسي
در اين گستردگي بيمنطق گرايش به متنهاي خارجي و فضا و موقعيتهاي اَبسورد و جفنگ و فرماليسم افراطي در عرصه تئاتر ما در ساليان اخير، تمركز نمايشنامهنويس و كارگرداني چون شكرخدا گودرزي روي متنهاي نمايشي ايراني و شخصيتهاي ادبي و عرفاني و اسطورهاي ميتواند حركتي مثبت و قابلاعتنا باشد. فعاليتها و سوابق تئاتري او نشان ميدهد كه چه در اجرا و كارگرداني متنهاي ديگران و چه استفاده از نمايشنامههاي خودش مانند «بهرام چوبينه» و «خواجه نظامالملك»، هواره اصرار بر اينجاييبودن دارد. در واقع شكرخدا گودرزي يكي از نمونههاي بارز و شايسته هنرمنداني است كه اولويت را به ريشهها و فرهنگ ايراني ميدهند و «آنچه خود داشت» را به خوبي درك و باور كرده و تمايل چنداني به تمناكردن از بيگانه ندارد. متأسفانه هجوم بيش از حد و عنانگسيخته نسلهاي جوان دهه 70 به آثار نمايشي بيگانه با فرهنگ و مناسبات جامعه ما و مهجورماندن تلاشهاي گرانقدر امثال گودرزي در فضاي فرهنگي هنري اين دوران، زنگ خطري است كه نياز به آسيبشناسي و بررسی همهجانبه دارد. درواقع، باید گفت ما در شرایط حساس و خطیر کنونی به لحاظ سیاستزدگی بیش از حد و دافعههای ناشی از جامعه ایدئولوژیک، با یک «اِلیناسیون» جدید روبهرو هستیم که بازتاب عینیاش را در تماشاگران جوان تئاتر این سالها و نوع دلبستگیها و گرایشهایشان میبینيم. برای باورکردن این حقیقت تلخ، کافی است با نگاهی عمیق و کنجکاوانه سری به سالنهای تئاتر در خانه هنرمندان، تئاتر مستقل، شهرزاد، تئاترشهر و... که پاتوق نسلهای دهه هفتادی است بزنید و کنشها و واکنشهای متظاهرانه و شکل تخلیهکردنشان را قبل و بعد و حین اجرای نمایشنامههای انتخابیشان ببینید.در این میان، نمایش «سهروردی» نوشته و کار شکرخدا گودرزی که این روزها در تالار وحدت روی صحنه است، با همه نقاط قوت و ضعفش میتواند فرصتی مغتنم باشد. انتخاب شخصیتی چون شهابالدین سهروردی، معروف به «شیخ اشراق» که در فلسفه و عرفان و تصوف جایگاهی رفیع دارد و همچون «عینالقضات همدانی» یکی از قربانیان جزماندیشی و یکسویهنگری بوده است، اقدامی جسورانه در این فضای پرسوءتفاهم به شمار میآید.گودرزی با وقوف بر فضای کنونی تئاتر و میزان مخاطبان واقعیاش، سعی داشته با استفاده از حرکات موزون و سماعگونه و موسیقی و تصنیف، به کارش تنوع و جاذبههای ریتمیک و نمایشی بدهد، اما مهمترین ویژگی مثبت این اجرا میزانسنهای دوگانه و تأویلپذیری است که متن و روایت را فراتر از دوره زندگی پرمرارت سهروردی، به دوره معاصر تسری میدهد. گودرزی تعمدا برای این سیر انتقالی تاریخی (بهویژه در صحنههای دادگاه) از المانها و نشانههایی همچون آن مردان سیاهپوش که عینک تیره به چشم زدهاند یا افرادی که مانند ناظران تاریخی با لباس و پوشش امروزی در پسزمینه صحنه حضور دارند و سوگنامه خود را در سکوت میخوانند و تداوم «تئوری حذف» را شهادت میدهند، استفاده کرده است.در کنار بازیهای چشمگیر و کلام مؤثر اصغر همت، حبیب دهقاننسب و فخرالدین صدیقشریف و بازی قابلقبول علی دهکردی، نوعی کمکاری و سهلانگاری در انتقال حس (بهویژه در مورد شخصیت اصلی) به بیننده میبینیم. همچنین جا داشت که در صحنهآرایی و تکگوییها از رساله «عقل سرخ» سهروردی بهتر و بیشتر استفاده میشد. با این همه، کوشش انسان دغدغهمندی چون شکرخدا گودرزی را در این قحطسالی باید ارج نهاد.
در اين گستردگي بيمنطق گرايش به متنهاي خارجي و فضا و موقعيتهاي اَبسورد و جفنگ و فرماليسم افراطي در عرصه تئاتر ما در ساليان اخير، تمركز نمايشنامهنويس و كارگرداني چون شكرخدا گودرزي روي متنهاي نمايشي ايراني و شخصيتهاي ادبي و عرفاني و اسطورهاي ميتواند حركتي مثبت و قابلاعتنا باشد. فعاليتها و سوابق تئاتري او نشان ميدهد كه چه در اجرا و كارگرداني متنهاي ديگران و چه استفاده از نمايشنامههاي خودش مانند «بهرام چوبينه» و «خواجه نظامالملك»، هواره اصرار بر اينجاييبودن دارد. در واقع شكرخدا گودرزي يكي از نمونههاي بارز و شايسته هنرمنداني است كه اولويت را به ريشهها و فرهنگ ايراني ميدهند و «آنچه خود داشت» را به خوبي درك و باور كرده و تمايل چنداني به تمناكردن از بيگانه ندارد. متأسفانه هجوم بيش از حد و عنانگسيخته نسلهاي جوان دهه 70 به آثار نمايشي بيگانه با فرهنگ و مناسبات جامعه ما و مهجورماندن تلاشهاي گرانقدر امثال گودرزي در فضاي فرهنگي هنري اين دوران، زنگ خطري است كه نياز به آسيبشناسي و بررسی همهجانبه دارد. درواقع، باید گفت ما در شرایط حساس و خطیر کنونی به لحاظ سیاستزدگی بیش از حد و دافعههای ناشی از جامعه ایدئولوژیک، با یک «اِلیناسیون» جدید روبهرو هستیم که بازتاب عینیاش را در تماشاگران جوان تئاتر این سالها و نوع دلبستگیها و گرایشهایشان میبینيم. برای باورکردن این حقیقت تلخ، کافی است با نگاهی عمیق و کنجکاوانه سری به سالنهای تئاتر در خانه هنرمندان، تئاتر مستقل، شهرزاد، تئاترشهر و... که پاتوق نسلهای دهه هفتادی است بزنید و کنشها و واکنشهای متظاهرانه و شکل تخلیهکردنشان را قبل و بعد و حین اجرای نمایشنامههای انتخابیشان ببینید.در این میان، نمایش «سهروردی» نوشته و کار شکرخدا گودرزی که این روزها در تالار وحدت روی صحنه است، با همه نقاط قوت و ضعفش میتواند فرصتی مغتنم باشد. انتخاب شخصیتی چون شهابالدین سهروردی، معروف به «شیخ اشراق» که در فلسفه و عرفان و تصوف جایگاهی رفیع دارد و همچون «عینالقضات همدانی» یکی از قربانیان جزماندیشی و یکسویهنگری بوده است، اقدامی جسورانه در این فضای پرسوءتفاهم به شمار میآید.گودرزی با وقوف بر فضای کنونی تئاتر و میزان مخاطبان واقعیاش، سعی داشته با استفاده از حرکات موزون و سماعگونه و موسیقی و تصنیف، به کارش تنوع و جاذبههای ریتمیک و نمایشی بدهد، اما مهمترین ویژگی مثبت این اجرا میزانسنهای دوگانه و تأویلپذیری است که متن و روایت را فراتر از دوره زندگی پرمرارت سهروردی، به دوره معاصر تسری میدهد. گودرزی تعمدا برای این سیر انتقالی تاریخی (بهویژه در صحنههای دادگاه) از المانها و نشانههایی همچون آن مردان سیاهپوش که عینک تیره به چشم زدهاند یا افرادی که مانند ناظران تاریخی با لباس و پوشش امروزی در پسزمینه صحنه حضور دارند و سوگنامه خود را در سکوت میخوانند و تداوم «تئوری حذف» را شهادت میدهند، استفاده کرده است.در کنار بازیهای چشمگیر و کلام مؤثر اصغر همت، حبیب دهقاننسب و فخرالدین صدیقشریف و بازی قابلقبول علی دهکردی، نوعی کمکاری و سهلانگاری در انتقال حس (بهویژه در مورد شخصیت اصلی) به بیننده میبینیم. همچنین جا داشت که در صحنهآرایی و تکگوییها از رساله «عقل سرخ» سهروردی بهتر و بیشتر استفاده میشد. با این همه، کوشش انسان دغدغهمندی چون شکرخدا گودرزی را در این قحطسالی باید ارج نهاد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.