|

خط در آثار محمدعلی بنی‌اسدی

حروف را می‌تاباند

محمد‌ فدایی

محمد‌علی بنی‌اسدی دانش‌آموخته رشته نقاشی‌ است. او از همان نخستین تجربه‌هایش در کشیدن طبیعت بی‌جان به نوعی هراس از واقع‌گرایی بصری در آثارش پی‌ می‌برد. تحریف ظاهر واقعیت مرئی با کشیده‌کردن فیگورها و سپس پناه‌بردن به ناخودآگاه جمعی و خاطره قومی با تصویر دنیای وهم‌انگیز قصه‌ها و آدم‌های سنگ‌شده ساکت و ساکن، از سر همین پرهیز آگاهانه از واقعیت عینی در آثار او ظاهر می‌شوند. تمنای واقعیت مفهومی او را به عنصر خاک می‌رساند، در این دوره رنگ‌هایش سیمانی می‌شوند و انسان و حیوان با طراحی‌های بدوی، صورتی آیینی و شمایل‌گونه به نقاشی‌های او می‌بخشند. از همین مرحله است که شکل حروف، نخست از حاشیه‌ و کناره‌های اثر همانند «صدا» وارد کارهای او می‌شوند و سپس در دوره‌های بعدی آثار او، آنها در فیگورها ادغام می‌شوند و شکل حیوانات با حروف طراحی می‌شود.
بنی‌اسدی خوشنویسی را نزد پدر آموخت اما آموزش خشک و تحکم‌آمیز آن را برنتافت و برای همیشه از سنت خوشنویسی اصول‌محور جدا شد؛ ولی خیلی زودتر از دیگران در تصویرسازی‌هایش جملات و حروف را در نقش جداگانه روایتگر داستان و عنصر بصری محض به کار برد. اما رفتار او با حروف در طراحی و نقاشی‌هایش کاملا طراحانه و بر اساس میدان حرکت دست است. در حقیقت او به تناظر و تفاوت خط در نوشتار همچون یک منحنی باز و خط در طراحی همچون یک منحنی بسته (خطوط کناره‌نمای شکل‌ساز) توجه کرده است و بر اساس ذهنیت طراحانه و حرکت‌های روان دست عناصر نوشتاری را در حکم خطوط کناره‌نما یا فضاساز با تحریف شکل «اندام» حروف - که از آن به «تاباندن» یاد می‌کند- در اثر به کار می‌گیرد. شخصیت ویژه خطوط او را می‌توان در ادامه همان دنیای خیالی و مثالی که در دوره‌های قبلی‌ آثارش شکل گرفته بود، بازشناسی کرد و جهان نقاشی‌هایی که در آن فیگورهای انسانی و حیوانی - و گاه همه عناصر- گویی بدون استخوان و مانند سایه‌های کش‌دار و منعطف روی آب روانند.
اما این رفتار طراحانه او با خط و قابلیت‌های آن را باید در بستر نگاه انتقادی او به هنر نوگرای ایران و کار نقاشان موسوم به سقاخانه فهم کرد. او نوعی ابزار بسندگی را ذیل مفهوم پرطمطراق هویت‌گرایی در کارهای آنها شناسایی می‌کند. انگار هنرمند به‌محض رسیدن به کارماده ویژه یا گزینش عنصر بصری خاص مثل خوشنویسی دیگر سودای بازگویی چیز دیگری ندارد و نفس نوجویی او را قانع می‌کند. در‌‌حالی‌که بنی‌اسدی معتقد است او و نسل او در پی آن تجربه‌ها که کشفی تازه بود به‌دنبال آنچه در کار آنها غایب بود، رفته‌اند و بازگویی احوال انسان معاصر ایرانی برای آنها اولویت داشته است. نداشتن یک دستگاه تبدیل برای رجوع به هنر گذشته و تجدید حیات یا امتداد آن در هنر جدید مشکل دیگری است که او در استفاده از عناصر هنر و فرهنگ گذشته در آثار نوگرا می‌بیند. هنرمندی که به سنت خوشنویسی ما برمی‌گردد چه چیز را به چه شکلی و با چه مفهومی امروز برمی‌گزیند و ارائه می‌دهد تا اثرش تنها شکلی توریست‌پسند به بهانه‌ هنر ملی نیابد؟ تلخی و زبری نگاه اندیشناک او را برای مخاطبی که به همان اندازه که با هنر گذشته‌اش بیگانه شده است با آثار آشنای او هم احساس غریبگی می‌کند، می‌توان درک کرد.

محمد‌علی بنی‌اسدی دانش‌آموخته رشته نقاشی‌ است. او از همان نخستین تجربه‌هایش در کشیدن طبیعت بی‌جان به نوعی هراس از واقع‌گرایی بصری در آثارش پی‌ می‌برد. تحریف ظاهر واقعیت مرئی با کشیده‌کردن فیگورها و سپس پناه‌بردن به ناخودآگاه جمعی و خاطره قومی با تصویر دنیای وهم‌انگیز قصه‌ها و آدم‌های سنگ‌شده ساکت و ساکن، از سر همین پرهیز آگاهانه از واقعیت عینی در آثار او ظاهر می‌شوند. تمنای واقعیت مفهومی او را به عنصر خاک می‌رساند، در این دوره رنگ‌هایش سیمانی می‌شوند و انسان و حیوان با طراحی‌های بدوی، صورتی آیینی و شمایل‌گونه به نقاشی‌های او می‌بخشند. از همین مرحله است که شکل حروف، نخست از حاشیه‌ و کناره‌های اثر همانند «صدا» وارد کارهای او می‌شوند و سپس در دوره‌های بعدی آثار او، آنها در فیگورها ادغام می‌شوند و شکل حیوانات با حروف طراحی می‌شود.
بنی‌اسدی خوشنویسی را نزد پدر آموخت اما آموزش خشک و تحکم‌آمیز آن را برنتافت و برای همیشه از سنت خوشنویسی اصول‌محور جدا شد؛ ولی خیلی زودتر از دیگران در تصویرسازی‌هایش جملات و حروف را در نقش جداگانه روایتگر داستان و عنصر بصری محض به کار برد. اما رفتار او با حروف در طراحی و نقاشی‌هایش کاملا طراحانه و بر اساس میدان حرکت دست است. در حقیقت او به تناظر و تفاوت خط در نوشتار همچون یک منحنی باز و خط در طراحی همچون یک منحنی بسته (خطوط کناره‌نمای شکل‌ساز) توجه کرده است و بر اساس ذهنیت طراحانه و حرکت‌های روان دست عناصر نوشتاری را در حکم خطوط کناره‌نما یا فضاساز با تحریف شکل «اندام» حروف - که از آن به «تاباندن» یاد می‌کند- در اثر به کار می‌گیرد. شخصیت ویژه خطوط او را می‌توان در ادامه همان دنیای خیالی و مثالی که در دوره‌های قبلی‌ آثارش شکل گرفته بود، بازشناسی کرد و جهان نقاشی‌هایی که در آن فیگورهای انسانی و حیوانی - و گاه همه عناصر- گویی بدون استخوان و مانند سایه‌های کش‌دار و منعطف روی آب روانند.
اما این رفتار طراحانه او با خط و قابلیت‌های آن را باید در بستر نگاه انتقادی او به هنر نوگرای ایران و کار نقاشان موسوم به سقاخانه فهم کرد. او نوعی ابزار بسندگی را ذیل مفهوم پرطمطراق هویت‌گرایی در کارهای آنها شناسایی می‌کند. انگار هنرمند به‌محض رسیدن به کارماده ویژه یا گزینش عنصر بصری خاص مثل خوشنویسی دیگر سودای بازگویی چیز دیگری ندارد و نفس نوجویی او را قانع می‌کند. در‌‌حالی‌که بنی‌اسدی معتقد است او و نسل او در پی آن تجربه‌ها که کشفی تازه بود به‌دنبال آنچه در کار آنها غایب بود، رفته‌اند و بازگویی احوال انسان معاصر ایرانی برای آنها اولویت داشته است. نداشتن یک دستگاه تبدیل برای رجوع به هنر گذشته و تجدید حیات یا امتداد آن در هنر جدید مشکل دیگری است که او در استفاده از عناصر هنر و فرهنگ گذشته در آثار نوگرا می‌بیند. هنرمندی که به سنت خوشنویسی ما برمی‌گردد چه چیز را به چه شکلی و با چه مفهومی امروز برمی‌گزیند و ارائه می‌دهد تا اثرش تنها شکلی توریست‌پسند به بهانه‌ هنر ملی نیابد؟ تلخی و زبری نگاه اندیشناک او را برای مخاطبی که به همان اندازه که با هنر گذشته‌اش بیگانه شده است با آثار آشنای او هم احساس غریبگی می‌کند، می‌توان درک کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.