|

زندگی شهروند جهانی

برای بسیاری شرح‌حال زندگی فیلسوفان و نوابغ شاید از نظریات و جهان فلسفی آنها هم جذاب‌تر باشد. اما مساله فراتر از جذابیت صرف است. گاه در زندگی آنها نکاتی یافت می‌شود که بسیار تامل‌برانگیزند. به‌تازگی کتابی درباره زندگی امانوئل کانت، از مهم‌ترین چهره‌های فلسفه جدید، به فارسی ترجمه و منتشر شده است: «زندگینامه کانت» اثر مانفرد کوئن. کانت زندگی بسیار خاصی داشت. هرچند در بخش دورافتاده‌ای از پروس زندگی می‌کرد، با اینکه هیچ سفر مهیجی نداشت، با اینکه ماجراهای بزرگی برای گفتن نداشت و با اینکه عمده‌ زندگی او در کارش خلاصه می‌شد، بااین‌حال باز هم داستانی بسیار جالب و حتی شاید هیجان‌‌انگیز وجود دارد که می‌توان از آن گفت. این داستان زندگی فکری کانت در کتاب حاضر است، آن‌گونه که نه‌فقط در کار او، بلکه در نامه‌هایش، در تدریس‌کردنش و در برخوردهای او با معاصرانش در کونیگسبرگ (کالینگراد فعلی) و در آلمان بازتاب یافته است. حتی اگر زندگی کانت نمونه‌ معمول یک روشنفکر قرن‌هجدهمی آلمان بوده باشد، صرف همین نمونه‌ معمول‌بودن آن اهمیت تاریخی دارد. تفاوت‌ها و شباهت‌ها میان زندگی او و زندگی همکارانش در دیگر دانشگاه‌های پروتستان نظیر ماربورگ گوتینگن و سایر جاهای آلمان می‌تواند دریچه‌ای باز کند نه‌فقط برای درک کانت بلکه زمانه‌ای که او در آن زندگی می‌کرد. زندگی کانت تقریبا بخش عمده‌ای از قرن هجدهم را دربر می‌گرفت. دوران پختگی او شاهد چشمگیرترین دگرگونی‌های جهان غرب بود، مثل انقلاب فرانسه، دگرگونی‌هایی که هنوز تاثیرگذارند. این دوره‌ای بود که جهانی که امروز می‌شناسیم از دل آن زاده شد.
کتاب حاضر نشان می‌دهد که فلسفه‌ کانت تا حد زیادی واکنشی بود به این دگرگونی‌ها. زندگی فکری او بازتاب‌ اغلب پیشرفت‌های مهم فکری، سیاسی و علمی این دوره بود. حتی حوادث نسبتاً دوردستی چون انقلاب‌های آمریکا و فرانسه اثر قاطعی بر کانت و ازاین‌رو بر کار او داشتند. نویسنده در کتاب حاضر بر این باور است که فلسفه‌ او را باید در این بستر فراگیر دید. کانت بخشی از محیط روشنفکری خاص کونیگسبرگ بود. بنابراین در بحث از زندگی و کارهای کانت هر سه پس‌زمینه‌ جهانی، منطقه‌ای و محلی را باید مورد توجه قرار داد. نویسنده مدعی است در زندگی‌نامه‌ کانت به چنین مسایلی جدی‌تر از زندگی‌نامه‌های قبلی پرداخته می‌شود. به‌عبارت دیگر، این کتاب زندگی‌‌نامه‌ فکری کانت است که نشان می‌دهد چگونه دل‌مشغولی‌های فکری کانت ریشه در دوران زندگی او داشت. اما کتاب به متن‌های استاندارد فلسفی توجه کمتر و به رویدادهای زندگی کانت و رابطه‌ آن‌ها با رویدادهای کونیگسبرگ پروس، آلمان، اروپا و آمریکای شمالی توجه بیشتری دارد. نویسنده بدون چشم‌پوشی از ارائه‌ جزئیات زندگی و کار کانت، بر سیر فکری کانت از دل‌مشغولی موشکافانه‌ او با بنیادهای متافیزیکی فیزیک نیوتونی تا دفاع فلسفی از نگرش اخلاقی متناسب با یک «شهروند جهانی» روشن‌نگر تمرکز می‌کند. مانفرد کوئن در این کتاب قصد معرفی کانت را به روشی دارد که برای شخصی هم که در حوزه‌ اندیشه‌ کانت تخصص ندارد دست‌یافتنی است.
حتی کسی که با ظرافت‌های رایج در بحث فلسفی درباره کانت یا با فلسفه به طور کلی ناآشنا باشد کتاب برایش خواندنی است.

برای بسیاری شرح‌حال زندگی فیلسوفان و نوابغ شاید از نظریات و جهان فلسفی آنها هم جذاب‌تر باشد. اما مساله فراتر از جذابیت صرف است. گاه در زندگی آنها نکاتی یافت می‌شود که بسیار تامل‌برانگیزند. به‌تازگی کتابی درباره زندگی امانوئل کانت، از مهم‌ترین چهره‌های فلسفه جدید، به فارسی ترجمه و منتشر شده است: «زندگینامه کانت» اثر مانفرد کوئن. کانت زندگی بسیار خاصی داشت. هرچند در بخش دورافتاده‌ای از پروس زندگی می‌کرد، با اینکه هیچ سفر مهیجی نداشت، با اینکه ماجراهای بزرگی برای گفتن نداشت و با اینکه عمده‌ زندگی او در کارش خلاصه می‌شد، بااین‌حال باز هم داستانی بسیار جالب و حتی شاید هیجان‌‌انگیز وجود دارد که می‌توان از آن گفت. این داستان زندگی فکری کانت در کتاب حاضر است، آن‌گونه که نه‌فقط در کار او، بلکه در نامه‌هایش، در تدریس‌کردنش و در برخوردهای او با معاصرانش در کونیگسبرگ (کالینگراد فعلی) و در آلمان بازتاب یافته است. حتی اگر زندگی کانت نمونه‌ معمول یک روشنفکر قرن‌هجدهمی آلمان بوده باشد، صرف همین نمونه‌ معمول‌بودن آن اهمیت تاریخی دارد. تفاوت‌ها و شباهت‌ها میان زندگی او و زندگی همکارانش در دیگر دانشگاه‌های پروتستان نظیر ماربورگ گوتینگن و سایر جاهای آلمان می‌تواند دریچه‌ای باز کند نه‌فقط برای درک کانت بلکه زمانه‌ای که او در آن زندگی می‌کرد. زندگی کانت تقریبا بخش عمده‌ای از قرن هجدهم را دربر می‌گرفت. دوران پختگی او شاهد چشمگیرترین دگرگونی‌های جهان غرب بود، مثل انقلاب فرانسه، دگرگونی‌هایی که هنوز تاثیرگذارند. این دوره‌ای بود که جهانی که امروز می‌شناسیم از دل آن زاده شد.
کتاب حاضر نشان می‌دهد که فلسفه‌ کانت تا حد زیادی واکنشی بود به این دگرگونی‌ها. زندگی فکری او بازتاب‌ اغلب پیشرفت‌های مهم فکری، سیاسی و علمی این دوره بود. حتی حوادث نسبتاً دوردستی چون انقلاب‌های آمریکا و فرانسه اثر قاطعی بر کانت و ازاین‌رو بر کار او داشتند. نویسنده در کتاب حاضر بر این باور است که فلسفه‌ او را باید در این بستر فراگیر دید. کانت بخشی از محیط روشنفکری خاص کونیگسبرگ بود. بنابراین در بحث از زندگی و کارهای کانت هر سه پس‌زمینه‌ جهانی، منطقه‌ای و محلی را باید مورد توجه قرار داد. نویسنده مدعی است در زندگی‌نامه‌ کانت به چنین مسایلی جدی‌تر از زندگی‌نامه‌های قبلی پرداخته می‌شود. به‌عبارت دیگر، این کتاب زندگی‌‌نامه‌ فکری کانت است که نشان می‌دهد چگونه دل‌مشغولی‌های فکری کانت ریشه در دوران زندگی او داشت. اما کتاب به متن‌های استاندارد فلسفی توجه کمتر و به رویدادهای زندگی کانت و رابطه‌ آن‌ها با رویدادهای کونیگسبرگ پروس، آلمان، اروپا و آمریکای شمالی توجه بیشتری دارد. نویسنده بدون چشم‌پوشی از ارائه‌ جزئیات زندگی و کار کانت، بر سیر فکری کانت از دل‌مشغولی موشکافانه‌ او با بنیادهای متافیزیکی فیزیک نیوتونی تا دفاع فلسفی از نگرش اخلاقی متناسب با یک «شهروند جهانی» روشن‌نگر تمرکز می‌کند. مانفرد کوئن در این کتاب قصد معرفی کانت را به روشی دارد که برای شخصی هم که در حوزه‌ اندیشه‌ کانت تخصص ندارد دست‌یافتنی است.
حتی کسی که با ظرافت‌های رایج در بحث فلسفی درباره کانت یا با فلسفه به طور کلی ناآشنا باشد کتاب برایش خواندنی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.