|

نکاتي درباره جشنواره فيلم کوتاه تهران

مرثيه‌اي براي يک رؤياي کوتاه پایيزي

مهيار جاويدي: امسال هم مثل هر سال دو رويداد تخصصي در زمينه فيلم کوتاه در ايران برگزار شد؛ يکي جشن فيلم کوتاه که هرساله از سوی خانه سينما برگزار مي‌شود و ديگري جشنواره فيلم کوتاه تهران که انجمن سينماي جوان آن را برگزار مي‌کند.
از آنجایي که امسال خود من فيلم کوتاه هشت‌دقيقه‌اي ساخته و به دبيرخانه اين دو جشنواره فرستاده بودم، اخبار آنها را دنبال مي‌کردم. در آخر، دبيرخانه جشن فيلم کوتاه از ميان بيش از 400 فيلم رسيده، بيش از 40 فيلم را براي مسابقه معرفي کرد و دومي از 888 فيلم تعداد 50 فيلم را (که البته ساعاتي بعد شد 51 فيلم) لايق رقابت دانست. فيلم من در هر دو اتفاق مردود شد. هرچند از اينکه فيلمم در هيچ‌کدام از فهرست‌ها نبود سرخورده شده بودم، اما سرخوردگي من وقتي عميق‌تر شد که با يک حساب ساده متوجه شدم در جشن فيلم کوتاه تنها 10 درصد فيلم‌ها انتخاب شدند و در جشنواره فيلم کوتاه تهران تقريبا چهار درصد! دقيقا سرخوردگي براي من وقتي پررنگ مي‌شود که به 90 درصد ديگر فکر مي‌کنم که مانند من در اين انتخاب رد شده‌اند؛ تعداد عظيم فيلم‌ها و کارگردان‌هايي که هيچ‌گاه فرصت نمايش نمي‌يابند؛ خيل سرخوردگان فيلم کوتاه!
شايد فکر کنيد که من دارم آش را شور مي‌کنم، اما اشتباه مي‌کنيد. خودتان را تصور کنيد که به‌عنوان يک مردود در جشنواره فيلم کوتاه تهران روي صندلي سالن نمايش نشسته‌ايد و مشغول ديدن فيلم ضعيفي هستيد که به‌شدت شرمسارکننده است. خيالتان راحت که حداقل سالن تاريک است و مجبور نيستيد حالت چهره‌تان را از کسي پنهان کنيد. با خودتان کلنجار مي‌رويد. کمي که مي‌گذرد متوجه مي‌شويد که از رديف پشتتان صداي خنده مي‌آيد. چيزي نمي‌گذرد که اين خنده آرام‌آرام به جاهاي ديگر سالن هم سرايت مي‌کند. بي‌اختيار نيشخند مي‌زني. اينجا احساس خوشايندي مي‌کني که هنوز با سرخوردگي همراه است. از اين بابت خوشايند که به تو اثبات مي‌شود انتخاب و داوري‌اي در کار نبوده است. مطمئنا بايد فيلم‌هاي بهتري به دبيرخانه ارسال شده باشند و حالا که فيلمي با اين کيفيت انتخاب شده پس عملا اعتبار انتخاب‌ها زير سؤال رفته. با اين اوصاف فيلم‌هاي ردشده سربلند خواهد ماند يا شايد هم برعکس! به اين معني که ضعيف‌تر از اين فيلم تشخيص داده شده‌اند، بي‌آبرو شده‌اند!! چرا بايد چنين فيلمي که بيش از 25 دقيقه هم زمان دارد در برنامه نمايش باشد، اما فيلم‌هاي قطعا بهتري به کام سازندگانشان تلخ شوند. در اين افکاري که فيلم بعدي شروع مي‌شود. از اسم فيلم متوجه مي‌شوي که اين همان فيلمي است که ساعاتي بعد از انتشار فهرست فيلم‌هاي انتخاب‌شده به‌عنوان فيلم پنجاه‌ويکم وارد فهرست شده بود. طولي نمي‌کشد که فيلم 17دقيقه‌اي سرنوشتي مشابه مي‌يابد و خنده‌ها از جاي‌جاي سالن! از دوستي شنيدم که دست‌اندرکاران ساخت يکي از اين فيلم‌ها که موجب خنده حضار شده بود، ناراحت شده و سالن را ترک کرده‌اند. بسيار متأسف شدم، اما مسئوليت اين رنجش‌ها و اين اتفاقات متوجه کساني است که برنامه نمايش جشنواره فيلم کوتاه تهران را که اتفاقي در عرصه ملي است، به نفع تشکيلات خودشان برنامه‌ريزي کرده‌اند، نه بينندگاني که از خام‌دستي فيلم‌ساز به تنگ آمده و از روي استيصال خنده سر داده‌اند. در يک حساب سرانگشتي متوجه مي‌شويم که اين دو فيلم حدودا 40 دقيقه از زمان نمايش جشنواره فيلم تهران را اشغال کرده‌‌اند که مي‌توانست در اختيار به طور تقريبي چهار فيلم کوتاه ديگر باشد.
دو روز بعد خبري را خواندم که شَکم را برطرف کرد. فيلم «اسماعيل اسماعيل» که در جشنواره فيلم تهران جزء مردودي‌ها بود، نامزد بهترين فيلم، تکرار مي‌کنم، نه‌اينکه فقط به جشنواره راه پيدا کرده باشد، بلکه نامزد بهترين فيلم جشنواره دهلي شده بود. با شنيدن اين خبر نفسي به‌راحتي کشيدم و تنها نگراني‌اي که بابت اعتبار انتخاب‌هاي جشنواره برايم باقي مانده بود هم رنگ باخت. فقط يک سؤال در ذهنم مانده بود. اينکه اين چند فيلم که از نظر کيفي پايين بودند چرا در جشنواره گنجانده شده بودند؟ تازه يکي‌شان هم با تأخير و لابد اصرار!! آيا برگزارکنندگان جشنواره فيلم کوتاه تهران اين فيلم‌ها را نديده بودند؟ آيا واقعا کيفيت باقي فيلم‌ها اين‌قدر نامطلوب بوده که براي پرکردن نوبت‌هاي نمايش مجبور به نمايش اين چند فيلم بوده‌اند؟!! چطور بايد به انتخاب‌ها اطمينان داشته باشيم؟ بايد فروتنانه بگويم جايگاه مستقل فيلم کوتاه با وجود اين نگاه که مفتون زرق‌وبرق سرمايه‌هاي دنياي فيلم بلند است، کاملا مخدوش و عقيم مانده است. اين رفتار فقط در انتخاب فيلم‌ها براي شرکت در رويدادها نيست، بلکه در انتخاب مضامين و شکل فيلم‌ها از سوی فيلم‌سازها هم ديده مي‌شود، چراکه فيلم‌ساز مي‌خواهد توانايي‌هاي خود را به نمايش بگذارد تا شايد نشان لياقت حضور در دنياي فيلم بلند را بگيرد و اين مسئله کاملا موج رايج فيلم کوتاه ماست. هيچ‌کس گويا ديگر فيلم کوتاه را به‌عنوان پديده‌اي کوچک و کم‌خرج و مستقل که بتواند قراردادهاي تجاري حاکم بر نظام کالاسالار موجود را ناديده بگيرد، قبول ندارد؛ پديده‌اي که از انديشه‌اي مستقل برمي‌آيد و با سرمايه‌اي مستقل ساخته مي‌شود و فرايند انديشه تا ابرازش به شکل فيلم از سوی هيچ نيروي اقتصادي و تجاري‌اي جهت‌دهي نمي‌شود؛ پديده‌اي که هنوز به ميدان چوگان سرمايه‌گذاران و کارچاق‌کن‌ها بدل نشده و از اين بابت انديشه‌اش بايد اعتباري درخور داشته باشد. گويا هيچ‌کس نقش فيلم کوتاه را اين‌گونه نيافته! نه سازنده، نه بيننده و نه مديران برگزارکننده! چراکه سياست کلي جشنواره‌هايمان بر اين بوده که فيلم‌هاي مستقل که سازوکار توليدات پرخرج را ندارند، براي نمايش انتخاب نشوند.
اکنون که جشنواره تمام شده، فارغ از جايزه و نمايش، با 830 فيلم مردود چه مي‌خواهيد بکنيد؟ از آن مهم‌تر با 830 تا فيلم‌ساز مردود چه؟ آيا راه مديريت اين است که به کساني که باور دارند مي‌توانند و نشان داده‌‌اند که مي‌توانند، بباورانيم که نخير! نمي‌توانند و آنچه پرورانده‌‌اند محصولي بي‌مصرف است؟ آيا راه مديريت اين است که به کساني که به انتخاب و داوري شما به اعتبار جايگاهي که از يک نهاد دولتي انتظار مي‌رود ايمان دارند، بقبولانيم که خير، داوري و انتخاب ما مخدوش است و بيخود زحمت خوش‌بيني هم به خودتان ندهيد! آيا راه مديريت اين است که به کساني که ايمان دارند شايستگي‌ها براي جامعه‌اي پويا ملاک است، به‌سادگي بباورانيم که خير، تو هرچقدر هم شايسته باشي، آن کسي که به من نزديک‌تر است شايسته‌تر از تو است؟! از جشنواره فيلم کوتاه تهران درس بزرگي گرفتم که اميدوارم در جاهاي ديگر عموميت نداشته باشد: «براي بودن در جشنواره‌ها فقط فيلم خوب‌ساختن کافي نيست!»

مهيار جاويدي: امسال هم مثل هر سال دو رويداد تخصصي در زمينه فيلم کوتاه در ايران برگزار شد؛ يکي جشن فيلم کوتاه که هرساله از سوی خانه سينما برگزار مي‌شود و ديگري جشنواره فيلم کوتاه تهران که انجمن سينماي جوان آن را برگزار مي‌کند.
از آنجایي که امسال خود من فيلم کوتاه هشت‌دقيقه‌اي ساخته و به دبيرخانه اين دو جشنواره فرستاده بودم، اخبار آنها را دنبال مي‌کردم. در آخر، دبيرخانه جشن فيلم کوتاه از ميان بيش از 400 فيلم رسيده، بيش از 40 فيلم را براي مسابقه معرفي کرد و دومي از 888 فيلم تعداد 50 فيلم را (که البته ساعاتي بعد شد 51 فيلم) لايق رقابت دانست. فيلم من در هر دو اتفاق مردود شد. هرچند از اينکه فيلمم در هيچ‌کدام از فهرست‌ها نبود سرخورده شده بودم، اما سرخوردگي من وقتي عميق‌تر شد که با يک حساب ساده متوجه شدم در جشن فيلم کوتاه تنها 10 درصد فيلم‌ها انتخاب شدند و در جشنواره فيلم کوتاه تهران تقريبا چهار درصد! دقيقا سرخوردگي براي من وقتي پررنگ مي‌شود که به 90 درصد ديگر فکر مي‌کنم که مانند من در اين انتخاب رد شده‌اند؛ تعداد عظيم فيلم‌ها و کارگردان‌هايي که هيچ‌گاه فرصت نمايش نمي‌يابند؛ خيل سرخوردگان فيلم کوتاه!
شايد فکر کنيد که من دارم آش را شور مي‌کنم، اما اشتباه مي‌کنيد. خودتان را تصور کنيد که به‌عنوان يک مردود در جشنواره فيلم کوتاه تهران روي صندلي سالن نمايش نشسته‌ايد و مشغول ديدن فيلم ضعيفي هستيد که به‌شدت شرمسارکننده است. خيالتان راحت که حداقل سالن تاريک است و مجبور نيستيد حالت چهره‌تان را از کسي پنهان کنيد. با خودتان کلنجار مي‌رويد. کمي که مي‌گذرد متوجه مي‌شويد که از رديف پشتتان صداي خنده مي‌آيد. چيزي نمي‌گذرد که اين خنده آرام‌آرام به جاهاي ديگر سالن هم سرايت مي‌کند. بي‌اختيار نيشخند مي‌زني. اينجا احساس خوشايندي مي‌کني که هنوز با سرخوردگي همراه است. از اين بابت خوشايند که به تو اثبات مي‌شود انتخاب و داوري‌اي در کار نبوده است. مطمئنا بايد فيلم‌هاي بهتري به دبيرخانه ارسال شده باشند و حالا که فيلمي با اين کيفيت انتخاب شده پس عملا اعتبار انتخاب‌ها زير سؤال رفته. با اين اوصاف فيلم‌هاي ردشده سربلند خواهد ماند يا شايد هم برعکس! به اين معني که ضعيف‌تر از اين فيلم تشخيص داده شده‌اند، بي‌آبرو شده‌اند!! چرا بايد چنين فيلمي که بيش از 25 دقيقه هم زمان دارد در برنامه نمايش باشد، اما فيلم‌هاي قطعا بهتري به کام سازندگانشان تلخ شوند. در اين افکاري که فيلم بعدي شروع مي‌شود. از اسم فيلم متوجه مي‌شوي که اين همان فيلمي است که ساعاتي بعد از انتشار فهرست فيلم‌هاي انتخاب‌شده به‌عنوان فيلم پنجاه‌ويکم وارد فهرست شده بود. طولي نمي‌کشد که فيلم 17دقيقه‌اي سرنوشتي مشابه مي‌يابد و خنده‌ها از جاي‌جاي سالن! از دوستي شنيدم که دست‌اندرکاران ساخت يکي از اين فيلم‌ها که موجب خنده حضار شده بود، ناراحت شده و سالن را ترک کرده‌اند. بسيار متأسف شدم، اما مسئوليت اين رنجش‌ها و اين اتفاقات متوجه کساني است که برنامه نمايش جشنواره فيلم کوتاه تهران را که اتفاقي در عرصه ملي است، به نفع تشکيلات خودشان برنامه‌ريزي کرده‌اند، نه بينندگاني که از خام‌دستي فيلم‌ساز به تنگ آمده و از روي استيصال خنده سر داده‌اند. در يک حساب سرانگشتي متوجه مي‌شويم که اين دو فيلم حدودا 40 دقيقه از زمان نمايش جشنواره فيلم تهران را اشغال کرده‌‌اند که مي‌توانست در اختيار به طور تقريبي چهار فيلم کوتاه ديگر باشد.
دو روز بعد خبري را خواندم که شَکم را برطرف کرد. فيلم «اسماعيل اسماعيل» که در جشنواره فيلم تهران جزء مردودي‌ها بود، نامزد بهترين فيلم، تکرار مي‌کنم، نه‌اينکه فقط به جشنواره راه پيدا کرده باشد، بلکه نامزد بهترين فيلم جشنواره دهلي شده بود. با شنيدن اين خبر نفسي به‌راحتي کشيدم و تنها نگراني‌اي که بابت اعتبار انتخاب‌هاي جشنواره برايم باقي مانده بود هم رنگ باخت. فقط يک سؤال در ذهنم مانده بود. اينکه اين چند فيلم که از نظر کيفي پايين بودند چرا در جشنواره گنجانده شده بودند؟ تازه يکي‌شان هم با تأخير و لابد اصرار!! آيا برگزارکنندگان جشنواره فيلم کوتاه تهران اين فيلم‌ها را نديده بودند؟ آيا واقعا کيفيت باقي فيلم‌ها اين‌قدر نامطلوب بوده که براي پرکردن نوبت‌هاي نمايش مجبور به نمايش اين چند فيلم بوده‌اند؟!! چطور بايد به انتخاب‌ها اطمينان داشته باشيم؟ بايد فروتنانه بگويم جايگاه مستقل فيلم کوتاه با وجود اين نگاه که مفتون زرق‌وبرق سرمايه‌هاي دنياي فيلم بلند است، کاملا مخدوش و عقيم مانده است. اين رفتار فقط در انتخاب فيلم‌ها براي شرکت در رويدادها نيست، بلکه در انتخاب مضامين و شکل فيلم‌ها از سوی فيلم‌سازها هم ديده مي‌شود، چراکه فيلم‌ساز مي‌خواهد توانايي‌هاي خود را به نمايش بگذارد تا شايد نشان لياقت حضور در دنياي فيلم بلند را بگيرد و اين مسئله کاملا موج رايج فيلم کوتاه ماست. هيچ‌کس گويا ديگر فيلم کوتاه را به‌عنوان پديده‌اي کوچک و کم‌خرج و مستقل که بتواند قراردادهاي تجاري حاکم بر نظام کالاسالار موجود را ناديده بگيرد، قبول ندارد؛ پديده‌اي که از انديشه‌اي مستقل برمي‌آيد و با سرمايه‌اي مستقل ساخته مي‌شود و فرايند انديشه تا ابرازش به شکل فيلم از سوی هيچ نيروي اقتصادي و تجاري‌اي جهت‌دهي نمي‌شود؛ پديده‌اي که هنوز به ميدان چوگان سرمايه‌گذاران و کارچاق‌کن‌ها بدل نشده و از اين بابت انديشه‌اش بايد اعتباري درخور داشته باشد. گويا هيچ‌کس نقش فيلم کوتاه را اين‌گونه نيافته! نه سازنده، نه بيننده و نه مديران برگزارکننده! چراکه سياست کلي جشنواره‌هايمان بر اين بوده که فيلم‌هاي مستقل که سازوکار توليدات پرخرج را ندارند، براي نمايش انتخاب نشوند.
اکنون که جشنواره تمام شده، فارغ از جايزه و نمايش، با 830 فيلم مردود چه مي‌خواهيد بکنيد؟ از آن مهم‌تر با 830 تا فيلم‌ساز مردود چه؟ آيا راه مديريت اين است که به کساني که باور دارند مي‌توانند و نشان داده‌‌اند که مي‌توانند، بباورانيم که نخير! نمي‌توانند و آنچه پرورانده‌‌اند محصولي بي‌مصرف است؟ آيا راه مديريت اين است که به کساني که به انتخاب و داوري شما به اعتبار جايگاهي که از يک نهاد دولتي انتظار مي‌رود ايمان دارند، بقبولانيم که خير، داوري و انتخاب ما مخدوش است و بيخود زحمت خوش‌بيني هم به خودتان ندهيد! آيا راه مديريت اين است که به کساني که ايمان دارند شايستگي‌ها براي جامعه‌اي پويا ملاک است، به‌سادگي بباورانيم که خير، تو هرچقدر هم شايسته باشي، آن کسي که به من نزديک‌تر است شايسته‌تر از تو است؟! از جشنواره فيلم کوتاه تهران درس بزرگي گرفتم که اميدوارم در جاهاي ديگر عموميت نداشته باشد: «براي بودن در جشنواره‌ها فقط فيلم خوب‌ساختن کافي نيست!»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.