|

انتقاد کارشناسان به تصمیم جدید وزیر ارتباطات

بستن درهای واردات به روی 21 کالای فاوا

شرق: سیاست بستن درهای واردات به زودی قرار است 24 کالای تجهیزات مربوط به فناوری اطلاعات را شامل شود. این خبری است که چند روز گذشته از دل توییت‌های وزیر ارتباطات به گوش رسانه‌ها رسید. وزیر جوان این روزها خیلی سریع قصد دارد سیاست‌هایی را اجرائی کند که پیش از این یا محل مناقشه بوده یا فرصت اجرائی‌شدنشان با چالش همراه بوده است. دستور توقف واردات 24 کالای فاوا اما پیش از این نیز در دستور کار وزیر پیشین بود اما به دلیل وجود مشکلات در عرصه تولید و نیز غیرمعمول‌بودن کاربرد چنین سیاست‌هایی در دنیا اجراشدنشان تاکنون بی‌نتیجه مانده است. در تصمیم جدید اما پس از اینکه وزیر آن را با کاربران فضای مجازی در توییتر در میان گذاشت، انتقادات در غالب کامنت‌های کوتاه رو به افزایش گذاشت. انتقاداتی که نگران از ایجاد فضای انحصار، شکل‌گیری بازار غیررقابتی و ‌گران‌ترشدن قیمت نهایی کالاهایی بود که قرار است در این بازار به دست مصرف‌کننده برسد. محمدجواد جهرمی اما در چند توییت پیوسته از این سیاست دفاع کرد؛ چنانچه نشان می‌داد قصد دارد به انتقادات روی خوش نشان دهد و مانع از التهاب فضا شود. او گفت: «باید بپذیریم که واردات اقلامی چون رک، باتری و مودم با قیمت به مراتب کمتر و کیفیت بهتر، تیشه به ریشه اشتغال و اقتصاد ملی می‌زند». او همچنین تأکید کرد حمایت از کالاهای اعلام‌شده ثابت نیست و اگر محصولات اعلامی رقابتی نباشند، حذف می‌شوند. به گفته او ممنوعیت‌های تازه به توان داخلی بستگی دارد و اگر تکنولوژی موردنظر در بازار داخلی نباشد، ممنوعیت اعمال نمی‌شود. این تصمیم ما را از تکنولوژی جهانی محروم نخواهد کرد.
درها را باز بگذاریم
تحلیل وضعیت بازار موبایل و مخابرات ایران حالا بدون درنظرگرفتن سال‌های تحریم اقتصادی ایران و سال‌های پس از رفع‌شدن این تحریم‌ها ممکن نیست. کمااینکه کارشناسان در ارزیابی‌هایشان در زمینه تولید همواره مقایسه این دو فضا را مدنظر قرار می‌دهند؛ تولید بر پایه دانش فنی و استفاده از تکنولوژی‌هایی که استقرار آن‌ها در داخل کشور سال‌ها به دلیل تحریم‌های اقتصادی ممکن نبوده است. فرزاد یزدیان‌کاشانی، کارشناس ارشد صنایع مخابراتی و فعال حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات به «شرق» می‌گوید: «اگر قرار است تولید ملی بر مبنای اقتصاد مقاومتی باشد، باید سعی کنیم به برون‌گرا و درون‌گرابودن محصول نیز اهمیت ویژه‌ای بدهیم و علاوه بر آن تولید ملی باید قابلیت صادرات به دیگر کشورها را نیز داشته باشد. درحالی‌که اگر انحصار ایجاد کنیم و همه درها را ببندیم و دستور این باشد که فقط از این جنس استفاده کنیم، به‌نظر می‌رسد چنین رویکردی کاملا برخلاف آن‌چیزی است که سیاست اقتصاد مقاومتی بر مبنای آن قرار گرفته است». او ادامه می‌دهد: «ایران در زمینه تجهیزات مخابراتی در سال‌های گذشته نشان داده که توان بالایی دارد و در ساخت تجهیزات مخابراتی فعالیت‌های مؤثری نیز داشته است، به طور مثال یکی از شرکت‌های شناخته‌شده، شرکت تجهیزات مخابراتی شیراز بوده که محصولاتی مانند سوییچ‌های مخابراتی تولید و به کشورهای حوزه خلیج فارس نیز صادر می‌کرد. به‌نظر می‌رسد در زمینه تولید بخش‌هایی از تجهیزات مخابراتی که موردنظر وزیر نیز هست با توجه به تجربه و وجود متخصصان جوان خودکفا هستیم اما در برخی اقلام دیگر نیازمند تجهیزشدن به تکنولوژی‌های روز دنیا هستیم تا برای رقابت با دیگر برندهای دنیا آماده شویم.
به‌طورحتم اگر درهای رقابت را به روی بقیه برندها در بازار داخل ببندیم و انحصار ایجاد کنیم، با معضلات خاص این رویکرد هم مواجه می‌شویم. در بازار موبایل و تجهیزات مخابراتی بیش از همه نیازمند دقت در این مسئله هستیم که برندهای معتبر دنیا از چه تجهیزاتی استفاده می‌کنند». به گفته او از سال 85 تعرفه واردات موبایل برای حمایت از تولید داخل یکباره از چهار درصد به 60 درصد رسید و عملا در این سال‌ها ما شاهد تولید موبایل با قابلیت رقابت با برندهای معتبر دنیا نبودیم. «به‌تدریج واردکنندگان قانونی که خدمات پس از فروش مناسب و مطلوبی هم ارائه می‌کردند، از چرخه رقابت حذف شدند و به دلیل اینکه هزینه قاچاق این کالا به شش تا هفت درصد رسید، مسیر ورود کالا از گمرک به سمت مبادی قاچاق تغییر کرد و حالا شاهد هستیم که 90 درصد موبایل‌های موجود در بازار قاچاق است». به اعتقاد او مناسب‌ترین سیاست برای بازار فعلی موبایل و مخابرات در ایران این است که به تدریج با برندهای معتبر دنیا وارد مذاکره شویم و به این برندها مشوق‌های سرمایه‌گذاری برای جلب اعتماد آنها بدهیم. کاشانی تأکید می‌کند: «به طور مثال معافیت‌های مالیاتی برای سرمایه‌گذاران و تخفیف‌هایی را برای حضور در بازار داخل در نظر بگیریم تا انگیزه برای ورود خط تولیدشان به ایران ايجاد شود؛ همین یک قدم می‌تواند گام مؤثری برای تولید و اشتغال‌زایی در ایران باشد. ما می‌توانیم با استفاده از مهندسی معکوس از طریق شرکت‌های دانش‌بنیان به‌تدریج محصولات قابل رقابت و خاص خود را تولید و به بازارهای کشورهای اطراف ارائه کنیم».
این کارشناس صنایع مخابراتی با اشاره به اینکه در بازار امروز کالاهایی مانند موبایل عمر مفید تولیدشان حداکثر شش ماه است، اضافه می‌کند: «فناوری‌های استفاده‌شده در این محصول به شدت بالا و سریع است و قدرتمندترین برندها در هر شش ماه محصول جدیدی را رونمایی می‌کنند همین امر در زمینه تجهیزات مخابراتی هم مطرح است چراکه این محصولات کاملا قابل رقابت هستند؛ بنابراین در ابتدا نیاز است تا از شرکت‌های صاحب‌نام بخواهیم به صورت مشارکت انتفاعی بین دو کشور وارد بازار ایران شوند و به‌تدریج با استفاده از ورود تکنولوژی جدید و مناسب قدرت لازم برای تولید و رقابت با برندها را پیدا کنیم. کاری که روزگاری کشور چین در قبال برند اپل حاضر به انجام آن شد و پذیرفت که کارگران ارزان خود را برای تولید محصول اپل در این کشور در اختیار این برند قرار دهد اما به‌تدریج آنها با آشنایی با چنین تکنولوژی فراگرفتند که تولید محصولاتی مانند موبایل را در این کشور بومی‌سازی کنند». به گفته او این پتانسیل در ایران نیز به‌شدت وجود دارد چراکه جوان‌های بی‌کار اما تحصیل کرده بی‌شماری در کشور وجود دارند که منتظرند شکوفا شوند؛ بی‌تردید آنها برای شکوفایی این صنعت در کشور بسیار توانمندند. «بنابراین سیاست درهای بسته واردات با نیت اینکه محصول داخلی تولید کنیم اگرچه در ابتدا خوب است اما به‌دلیل غیررقابتی‌بودن با دیگر محصولات عملا مانند آموزش بدون امتحان است که هیچ انگیزه‌ای برای رقابت‌پذیری ایجاد نمی‌کند».
او ادامه می‌دهد: «قطعا شرایط تحریم در کشور ما باعث شده تا کشورهای صاحب سبک علاقه‌ای به سرمایه‌گذاری در ایران نداشته باشند چراکه این کار همواره با ریسک همراه بوده است. اما زمانی‌که شرایط برای سرمایه‌گذار ایجاد شود و معافیت از مالیات و تعرفه و نیز تضمین سرمایه‌گذاری در نظر گرفته شود، این انگیزه به‌تدریج برای ورود سرمایه‌گذار ایجاد می‌شود. ما کشوری هستیم که در ساخت تجهیزات مخابراتی توان و پتانسیل کافی را داریم بنابراین برای قرارگرفتن در میان کشورهای ممتاز تولیدکننده تجهیزات مخابراتی نیازمند استفاده از سیستم‌های پیشرفته‌ای هستیم که با تکنولوژی‌های روز دنیا سازگاری دارند، همچنین برای بهره‌بردن از چنین تکنولوژی‌هایی نیز نیازمند تعامل بیشتر و حضور شرکای تجاری قوی هستیم که نگران ریسک سرمایه‌گذاری نباشند. پیش‌قدم برای ایجاد چنین فضایی، ایجاد راهکارها و وضع قوانین جدیدی است که مجلس و افراد مسئول در امر قانون‌گذاری می‌توانند ایجاد کنند».
جهرمی: تجربه خوبی در تولید ملی داریم
به گفته وزیر اما در کنار این ممنوعیت، مشوق‌هایی برای شرکت‌های تبعیت‌کننده مطرح است. «حمایت دولت هم در این چرخه وجود دارد». او وعده داده فهرست شرکت‌های تولید‌کننده این تجهیزات هم به‌عنوان یک گزارش مستقل به‌زودی منتشر شود. همچنین گفته جای نگرانی برای افزایش قیمت‌ها نیست چراکه این تجهیزات برای شرکت‌های مخابراتی کاربرد دارد و کاربران نهایی را دربر نمی‌گیرد. «تجربه خوبی در تولید محلی شرکت‌های خارجی لوازم خانگی در ایران وجود دارد. هزینه واردات اگر بیش از تولید محلی شود، تولید محلی رخ می‌دهد».
21 قلم کدامند؟
اصرار بر ممنوعیت واردات محصولات فاوا در گذشته مسبوق به سابقه بوده چراکه برات قنبری، مشاور فعلی وزیر ارتباطات و معاون سابق وزارت ارتباطات، پیش از این از ممنوعیت واردات این ۲۱ قلم کالا و تجهیزات مرتبط با فناوری اطلاعات به کشور خبر داده بود. او به مهر گفته، براساس پیوست فناوری اطلاعات، فهرست ۲۱ قلم کالا و تجهیزات وارداتی که به‌دلیل تولید شدن در داخل، واردات آنها به کشور ممنوع است. کالاهایی همچون شبکه‌های نسل جدید NGN، سوییچ و روتر ظرفیت متوسط، مراکز تلفن دیجیتال و مبتنی بر IP، سیستم مدیریت شبکه مخابراتی (NMS/BSS/OSS)، رادیومایکروویو از فرکانس هشت تا ۳۸ گیگاهرتز، رادیوترانک، آنتن‌های مخابراتی (مایکروویو، BTS، ایستگاه زمینی ماهواره)، DWDM/ROADM تا ۹۶ طول موج، - SDH نوری تا 16 STM، تجهیزات پسیو دسترسی نوری (FTTx)، تجهیزات اکتیو FTTx (ONU/ONT)، مودم دیتا (کابلی- بی‌سیم)، گوشی تلفن مبتنی بر IP، تجهیزات تغذیه نیروی مخابراتی (رکتیفایر، باتری، UPS)، قطعات پسیو رادیویی و نوری، کابل‌های مخابراتی (مسی، کواکسیال، نوری)، ترمینال و متعلقات MDF/DDF/OCDF، مفصل‌های مخابراتی و متعلقات (مسی و نوری)، دکل‌های مخابراتی، راک و کابینت مخابراتی و سامانه ذخیره‌سازی (San Storage) تا ۴۸۰ ترابایت است.

شرق: سیاست بستن درهای واردات به زودی قرار است 24 کالای تجهیزات مربوط به فناوری اطلاعات را شامل شود. این خبری است که چند روز گذشته از دل توییت‌های وزیر ارتباطات به گوش رسانه‌ها رسید. وزیر جوان این روزها خیلی سریع قصد دارد سیاست‌هایی را اجرائی کند که پیش از این یا محل مناقشه بوده یا فرصت اجرائی‌شدنشان با چالش همراه بوده است. دستور توقف واردات 24 کالای فاوا اما پیش از این نیز در دستور کار وزیر پیشین بود اما به دلیل وجود مشکلات در عرصه تولید و نیز غیرمعمول‌بودن کاربرد چنین سیاست‌هایی در دنیا اجراشدنشان تاکنون بی‌نتیجه مانده است. در تصمیم جدید اما پس از اینکه وزیر آن را با کاربران فضای مجازی در توییتر در میان گذاشت، انتقادات در غالب کامنت‌های کوتاه رو به افزایش گذاشت. انتقاداتی که نگران از ایجاد فضای انحصار، شکل‌گیری بازار غیررقابتی و ‌گران‌ترشدن قیمت نهایی کالاهایی بود که قرار است در این بازار به دست مصرف‌کننده برسد. محمدجواد جهرمی اما در چند توییت پیوسته از این سیاست دفاع کرد؛ چنانچه نشان می‌داد قصد دارد به انتقادات روی خوش نشان دهد و مانع از التهاب فضا شود. او گفت: «باید بپذیریم که واردات اقلامی چون رک، باتری و مودم با قیمت به مراتب کمتر و کیفیت بهتر، تیشه به ریشه اشتغال و اقتصاد ملی می‌زند». او همچنین تأکید کرد حمایت از کالاهای اعلام‌شده ثابت نیست و اگر محصولات اعلامی رقابتی نباشند، حذف می‌شوند. به گفته او ممنوعیت‌های تازه به توان داخلی بستگی دارد و اگر تکنولوژی موردنظر در بازار داخلی نباشد، ممنوعیت اعمال نمی‌شود. این تصمیم ما را از تکنولوژی جهانی محروم نخواهد کرد.
درها را باز بگذاریم
تحلیل وضعیت بازار موبایل و مخابرات ایران حالا بدون درنظرگرفتن سال‌های تحریم اقتصادی ایران و سال‌های پس از رفع‌شدن این تحریم‌ها ممکن نیست. کمااینکه کارشناسان در ارزیابی‌هایشان در زمینه تولید همواره مقایسه این دو فضا را مدنظر قرار می‌دهند؛ تولید بر پایه دانش فنی و استفاده از تکنولوژی‌هایی که استقرار آن‌ها در داخل کشور سال‌ها به دلیل تحریم‌های اقتصادی ممکن نبوده است. فرزاد یزدیان‌کاشانی، کارشناس ارشد صنایع مخابراتی و فعال حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات به «شرق» می‌گوید: «اگر قرار است تولید ملی بر مبنای اقتصاد مقاومتی باشد، باید سعی کنیم به برون‌گرا و درون‌گرابودن محصول نیز اهمیت ویژه‌ای بدهیم و علاوه بر آن تولید ملی باید قابلیت صادرات به دیگر کشورها را نیز داشته باشد. درحالی‌که اگر انحصار ایجاد کنیم و همه درها را ببندیم و دستور این باشد که فقط از این جنس استفاده کنیم، به‌نظر می‌رسد چنین رویکردی کاملا برخلاف آن‌چیزی است که سیاست اقتصاد مقاومتی بر مبنای آن قرار گرفته است». او ادامه می‌دهد: «ایران در زمینه تجهیزات مخابراتی در سال‌های گذشته نشان داده که توان بالایی دارد و در ساخت تجهیزات مخابراتی فعالیت‌های مؤثری نیز داشته است، به طور مثال یکی از شرکت‌های شناخته‌شده، شرکت تجهیزات مخابراتی شیراز بوده که محصولاتی مانند سوییچ‌های مخابراتی تولید و به کشورهای حوزه خلیج فارس نیز صادر می‌کرد. به‌نظر می‌رسد در زمینه تولید بخش‌هایی از تجهیزات مخابراتی که موردنظر وزیر نیز هست با توجه به تجربه و وجود متخصصان جوان خودکفا هستیم اما در برخی اقلام دیگر نیازمند تجهیزشدن به تکنولوژی‌های روز دنیا هستیم تا برای رقابت با دیگر برندهای دنیا آماده شویم.
به‌طورحتم اگر درهای رقابت را به روی بقیه برندها در بازار داخل ببندیم و انحصار ایجاد کنیم، با معضلات خاص این رویکرد هم مواجه می‌شویم. در بازار موبایل و تجهیزات مخابراتی بیش از همه نیازمند دقت در این مسئله هستیم که برندهای معتبر دنیا از چه تجهیزاتی استفاده می‌کنند». به گفته او از سال 85 تعرفه واردات موبایل برای حمایت از تولید داخل یکباره از چهار درصد به 60 درصد رسید و عملا در این سال‌ها ما شاهد تولید موبایل با قابلیت رقابت با برندهای معتبر دنیا نبودیم. «به‌تدریج واردکنندگان قانونی که خدمات پس از فروش مناسب و مطلوبی هم ارائه می‌کردند، از چرخه رقابت حذف شدند و به دلیل اینکه هزینه قاچاق این کالا به شش تا هفت درصد رسید، مسیر ورود کالا از گمرک به سمت مبادی قاچاق تغییر کرد و حالا شاهد هستیم که 90 درصد موبایل‌های موجود در بازار قاچاق است». به اعتقاد او مناسب‌ترین سیاست برای بازار فعلی موبایل و مخابرات در ایران این است که به تدریج با برندهای معتبر دنیا وارد مذاکره شویم و به این برندها مشوق‌های سرمایه‌گذاری برای جلب اعتماد آنها بدهیم. کاشانی تأکید می‌کند: «به طور مثال معافیت‌های مالیاتی برای سرمایه‌گذاران و تخفیف‌هایی را برای حضور در بازار داخل در نظر بگیریم تا انگیزه برای ورود خط تولیدشان به ایران ايجاد شود؛ همین یک قدم می‌تواند گام مؤثری برای تولید و اشتغال‌زایی در ایران باشد. ما می‌توانیم با استفاده از مهندسی معکوس از طریق شرکت‌های دانش‌بنیان به‌تدریج محصولات قابل رقابت و خاص خود را تولید و به بازارهای کشورهای اطراف ارائه کنیم».
این کارشناس صنایع مخابراتی با اشاره به اینکه در بازار امروز کالاهایی مانند موبایل عمر مفید تولیدشان حداکثر شش ماه است، اضافه می‌کند: «فناوری‌های استفاده‌شده در این محصول به شدت بالا و سریع است و قدرتمندترین برندها در هر شش ماه محصول جدیدی را رونمایی می‌کنند همین امر در زمینه تجهیزات مخابراتی هم مطرح است چراکه این محصولات کاملا قابل رقابت هستند؛ بنابراین در ابتدا نیاز است تا از شرکت‌های صاحب‌نام بخواهیم به صورت مشارکت انتفاعی بین دو کشور وارد بازار ایران شوند و به‌تدریج با استفاده از ورود تکنولوژی جدید و مناسب قدرت لازم برای تولید و رقابت با برندها را پیدا کنیم. کاری که روزگاری کشور چین در قبال برند اپل حاضر به انجام آن شد و پذیرفت که کارگران ارزان خود را برای تولید محصول اپل در این کشور در اختیار این برند قرار دهد اما به‌تدریج آنها با آشنایی با چنین تکنولوژی فراگرفتند که تولید محصولاتی مانند موبایل را در این کشور بومی‌سازی کنند». به گفته او این پتانسیل در ایران نیز به‌شدت وجود دارد چراکه جوان‌های بی‌کار اما تحصیل کرده بی‌شماری در کشور وجود دارند که منتظرند شکوفا شوند؛ بی‌تردید آنها برای شکوفایی این صنعت در کشور بسیار توانمندند. «بنابراین سیاست درهای بسته واردات با نیت اینکه محصول داخلی تولید کنیم اگرچه در ابتدا خوب است اما به‌دلیل غیررقابتی‌بودن با دیگر محصولات عملا مانند آموزش بدون امتحان است که هیچ انگیزه‌ای برای رقابت‌پذیری ایجاد نمی‌کند».
او ادامه می‌دهد: «قطعا شرایط تحریم در کشور ما باعث شده تا کشورهای صاحب سبک علاقه‌ای به سرمایه‌گذاری در ایران نداشته باشند چراکه این کار همواره با ریسک همراه بوده است. اما زمانی‌که شرایط برای سرمایه‌گذار ایجاد شود و معافیت از مالیات و تعرفه و نیز تضمین سرمایه‌گذاری در نظر گرفته شود، این انگیزه به‌تدریج برای ورود سرمایه‌گذار ایجاد می‌شود. ما کشوری هستیم که در ساخت تجهیزات مخابراتی توان و پتانسیل کافی را داریم بنابراین برای قرارگرفتن در میان کشورهای ممتاز تولیدکننده تجهیزات مخابراتی نیازمند استفاده از سیستم‌های پیشرفته‌ای هستیم که با تکنولوژی‌های روز دنیا سازگاری دارند، همچنین برای بهره‌بردن از چنین تکنولوژی‌هایی نیز نیازمند تعامل بیشتر و حضور شرکای تجاری قوی هستیم که نگران ریسک سرمایه‌گذاری نباشند. پیش‌قدم برای ایجاد چنین فضایی، ایجاد راهکارها و وضع قوانین جدیدی است که مجلس و افراد مسئول در امر قانون‌گذاری می‌توانند ایجاد کنند».
جهرمی: تجربه خوبی در تولید ملی داریم
به گفته وزیر اما در کنار این ممنوعیت، مشوق‌هایی برای شرکت‌های تبعیت‌کننده مطرح است. «حمایت دولت هم در این چرخه وجود دارد». او وعده داده فهرست شرکت‌های تولید‌کننده این تجهیزات هم به‌عنوان یک گزارش مستقل به‌زودی منتشر شود. همچنین گفته جای نگرانی برای افزایش قیمت‌ها نیست چراکه این تجهیزات برای شرکت‌های مخابراتی کاربرد دارد و کاربران نهایی را دربر نمی‌گیرد. «تجربه خوبی در تولید محلی شرکت‌های خارجی لوازم خانگی در ایران وجود دارد. هزینه واردات اگر بیش از تولید محلی شود، تولید محلی رخ می‌دهد».
21 قلم کدامند؟
اصرار بر ممنوعیت واردات محصولات فاوا در گذشته مسبوق به سابقه بوده چراکه برات قنبری، مشاور فعلی وزیر ارتباطات و معاون سابق وزارت ارتباطات، پیش از این از ممنوعیت واردات این ۲۱ قلم کالا و تجهیزات مرتبط با فناوری اطلاعات به کشور خبر داده بود. او به مهر گفته، براساس پیوست فناوری اطلاعات، فهرست ۲۱ قلم کالا و تجهیزات وارداتی که به‌دلیل تولید شدن در داخل، واردات آنها به کشور ممنوع است. کالاهایی همچون شبکه‌های نسل جدید NGN، سوییچ و روتر ظرفیت متوسط، مراکز تلفن دیجیتال و مبتنی بر IP، سیستم مدیریت شبکه مخابراتی (NMS/BSS/OSS)، رادیومایکروویو از فرکانس هشت تا ۳۸ گیگاهرتز، رادیوترانک، آنتن‌های مخابراتی (مایکروویو، BTS، ایستگاه زمینی ماهواره)، DWDM/ROADM تا ۹۶ طول موج، - SDH نوری تا 16 STM، تجهیزات پسیو دسترسی نوری (FTTx)، تجهیزات اکتیو FTTx (ONU/ONT)، مودم دیتا (کابلی- بی‌سیم)، گوشی تلفن مبتنی بر IP، تجهیزات تغذیه نیروی مخابراتی (رکتیفایر، باتری، UPS)، قطعات پسیو رادیویی و نوری، کابل‌های مخابراتی (مسی، کواکسیال، نوری)، ترمینال و متعلقات MDF/DDF/OCDF، مفصل‌های مخابراتی و متعلقات (مسی و نوری)، دکل‌های مخابراتی، راک و کابینت مخابراتی و سامانه ذخیره‌سازی (San Storage) تا ۴۸۰ ترابایت است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.