دفاع رئيس مرکز مستندسازي حوزه هنري از «پول و پورن»
در سينماي داستاني هم به مسائل جنسي زياد پرداخته ميشود
گروه هنر: هرازچندگاهي فارغ از دنياي پرهياهوي سينماي بلند، برخي توليدات سينماي مستند نيز حواشي بسياري ايجاد ميکنند و بحث و نظرهاي متفاوتي به دنبال دارند. مستندهاي «انقلاب جنسي» و«پول و پورن» از جمله مستندهايي هستند که در چند ماه گذشته با نمايششان توانستند توجه بسياري را به خود جلب کنند و زمينهساز نقد و بررسي بسياري از محافل دانشگاهي شوند، اما شايد در اين ميان نکته قابلتأمل، مرز باريک سينماي بلند و مستند در پرداختن به سوژههايي است که اساسا داستان مميزي و سانسور و حساسيت در آنها بسيار متفاوت است. پرداختن به مسائل ملتهب جامعه و اساسا موضوعات اجتماعي که نمايش آنها ميتواند بحثبرانگيز باشد، از نظر شوراي پروانه ساخت نياز به مطالعه دقيقتري دارد و به نظر ميرسد اين قبیل حساسيتها در فضاي فيلمهاي مستند کمرنگتر است و شايد بتوان با آزادي عمل بيشتري به آنها پرداخت. سيدمحمدمهدي طباطبايينژاد، مديرعامل مرکز گسترش سينماي مستند و تجربي، در گفتوگو با «شرق» درباره چگونگي پروسه دريافت مجوز فيلمهاي مستند ميگويد: «نمايش تمامي فيلمهاي مستند، اعم از فيلمهايي که در هنر و تجربه يا نمايش خانگي نمايش داده ميشوند نياز
به مجوز از وزارت ارشاد دارد و اگر فيلم مستندي در مراکز دولتي يا خصوصي توليد ميشود، براي نمايش در فضاي عمومي کشور نياز به مجوزهاي لازم دارد».
او ادامه داد: «وزارت ارشاد در مجوزي که براي نمايش فيلم صادر ميکند، دقيقا مشخص ميکند که اين مجوز براي نمايش فيلم در چه بخشي است، اما بهطورکلی داستان مجوز ساخت فيلمهاي مستند هم متفاوت است. به اين صورت که اگر فيلمساز براي ساخت فيلمش مستقل عمل کرده، براي دريافت مجوزهاي لازم به اداره کل نظارت و ارزشيابي مراجعه و پروانه ساخت را دريافت کرده است يا به مراجع توليد فيلم مستند، از جمله مرکز گسترش سينماي مستند و تجربي يا حوزه هنري مراجعه و مجوز توليد فيلمش را دريافت ميکند و اگر از توليدات خود مرکز باشد که مجوزهاي مربوطه را خودمان صادر ميکنيم».
طباطبايينژاد افزود: «البته در سالهاي اخير مرکز گسترش سينماي مستند و تجربي به نمايندگي از اداره نظارت وزارت ارشاد، به فيلمهايي که نياز به معرفي داشتند و نياز به حمايت مالي نداشتند مجوز داده است و قطعا اگر فيلم از جايي پخش شود حتي اگر از توليدات ما باشد، نياز به دريافت مجوزهاي سازمان سينمايي دارد».
او در بخش ديگري از صحبتهايش گفت: «دو مستند پول و پورن و انقلاب جنسي را نديدم، اما اين دو فيلم هم از توليدات مراکز رسمي است و اگر توليدات با معيار و قواعد عرفي و مذهبي ما تناقض نداشته باشند و آگاهيدهنده باشند، قطعا پخش آنها مشکلي ايجاد نميکند».
محسن يزدي (مدير مرکز مستند سوره) نيز در گفتوگو با «شرق» درباره ساخت مستند «پول و پورن» و نمايش عمومي اين فيلم گفت: «اصولي که معمولا در ساخت فيلمهاي مستند در حوزه هنري به آن توجه ميشود اين است که موضوع فيلم با منافع ملي در ارتباط باشد. مسئله جنسي هم يکي از اين مسائل فراگير است که به نظرم پرداختن به آن بسيار مهم است». او در پاسخ به اين سؤال که چرا در سينماي داستاني به برخي مسائل حساسيت بيشتري نشان داده ميشود، اما در مستند اينچنين نيست، گفت: «اينکه در سينماي داستاني به مسائل جنسي پرداخته نميشود حرف دقيقي نيست. اگر با دقت به آثار سينمايي نگاه شود، ميبينيم که اتفاقا به اين موضوع بسيار هم پرداخته شده، منتها هدف برخي فيلمها از پرداختن به اين مسائل به صورت آشکار و پنهان سوءاستفاده از مخاطب بوده است».
وي افزود: امروز شما ميبينيد که شوخيهاي رکيک جنسي در برخي فيلمها ديده ميشود يا براي جذب بيشتر مخاطب به سالنهاي سينما از وجوه نامناسبي دراينباره استفاده ميشود. البته برخي فيلمها هم هستند که نگاه مصلحانهاي به اين موضوع دارند و اگرچه موضوع فيلم ربط مستقيمي به مسائل جنسي ندارد، اما ما وجوهي از آن را در اين آثار ميبينيم؛ مثل «رگ خواب» که به نظرم آگاهيبخش و هشداردهنده است».
او در پاسخ به اين سؤال که برخي از اين فيلمها به سياهنمايي متهم ميشوند، ادامه داد: «طبعا پرداختن به چنين مسائلي در فيلم مستند و داستاني با نگاه کارگردان به موضوع و جهانبيني او ارتباط مستقيم دارد. اگر نگاه کارگردان اميدبخش باشد، فيلم به سمت سياهنمايي حرکت نميکند و البته بايد بين فيلم تلخ و سياه نيز تفاوت قائل بود. فيلم سياه معمولا مخاطبش را نااميد ميکند، اما تصور نميکنم کسي با فيلم تلخ مشکلي داشته باشد».
يزدي افزود: «تصور ميکنم مشکل از جايي شروع ميشود که بخش زيادي از توليدات سينماي بلند ما به سمت ساخت فيلمهاي تلخ حرکت ميکند و تعدد ساخت اين فيلمها چشمگيرتر و غالبا به تکرار دچار ميشود». او در بخش ديگري از صحبتهايش با اشاره به مميزي در سينما و تلويزيون گفت: «اصولا داستان مميزي در سينما و تلويزيون يکجور مميزي اداري است و شکلي از مميزي کارشناسي که با تعامل مؤثر با فيلمساز و درنظرداشتن قواعد اخلاقي و فرهنگي جامعه را کمتر ميبينيم».
او درباره مجوزهاي لازم براي ساخت فيلم مستند در حوزه هنري گفت: «اصولا روي ساخت و پخش مستند مانند سينماي داستاني حساسيت زيادي وجود ندارد». او در پايان گفت: «مستند پول و پورن درباره قاچاق دختران به خارج از ايران است که با همکاري مرکز سايبري سپاه و مرکز مستند سوره حوزه هنري ساخته شده و ما آن را در معرض نقد اهالي علم با هر گرايشي قرار دادهايم و علاقهمنديم از راهنماييهاي آنها استفاده کنيم تا در کارهاي بعدي بتوانيم اشکالات را برطرف کنيم. به نظرم همه ما بايد بياموزيم تا درباره مسائل مردم کار کنيم و در جهت حل مشکلات آنها قدم برداريم».
بااينحساب ميتوان ساخت فيلم در گونه مستند را کمي سادهتر از فيلم بلند داستاني دانست که مميزيهاي سخت پروانه ساخت و نمايش آنها را در پروسههاي اداري سخت گرفتار نميکند و شايد در اين حوزه ميتوان حرفهاي صريحتري را بيان کرد.
گروه هنر: هرازچندگاهي فارغ از دنياي پرهياهوي سينماي بلند، برخي توليدات سينماي مستند نيز حواشي بسياري ايجاد ميکنند و بحث و نظرهاي متفاوتي به دنبال دارند. مستندهاي «انقلاب جنسي» و«پول و پورن» از جمله مستندهايي هستند که در چند ماه گذشته با نمايششان توانستند توجه بسياري را به خود جلب کنند و زمينهساز نقد و بررسي بسياري از محافل دانشگاهي شوند، اما شايد در اين ميان نکته قابلتأمل، مرز باريک سينماي بلند و مستند در پرداختن به سوژههايي است که اساسا داستان مميزي و سانسور و حساسيت در آنها بسيار متفاوت است. پرداختن به مسائل ملتهب جامعه و اساسا موضوعات اجتماعي که نمايش آنها ميتواند بحثبرانگيز باشد، از نظر شوراي پروانه ساخت نياز به مطالعه دقيقتري دارد و به نظر ميرسد اين قبیل حساسيتها در فضاي فيلمهاي مستند کمرنگتر است و شايد بتوان با آزادي عمل بيشتري به آنها پرداخت. سيدمحمدمهدي طباطبايينژاد، مديرعامل مرکز گسترش سينماي مستند و تجربي، در گفتوگو با «شرق» درباره چگونگي پروسه دريافت مجوز فيلمهاي مستند ميگويد: «نمايش تمامي فيلمهاي مستند، اعم از فيلمهايي که در هنر و تجربه يا نمايش خانگي نمايش داده ميشوند نياز
به مجوز از وزارت ارشاد دارد و اگر فيلم مستندي در مراکز دولتي يا خصوصي توليد ميشود، براي نمايش در فضاي عمومي کشور نياز به مجوزهاي لازم دارد».
او ادامه داد: «وزارت ارشاد در مجوزي که براي نمايش فيلم صادر ميکند، دقيقا مشخص ميکند که اين مجوز براي نمايش فيلم در چه بخشي است، اما بهطورکلی داستان مجوز ساخت فيلمهاي مستند هم متفاوت است. به اين صورت که اگر فيلمساز براي ساخت فيلمش مستقل عمل کرده، براي دريافت مجوزهاي لازم به اداره کل نظارت و ارزشيابي مراجعه و پروانه ساخت را دريافت کرده است يا به مراجع توليد فيلم مستند، از جمله مرکز گسترش سينماي مستند و تجربي يا حوزه هنري مراجعه و مجوز توليد فيلمش را دريافت ميکند و اگر از توليدات خود مرکز باشد که مجوزهاي مربوطه را خودمان صادر ميکنيم».
طباطبايينژاد افزود: «البته در سالهاي اخير مرکز گسترش سينماي مستند و تجربي به نمايندگي از اداره نظارت وزارت ارشاد، به فيلمهايي که نياز به معرفي داشتند و نياز به حمايت مالي نداشتند مجوز داده است و قطعا اگر فيلم از جايي پخش شود حتي اگر از توليدات ما باشد، نياز به دريافت مجوزهاي سازمان سينمايي دارد».
او در بخش ديگري از صحبتهايش گفت: «دو مستند پول و پورن و انقلاب جنسي را نديدم، اما اين دو فيلم هم از توليدات مراکز رسمي است و اگر توليدات با معيار و قواعد عرفي و مذهبي ما تناقض نداشته باشند و آگاهيدهنده باشند، قطعا پخش آنها مشکلي ايجاد نميکند».
محسن يزدي (مدير مرکز مستند سوره) نيز در گفتوگو با «شرق» درباره ساخت مستند «پول و پورن» و نمايش عمومي اين فيلم گفت: «اصولي که معمولا در ساخت فيلمهاي مستند در حوزه هنري به آن توجه ميشود اين است که موضوع فيلم با منافع ملي در ارتباط باشد. مسئله جنسي هم يکي از اين مسائل فراگير است که به نظرم پرداختن به آن بسيار مهم است». او در پاسخ به اين سؤال که چرا در سينماي داستاني به برخي مسائل حساسيت بيشتري نشان داده ميشود، اما در مستند اينچنين نيست، گفت: «اينکه در سينماي داستاني به مسائل جنسي پرداخته نميشود حرف دقيقي نيست. اگر با دقت به آثار سينمايي نگاه شود، ميبينيم که اتفاقا به اين موضوع بسيار هم پرداخته شده، منتها هدف برخي فيلمها از پرداختن به اين مسائل به صورت آشکار و پنهان سوءاستفاده از مخاطب بوده است».
وي افزود: امروز شما ميبينيد که شوخيهاي رکيک جنسي در برخي فيلمها ديده ميشود يا براي جذب بيشتر مخاطب به سالنهاي سينما از وجوه نامناسبي دراينباره استفاده ميشود. البته برخي فيلمها هم هستند که نگاه مصلحانهاي به اين موضوع دارند و اگرچه موضوع فيلم ربط مستقيمي به مسائل جنسي ندارد، اما ما وجوهي از آن را در اين آثار ميبينيم؛ مثل «رگ خواب» که به نظرم آگاهيبخش و هشداردهنده است».
او در پاسخ به اين سؤال که برخي از اين فيلمها به سياهنمايي متهم ميشوند، ادامه داد: «طبعا پرداختن به چنين مسائلي در فيلم مستند و داستاني با نگاه کارگردان به موضوع و جهانبيني او ارتباط مستقيم دارد. اگر نگاه کارگردان اميدبخش باشد، فيلم به سمت سياهنمايي حرکت نميکند و البته بايد بين فيلم تلخ و سياه نيز تفاوت قائل بود. فيلم سياه معمولا مخاطبش را نااميد ميکند، اما تصور نميکنم کسي با فيلم تلخ مشکلي داشته باشد».
يزدي افزود: «تصور ميکنم مشکل از جايي شروع ميشود که بخش زيادي از توليدات سينماي بلند ما به سمت ساخت فيلمهاي تلخ حرکت ميکند و تعدد ساخت اين فيلمها چشمگيرتر و غالبا به تکرار دچار ميشود». او در بخش ديگري از صحبتهايش با اشاره به مميزي در سينما و تلويزيون گفت: «اصولا داستان مميزي در سينما و تلويزيون يکجور مميزي اداري است و شکلي از مميزي کارشناسي که با تعامل مؤثر با فيلمساز و درنظرداشتن قواعد اخلاقي و فرهنگي جامعه را کمتر ميبينيم».
او درباره مجوزهاي لازم براي ساخت فيلم مستند در حوزه هنري گفت: «اصولا روي ساخت و پخش مستند مانند سينماي داستاني حساسيت زيادي وجود ندارد». او در پايان گفت: «مستند پول و پورن درباره قاچاق دختران به خارج از ايران است که با همکاري مرکز سايبري سپاه و مرکز مستند سوره حوزه هنري ساخته شده و ما آن را در معرض نقد اهالي علم با هر گرايشي قرار دادهايم و علاقهمنديم از راهنماييهاي آنها استفاده کنيم تا در کارهاي بعدي بتوانيم اشکالات را برطرف کنيم. به نظرم همه ما بايد بياموزيم تا درباره مسائل مردم کار کنيم و در جهت حل مشکلات آنها قدم برداريم».
بااينحساب ميتوان ساخت فيلم در گونه مستند را کمي سادهتر از فيلم بلند داستاني دانست که مميزيهاي سخت پروانه ساخت و نمايش آنها را در پروسههاي اداري سخت گرفتار نميکند و شايد در اين حوزه ميتوان حرفهاي صريحتري را بيان کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.