رعایت اصول پزشکی به معنی کاهش جذابیتهای سینمایی فیلم و سریال نیست
دکتر حامد محمدیکنگرانی . روانپزشک
پس از تجربههاي ناموفق سریالهای چندفصلی مثل «قلب یخی» درحالحاضر شاهد اتمام پخش فصل دوم سریال «شهرزاد» و احتمالا فصل سوم آن در آینده خواهیم بود. فرمول مشخص در نوشتن کتابهای حجیم و چندجلدی که میتوان در سریالهایی چند فصلی هم به کار برد. شخصیتپردازی شخصیتهای اصلی در قسمتهای اول و سپس بنانهادن داستان روی این شخصیتها و واردکردن شخصیتهای فرعی و اصلی دیگر در طول فصول آینده است. فرمولی که کمابیش در تمام سریالهای چندفصلی با شخصیتهای اصلی ثابت کاربرد دارد. البته در بعضی از موفقترین سریالهای حال حاضر مانند «بازی تاجوتخت» به علت نقش پررنگ حوادث، گاهی شخصیتها به حاشیه میروند و گاهی به ضرورت ایجاد همین هیجان و درام، شخصیتهای محبوبی کشته و از داستان خارج میشوند و شخصیت جدیدی معرفی میشود. شاید یکی از موفقترین نمونههای شخصیتپردازی در چند سال اخیر سریال انگلیسی «دانتاون ابی» باشد که به زیبایی و با صبر و طمأنینه ولی بدون خستگی و حوصله سربردن، شخصیتهای متعدد خود را تعریف کرد و گسترش داد و در طول شش فصل اندکاندک ویژگیهای جزئیتر آنها را رو کرد و داستان را در بین این شخصیتها قرار داد. بهطوریکه بیننده از همان قسمتهای اول از هر شخصیت برداشت نسبتا کامل در ذهن داشت و در شش فصل با آنها زندگی کرد. سریال «شهرزاد» چیزی ما بین «بازی تاجوتخت» و «دانتاون ابی» قرار دارد. یعنی هم قرار است بر مبنای شخصیتها و روابط بین آنها پیش برود و هم بر مبنای هیجان و جنگ قدرت و بههمیندلیل با توجه به اینکه یک نویسنده کاملا حرفهای «نغمه ثمینی» در کنار کارگردان «حسن فتحی» قرار دارد، توقعات از شخصیتپردازی بالا میرود. با توجه به طول سریال در فصل اول و دوم و حدود 40 قسمت و فرصت کافی برای شخصیتپردازی، تقریبا تمام شخصیتهای فصل اول بهجز «بزرگآقا» همه در فصل دوم حضور دارند، بههمراه تعدادی شخصیت جدید. شخصیتهای اصلی فصل دوم که از فصل اول آمدهاند، شهرزاد و قباد و فرهاد هستند. کسانی که تکلیف بیننده تقریبا با آنها روشن است. شخصیتپردازی شهرزاد و فرهاد کاملا تخت و تکبعدی است. دو فرد کاملا مثبت و کاملا خوب که از دیدگاه روانشناختی تقریبا مابهازای علمی ندارند. دو فرد عاشقپیشه و رمانتیک که گاهی کمی عصیان میکنند و دوباره فرو مینشینند. شاید بتوان ویژگیهای شخصیت وسواسی و اجباری را تا حدودی در آنها دید. افرادی وظیفهشناس و بامسئولیت که همیشه در فکر دیگران و در حال کمک به آنها هستند و نمیخواهند کسی را ناراحت کنند و درعینحال گاهی روی اصول خود پافشاری میکنند. اما شخصیت قباد پیچیدهتر است و ویژگیهای گروه B شخصیتی را که افرادی هیجانی و برونگرا هستند با بازی کمی اغراقشده شهاب حسینی نشان میدهد. مصرف الکل و سیگار، خشمهای ناگهانی و عشق شدید از ویژگیهای شخصیت نمایشی و مرزی (Borderline) است. تصمیمهای ناگهانی و ترس از طردشدن و دیدهنشدن همراه با حس عدمامنیت که ناشی از دوران کودکی ناشناخته او است. اما باقی شخصیتهای فرعیتر مانند هاشمخان، شیرین، نصرت، شربت و اکرم فاقد ظرافتها و نکات خاص شخصیتپردازی هستند و عملا همه آنها یک گذشته مخفی و نیتهای شخصی ناشناخته دارند که بیدلیل و گاهی به ضرورت داستان از دید بیننده پنهان نگه داشته میشود. اما همانطور که ستون اصلی فصل اول، بزرگآقا بود، در فصل دوم، شخصیت عمه بلقیس و شاپور بهبودی با بازی دو ستاره سینمای ایران رؤیا نونهالی و رضا کیانیان عملا نقش شخصیتهای خاکستری و نه منفی داستان را بر عهده داشتند. ویژگی مشترک این دو نفر با بزرگآقا، خودشیفتگی است که در ذات افراد اشرافزاده است و بهدرستی در این سه نفر با توجه به جایگاهشان در خانواده و داستان به تصویر کشیده شده است و هر سه هنرپیشه بهویژه آقای علی نصیریان این خودشیفتگی و اعتمادبهنفس پوشالی و شکننده را بهخوبی به تصویر میکشند. اما با توجه به جنبه هیجانانگیز و کمی مافیایی داستان و لزوم قتل و کشتار و از سر راه برداشتن مخالفان، ویژگیهای شخصیت ضداجتماعی در هر سه نفر نمود دارد. کسانیکه به دلایل شخصی و برای ارضای نیازهای خودشیفتگی سعی در سرکوب مخالفان دارند و با هر حیله و ترفندی سعی میکنند خود و خانواده را حفظ کنند و بارها پا را از حیطه اخلاق بیرون میگذارند. شاید در دنیای واقعی امروز چنین افرادی بارها با قانون و زندان روبهرو شوند، ولی به ضرورت داستان و زمان وقوع آن و قدرت آنها با خونسردی اهداف خود را پیش میبرند. هر سه هنرپیشه بزرگ در بعضی بزنگاهها بهزیبایی شک و تردید را در تصمیمها بروز میدهند تا از افتادن در ورطه شخصیت منفی و سیاه کامل نجات پیدا کنند ولی این حجم از قتل و حیله و نیرنگ و عدم همدردی و انساندوستی نسبت به سایر افراد غیر از خانواده از ویژگیهای شخصیت ضداجتماعی است و بهاصطلاح هدف وسیله را توجیه میکند. میماند یک نکته مهم و آن هم اینکه در روزهایی که بهطور گسترده تمام گروههای درمانی اعم از روانپزشک و روانشناس و مدد کار اجتماعی و... و سازمانهای دولتی و غیردولتی و سازمان بهداشت جهانی و... در راستای انگزدایی از بیماران روانپزشکی و کمک به حضور آنها در جامعه و لزوم مراجعه افراد برای درمان بدون ترس در نگاه و انگ دیگران میکوشند، نحوه برخورد و درمان قرون وسطایی«شیرین»، با بازی پریناز ایزدیار، واقعا دردناک و تکاندهنده بود. حتی اگر واقعیت درمان بیماران روانپزشکی در آن روزگار به شکلی غیرانسانی و ناراحت کننده بوده است، با دستاویز قراردادن لزوم پایبندی به واقعیت و تاریخ نمیتوان چنین صحنههای دردناکی را توجیه کرد. در روزهایی که افراد برای فرار از نگاههای ملامتآمیز و تحقیرکننده اطرافیان و جامعه، بیماری روانپزشکی خود را پنهان میکنند و از برچسپ روانی و دیوانه فرار میکنند، نشاندادن صحنههای شکنجه و برخورد تحقیرآمیز با شیرین تنها به افزایش انگ بیماریهای روانپزشکی دامن میزند. از هنرمند انتظار میرود واقعیت تاریخی را با هنرمندی و لطافت و نیاز جامعه و در راستای احترام به بیمار و بیماریهای روانپزشکی که یکی از معضلات رو به افزایش جامعه است، درآمیزد و تصویری واقعی و تاریخی اما ظریف و محترم از این بیماران داشته باشد. باور کنیم رعایت اصول علمی و حرفهای و پزشکی به معنی کاهش جذابیتهای سینمایی فیلم و سریال نیست.
پس از تجربههاي ناموفق سریالهای چندفصلی مثل «قلب یخی» درحالحاضر شاهد اتمام پخش فصل دوم سریال «شهرزاد» و احتمالا فصل سوم آن در آینده خواهیم بود. فرمول مشخص در نوشتن کتابهای حجیم و چندجلدی که میتوان در سریالهایی چند فصلی هم به کار برد. شخصیتپردازی شخصیتهای اصلی در قسمتهای اول و سپس بنانهادن داستان روی این شخصیتها و واردکردن شخصیتهای فرعی و اصلی دیگر در طول فصول آینده است. فرمولی که کمابیش در تمام سریالهای چندفصلی با شخصیتهای اصلی ثابت کاربرد دارد. البته در بعضی از موفقترین سریالهای حال حاضر مانند «بازی تاجوتخت» به علت نقش پررنگ حوادث، گاهی شخصیتها به حاشیه میروند و گاهی به ضرورت ایجاد همین هیجان و درام، شخصیتهای محبوبی کشته و از داستان خارج میشوند و شخصیت جدیدی معرفی میشود. شاید یکی از موفقترین نمونههای شخصیتپردازی در چند سال اخیر سریال انگلیسی «دانتاون ابی» باشد که به زیبایی و با صبر و طمأنینه ولی بدون خستگی و حوصله سربردن، شخصیتهای متعدد خود را تعریف کرد و گسترش داد و در طول شش فصل اندکاندک ویژگیهای جزئیتر آنها را رو کرد و داستان را در بین این شخصیتها قرار داد. بهطوریکه بیننده از همان قسمتهای اول از هر شخصیت برداشت نسبتا کامل در ذهن داشت و در شش فصل با آنها زندگی کرد. سریال «شهرزاد» چیزی ما بین «بازی تاجوتخت» و «دانتاون ابی» قرار دارد. یعنی هم قرار است بر مبنای شخصیتها و روابط بین آنها پیش برود و هم بر مبنای هیجان و جنگ قدرت و بههمیندلیل با توجه به اینکه یک نویسنده کاملا حرفهای «نغمه ثمینی» در کنار کارگردان «حسن فتحی» قرار دارد، توقعات از شخصیتپردازی بالا میرود. با توجه به طول سریال در فصل اول و دوم و حدود 40 قسمت و فرصت کافی برای شخصیتپردازی، تقریبا تمام شخصیتهای فصل اول بهجز «بزرگآقا» همه در فصل دوم حضور دارند، بههمراه تعدادی شخصیت جدید. شخصیتهای اصلی فصل دوم که از فصل اول آمدهاند، شهرزاد و قباد و فرهاد هستند. کسانی که تکلیف بیننده تقریبا با آنها روشن است. شخصیتپردازی شهرزاد و فرهاد کاملا تخت و تکبعدی است. دو فرد کاملا مثبت و کاملا خوب که از دیدگاه روانشناختی تقریبا مابهازای علمی ندارند. دو فرد عاشقپیشه و رمانتیک که گاهی کمی عصیان میکنند و دوباره فرو مینشینند. شاید بتوان ویژگیهای شخصیت وسواسی و اجباری را تا حدودی در آنها دید. افرادی وظیفهشناس و بامسئولیت که همیشه در فکر دیگران و در حال کمک به آنها هستند و نمیخواهند کسی را ناراحت کنند و درعینحال گاهی روی اصول خود پافشاری میکنند. اما شخصیت قباد پیچیدهتر است و ویژگیهای گروه B شخصیتی را که افرادی هیجانی و برونگرا هستند با بازی کمی اغراقشده شهاب حسینی نشان میدهد. مصرف الکل و سیگار، خشمهای ناگهانی و عشق شدید از ویژگیهای شخصیت نمایشی و مرزی (Borderline) است. تصمیمهای ناگهانی و ترس از طردشدن و دیدهنشدن همراه با حس عدمامنیت که ناشی از دوران کودکی ناشناخته او است. اما باقی شخصیتهای فرعیتر مانند هاشمخان، شیرین، نصرت، شربت و اکرم فاقد ظرافتها و نکات خاص شخصیتپردازی هستند و عملا همه آنها یک گذشته مخفی و نیتهای شخصی ناشناخته دارند که بیدلیل و گاهی به ضرورت داستان از دید بیننده پنهان نگه داشته میشود. اما همانطور که ستون اصلی فصل اول، بزرگآقا بود، در فصل دوم، شخصیت عمه بلقیس و شاپور بهبودی با بازی دو ستاره سینمای ایران رؤیا نونهالی و رضا کیانیان عملا نقش شخصیتهای خاکستری و نه منفی داستان را بر عهده داشتند. ویژگی مشترک این دو نفر با بزرگآقا، خودشیفتگی است که در ذات افراد اشرافزاده است و بهدرستی در این سه نفر با توجه به جایگاهشان در خانواده و داستان به تصویر کشیده شده است و هر سه هنرپیشه بهویژه آقای علی نصیریان این خودشیفتگی و اعتمادبهنفس پوشالی و شکننده را بهخوبی به تصویر میکشند. اما با توجه به جنبه هیجانانگیز و کمی مافیایی داستان و لزوم قتل و کشتار و از سر راه برداشتن مخالفان، ویژگیهای شخصیت ضداجتماعی در هر سه نفر نمود دارد. کسانیکه به دلایل شخصی و برای ارضای نیازهای خودشیفتگی سعی در سرکوب مخالفان دارند و با هر حیله و ترفندی سعی میکنند خود و خانواده را حفظ کنند و بارها پا را از حیطه اخلاق بیرون میگذارند. شاید در دنیای واقعی امروز چنین افرادی بارها با قانون و زندان روبهرو شوند، ولی به ضرورت داستان و زمان وقوع آن و قدرت آنها با خونسردی اهداف خود را پیش میبرند. هر سه هنرپیشه بزرگ در بعضی بزنگاهها بهزیبایی شک و تردید را در تصمیمها بروز میدهند تا از افتادن در ورطه شخصیت منفی و سیاه کامل نجات پیدا کنند ولی این حجم از قتل و حیله و نیرنگ و عدم همدردی و انساندوستی نسبت به سایر افراد غیر از خانواده از ویژگیهای شخصیت ضداجتماعی است و بهاصطلاح هدف وسیله را توجیه میکند. میماند یک نکته مهم و آن هم اینکه در روزهایی که بهطور گسترده تمام گروههای درمانی اعم از روانپزشک و روانشناس و مدد کار اجتماعی و... و سازمانهای دولتی و غیردولتی و سازمان بهداشت جهانی و... در راستای انگزدایی از بیماران روانپزشکی و کمک به حضور آنها در جامعه و لزوم مراجعه افراد برای درمان بدون ترس در نگاه و انگ دیگران میکوشند، نحوه برخورد و درمان قرون وسطایی«شیرین»، با بازی پریناز ایزدیار، واقعا دردناک و تکاندهنده بود. حتی اگر واقعیت درمان بیماران روانپزشکی در آن روزگار به شکلی غیرانسانی و ناراحت کننده بوده است، با دستاویز قراردادن لزوم پایبندی به واقعیت و تاریخ نمیتوان چنین صحنههای دردناکی را توجیه کرد. در روزهایی که افراد برای فرار از نگاههای ملامتآمیز و تحقیرکننده اطرافیان و جامعه، بیماری روانپزشکی خود را پنهان میکنند و از برچسپ روانی و دیوانه فرار میکنند، نشاندادن صحنههای شکنجه و برخورد تحقیرآمیز با شیرین تنها به افزایش انگ بیماریهای روانپزشکی دامن میزند. از هنرمند انتظار میرود واقعیت تاریخی را با هنرمندی و لطافت و نیاز جامعه و در راستای احترام به بیمار و بیماریهای روانپزشکی که یکی از معضلات رو به افزایش جامعه است، درآمیزد و تصویری واقعی و تاریخی اما ظریف و محترم از این بیماران داشته باشد. باور کنیم رعایت اصول علمی و حرفهای و پزشکی به معنی کاهش جذابیتهای سینمایی فیلم و سریال نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.