«رقه» در آستانه آزادی كامل قرار گرفت
پايان كار داعش در شام
هادی آذری: داعش یک گام تا شکست کامل در سوریه فاصله دارد. شکست کامل نیروهای داعش در شهر المیادین و آزادسازی قریبالوقوع «رقه»، پايتخت خودخوانده اين گروه تروريستي، معنایی جز پایان کار داعش در سوریه ندارد. گفتههای نیروهای کُردی و ائتلاف ضدداعش به رهبری ایالات متحده نیز بر این مهم مهر تأیید میزند. طبق گفتههای نیروهای کُرد، رقه نهایتا تا امروز از شر داعش پاک خواهد شد، هرچند ائتلاف ضدداعش بر این باور است که آزادسازی رقه بیشتر به طول خواهد انجامید. از دیگرسو، با آزادسازی کامل شهر المیادین، حالا دیرالزور بهعنوان آخرین پایگاه بزرگ و مهم داعش در سوریه در محاصره نیروهای ارتش سوریه و مخالفان سوری قرار گرفته است. داعش در عراق نیز بعد از سقوط موصل عملا دیگر تهدیدی جدی محسوب نمیشود و درحالحاضر تنها پایگاه مهم آن شهر حویجه است که نیروهای عراق تلاش برای آزادسازی آن را نیز آغاز کردهاند. بااینحال، پایان کار داعش در سوریه به معنای بازگشت به نقطه آغازین بحران در این کشور خواهد بود.
یگانهای مدافع خلق با همراهی نیروهای دموکراتیک تحت رهبری ایالات متحده از ماه ژوئن، نبرد برای بازپسگیری رقه از داعش را شروع کردند. گفته میشود تا روز شنبه، تنها حدود هفت درصد این شهر در اختیار داعش بوده است. نوری محمود، سخنگوی یگانهاي مدافع خلق در گفتوگو با «رویترز» با اشاره به ادامه درگیریها در رقه گفت: «چیز زیادی تا پایان کار داعش نمانده است. امروز یا فردا این شهر آزاد خواهد شد». بااینحال، به گزارش الجزیره، سرهنگ رایان دیلیون، سخنگوی ائتلاف ضدداعش، در بیانیهای خاطرنشان کرده است که زمان شکست قطعی و کامل داعش در رقه هنوز مشخص نیست. او همچنین گفته است حدود صد جنگجوی داعش که در روز جمعه در رقه به محاصره درآمده بودند، از این شهر خارج شدهاند. او درخصوص اینکه جنگجویان چگونه از این منطقه خارج و به کجا منتقل شدهاند، توضیح بیشتری ارائه نداده است. با وجود تلاشهای گسترده برای تخلیه غیرنظامیان از مناطق درگیری، همچنان هزاران نفر در مناطق تحت کنترل داعش گیر افتادهاند. عمر الوش، یکی از اعضاي شورای شهر رقه، به رویترز گفته است تلاشهایی برای آزادسازی شهروندان در جریان است. حدود هزارو 500 شهروند توانستهاند در
هفته گذشته خود را به نیروهای دموکراتیک برسانند. هرچند الوش در این رابطه جزئیاتی ارائه نداده است، اما به نظر میرسد آزادی و تضمین جان این شهروندان در ازای این بوده که به جنگجویان داعش و خانوادههایشان اجازه خروج از رقه داده شود. درهمینباره گروه بریتانیایی «ديدهبان حقوق بشر» مدعی شده است که جنگجویان داعش و خانوادههایشان شبانه و به وسيله چندین كاميون از این شهر خارج شدهاند. طبق اعلام این گروه، این عملیات تخلیه بر اساس توافقی میان داعش و نیروهای تحت رهبری ایالات متحده صورت گرفته است؛ اتفاقی که در دیگر مناطق سوریه نیز شاهد آن بودهایم. برای اولینبار در ماه آگوست بود که جنگجویان داعش قبول کردند تا از طریق مرز لبنان از مناطق تحت کنترل خود در سوریه خارج شوند. از دیگرسو، محاصره چندینماهه رقه باعث شده تا مردم این شهر با مشکلاتی مانند کمبود آب آشامیدنی، قطع برق و مشکلات عدیده بهداشتی مواجه شوند. علاوهبراین، طبق اعلام سازمان عفو بینالملل و دیگر گروههای حقوقبشری، تاکنون صدها نفر از ساکنان رقه در نتیجه حملات هوایی، تکتیراندازها و مینهای داعش کشته شدهاند. آنهایی نیز که موفق به فرار شدهاند، باید راهی
اردوگاهی شوند که فاقد امکانات اولیه و زیربناییاند. این در حالی است که تا شروع فصل سرما تنها چند هفته باقی است و آوارگان بعد از داعش حالا باید با سرمای طاقتفرسای زمستان دستوپنجه نرم کنند.
قیچیشدن داعش
در هر صورت آزادسازی رقه در کنار آزادسازی شهر المیادین تا حد زیادی به معنای پایان کار داعش در سوریه خواهد بود، هرچند هنوز بخشهایی از دیرالزور تحت کنترل داعش است. اهمیت شهر المیادین ازاینرو بود که این شهر مقر وزارت جنگ خلافت خودخوانده داعش و به تعبیری پایتخت نظامی این گروه محسوب میشد. حال میتوان گفت که داعش باید خود را برای آخرین نبرد بزرگ خود در سوریه مهیا کند. سانا، خبرگزاری دولتی سوریه، بعد از آزادسازی المیادین، از محاصرهشدن داعش در داخل محلههای شرقی دیرالزور ازسوي ارتش این کشور خبر داده است. با این تفاسیر، به نظر نمیرسد در آنجا نیز اوضاع برای مدتزمان زیادی بر وفق مراد داعش پیش برود، زیرا داعش در دیرالزور از یکسو با نیروهای دموکراتیک آزاد درگیر است و از سوی دیگر زیر آتش نیروهای دولتی قرار گرفته.
بازگشت به نقطه آغاز بحران
شکست کامل داعش در سوریه بعد از یک جنگ ششساله، هرچند بهترین خبر ممکن برای مردم این کشور است، اما بدونتردید به معنای پایان بحران نیست. عناصر داعش شاید به صورت یکپارچه و متمرکز در سوریه فعالیت نداشته باشند، اما هنوز میتوانند تهدیدی جدی برای مردم این کشور محسوب شوند. از دیگرسو، پایان کار داعش به معنای آغاز تلاشها برای تعیینتکلیف وضعیت سیاسی کشور است. گروههای اپوزیسیون دولت بشار اسد که با ظهور داعش به حاشیه رفتند، بدونتردید در خلأ به وجود آمده از نبود داعش و با حمایت ایالات متحده دوباره به عرصه بازخواهند گشت. تجربه عراق بعد از داعش نیز بر این مسئله مهر تأیید میزند. عرصه سیاسی در عراق بعد از بهحاشیهراندهشدن داعش بهشدت دستخوش تغییروتحول شد که برگزاری همهپرسی اقلیم کردستان بدونتردید مهمترین پیامد آن بوده است. سوریه نیز تقریبا وضعیت مشابهی را تجربه میکند. از زمان ظهور داعش در سوریه و در نتیجه ضعف دولت مرکزی، کنترل مناطق کردنشین به دست خود کردها افتاد که خود را در قالب یگانهای مدافع خلق ساماندهی کردند. از دیگرسو، پالسهای مثبتی در هفتههای اخیر از سوی دولت برای تشکیل منطقه خودمختار کردی در این کشور
مخابره شده است؛ امری که مخالفت شدید ترکیه را به دنبال داشت. با این اوصاف و با توجه به چندپارگی سوریه در نتیجه وجود گروههای سیاسی و مسلح چندگانه که از حمایت کشورهای غربی نیز برخوردارند، سوریه در فردای بدون داعش، آبستن حوادث بسیاری خواهد بود.
در آگوست سال ۲۰۱۷ وقتی آمریکا و متحدانش با هدف حمله به داعش در مناطق شرقی دیرالزور مستقر شدند، میدان جنگ سوریه با امروز تفاوت عمدهای داشت.
آن زمان باراک اوباما، رئیسجمهوری پیشین آمریکا، شورشیان را برای سرنگونی بشار اسد مسلح کرد، اما بهتدریج دوستان و دشمنان آمریکا در این جنگ تغییر کردند و در نهایت روسیه، رقیب آمریکا در سوریه، پیروزیهای بزرگی به دست آورد. بعضی کارشناسان معتقدند استفاده از ریشههای قبیلهای در شرق سوریه، ممکن است به ایالات متحده فرصت دهد سهم بیشتری را در سوریه از آن خود کند، اما انجام این کار ممکن است نیاز به تغییر رویکرد آمریکا نسبت به رویه شش سال گذشته داشته باشد.
نیکلاس هِراس، تحلیلگر مسائل امنیتی، میگوید استان دیرالزور بزرگترین چالش برای ائتلاف و نیروهای دموکراتیک است. منطقه دیرالزور پیش از آغاز درگیریها، از استانهای بسیار ضعیف سوریه بود. عقبماندگی شهروندان این منطقه در مقایسه با مردم دمشق و حلب و همچنین خشکسالی، وضعیت بدی را در این منطقه ایجاد کرده بود. داعش در اواسط سال ۲۰۱۴ کنترل شمار زیادی از حوزههای نفت و گاز طبیعی در دیرالزور را به دست گرفت. این شهر از آن زمان تا همین اواخر در محاصره کامل داعش قرار داشت و حتی بسیاری از اعضای النصره به آنها پیوستند.
نیکولاس هِراس، در توصیف این منطقه میگوید: «درواقع این منطقه فرصتی را در اختیار آمریکا قرار میدهد که آمریکا و کُردها در آن مستقر شوند». او ادامه میدهد: «بهترین شانس ایالات متحده برای محدودکردن اسد، ایجاد ائتلافی قدرتمند و تحت کنترل با متشکلکردن نیروهای دموکراتیک سوریه در مناطق شمالی است»، اما این استراتژی با موانعی روبهروست. در گزارش تأکید شده از علتهایی که آمریکا نمیتواند روی قبایل اهل تسنن دیرالزور حساب باز کند، پایبندی آنها به ناسیونالیسم عربی است و ممکن است با این پیشفرض که در نهایت آمریکا از منطقه میرود و دولت عربی سوریه و بشار اسد راهشان را ادامه میدهند، نتوانند شریک خوبی برای آمریکا باشند.
همزمان منابع خبری به نقل از سخنگوی عملیات «خشم فرات» و سخنگوی نیروهای دموکراتیک سوریه اعلام کردند که خبر آزادی شهر رقه از سوی این نیروها بهزودی اعلام خواهد شد و تنها ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر از نیروهای داعش در این شهر باقی ماندهاند. در جنوب سوریه نیز جیشالاسلام، از گروههای مخالف اسد، برای آتشبس در جنوب دمشق به توافق رسیدند. این نشانهها حاکی از آن است که قلمروهای تحت اشغال داعش در حال کاهش هستند و درمقابل مخالفان مسلح بشار اسد در جبهه دموکراتها به دنبال تثبیت سیاسی قلمروهایی هستند که به دستشان افتاده و در قالب گفتوگوها با دولت بشار اسد با میانجیگری کشورهای دیگر مثل مصر و ترکیه توافقنامههای صلح را امضا میکنند و سرزمینهای بیشتری تحت آتشبس قرار میگیرند.
ویل الحسینی، تحلیلگر امور نظامی سوریه، میگوید که هم ایالات متحده و هم روسیه برای کنترل حوزههای نفت و گاز در تلاش هستند؛ هرچند معتقد است اگر نیروهای کُرد که از سوی آمریکا حمایت میشوند موفق شوند در این مناطق استراتژیک پیشروی کنند باز هم باید مناطق را تحویل بشار اسد بدهند.
الحسینی میگوید پس از رفراندوم استقلال کردستان که از سوی کشورهای منطقه و همینطور آمریکا محکوم شد، کُردها از پیشروی خود کاستهاند.
از طرفی ولید معلم، وزیر خارجه سوریه، ماه گذشته گفت که دمشق ممکن است مایل به مذاکره برای سپردن اداره بعضی مناطق به کُردها در شمال پس از شکست داعش باشد؛ درواقع اين به معناي نزدیکشدن کُردها به اسد و حمایت دولت او از خودمختاری بیشتر کردها در منطقه خواهد بود.
منبع: نیوزویک
هادی آذری: داعش یک گام تا شکست کامل در سوریه فاصله دارد. شکست کامل نیروهای داعش در شهر المیادین و آزادسازی قریبالوقوع «رقه»، پايتخت خودخوانده اين گروه تروريستي، معنایی جز پایان کار داعش در سوریه ندارد. گفتههای نیروهای کُردی و ائتلاف ضدداعش به رهبری ایالات متحده نیز بر این مهم مهر تأیید میزند. طبق گفتههای نیروهای کُرد، رقه نهایتا تا امروز از شر داعش پاک خواهد شد، هرچند ائتلاف ضدداعش بر این باور است که آزادسازی رقه بیشتر به طول خواهد انجامید. از دیگرسو، با آزادسازی کامل شهر المیادین، حالا دیرالزور بهعنوان آخرین پایگاه بزرگ و مهم داعش در سوریه در محاصره نیروهای ارتش سوریه و مخالفان سوری قرار گرفته است. داعش در عراق نیز بعد از سقوط موصل عملا دیگر تهدیدی جدی محسوب نمیشود و درحالحاضر تنها پایگاه مهم آن شهر حویجه است که نیروهای عراق تلاش برای آزادسازی آن را نیز آغاز کردهاند. بااینحال، پایان کار داعش در سوریه به معنای بازگشت به نقطه آغازین بحران در این کشور خواهد بود.
یگانهای مدافع خلق با همراهی نیروهای دموکراتیک تحت رهبری ایالات متحده از ماه ژوئن، نبرد برای بازپسگیری رقه از داعش را شروع کردند. گفته میشود تا روز شنبه، تنها حدود هفت درصد این شهر در اختیار داعش بوده است. نوری محمود، سخنگوی یگانهاي مدافع خلق در گفتوگو با «رویترز» با اشاره به ادامه درگیریها در رقه گفت: «چیز زیادی تا پایان کار داعش نمانده است. امروز یا فردا این شهر آزاد خواهد شد». بااینحال، به گزارش الجزیره، سرهنگ رایان دیلیون، سخنگوی ائتلاف ضدداعش، در بیانیهای خاطرنشان کرده است که زمان شکست قطعی و کامل داعش در رقه هنوز مشخص نیست. او همچنین گفته است حدود صد جنگجوی داعش که در روز جمعه در رقه به محاصره درآمده بودند، از این شهر خارج شدهاند. او درخصوص اینکه جنگجویان چگونه از این منطقه خارج و به کجا منتقل شدهاند، توضیح بیشتری ارائه نداده است. با وجود تلاشهای گسترده برای تخلیه غیرنظامیان از مناطق درگیری، همچنان هزاران نفر در مناطق تحت کنترل داعش گیر افتادهاند. عمر الوش، یکی از اعضاي شورای شهر رقه، به رویترز گفته است تلاشهایی برای آزادسازی شهروندان در جریان است. حدود هزارو 500 شهروند توانستهاند در
هفته گذشته خود را به نیروهای دموکراتیک برسانند. هرچند الوش در این رابطه جزئیاتی ارائه نداده است، اما به نظر میرسد آزادی و تضمین جان این شهروندان در ازای این بوده که به جنگجویان داعش و خانوادههایشان اجازه خروج از رقه داده شود. درهمینباره گروه بریتانیایی «ديدهبان حقوق بشر» مدعی شده است که جنگجویان داعش و خانوادههایشان شبانه و به وسيله چندین كاميون از این شهر خارج شدهاند. طبق اعلام این گروه، این عملیات تخلیه بر اساس توافقی میان داعش و نیروهای تحت رهبری ایالات متحده صورت گرفته است؛ اتفاقی که در دیگر مناطق سوریه نیز شاهد آن بودهایم. برای اولینبار در ماه آگوست بود که جنگجویان داعش قبول کردند تا از طریق مرز لبنان از مناطق تحت کنترل خود در سوریه خارج شوند. از دیگرسو، محاصره چندینماهه رقه باعث شده تا مردم این شهر با مشکلاتی مانند کمبود آب آشامیدنی، قطع برق و مشکلات عدیده بهداشتی مواجه شوند. علاوهبراین، طبق اعلام سازمان عفو بینالملل و دیگر گروههای حقوقبشری، تاکنون صدها نفر از ساکنان رقه در نتیجه حملات هوایی، تکتیراندازها و مینهای داعش کشته شدهاند. آنهایی نیز که موفق به فرار شدهاند، باید راهی
اردوگاهی شوند که فاقد امکانات اولیه و زیربناییاند. این در حالی است که تا شروع فصل سرما تنها چند هفته باقی است و آوارگان بعد از داعش حالا باید با سرمای طاقتفرسای زمستان دستوپنجه نرم کنند.
قیچیشدن داعش
در هر صورت آزادسازی رقه در کنار آزادسازی شهر المیادین تا حد زیادی به معنای پایان کار داعش در سوریه خواهد بود، هرچند هنوز بخشهایی از دیرالزور تحت کنترل داعش است. اهمیت شهر المیادین ازاینرو بود که این شهر مقر وزارت جنگ خلافت خودخوانده داعش و به تعبیری پایتخت نظامی این گروه محسوب میشد. حال میتوان گفت که داعش باید خود را برای آخرین نبرد بزرگ خود در سوریه مهیا کند. سانا، خبرگزاری دولتی سوریه، بعد از آزادسازی المیادین، از محاصرهشدن داعش در داخل محلههای شرقی دیرالزور ازسوي ارتش این کشور خبر داده است. با این تفاسیر، به نظر نمیرسد در آنجا نیز اوضاع برای مدتزمان زیادی بر وفق مراد داعش پیش برود، زیرا داعش در دیرالزور از یکسو با نیروهای دموکراتیک آزاد درگیر است و از سوی دیگر زیر آتش نیروهای دولتی قرار گرفته.
بازگشت به نقطه آغاز بحران
شکست کامل داعش در سوریه بعد از یک جنگ ششساله، هرچند بهترین خبر ممکن برای مردم این کشور است، اما بدونتردید به معنای پایان بحران نیست. عناصر داعش شاید به صورت یکپارچه و متمرکز در سوریه فعالیت نداشته باشند، اما هنوز میتوانند تهدیدی جدی برای مردم این کشور محسوب شوند. از دیگرسو، پایان کار داعش به معنای آغاز تلاشها برای تعیینتکلیف وضعیت سیاسی کشور است. گروههای اپوزیسیون دولت بشار اسد که با ظهور داعش به حاشیه رفتند، بدونتردید در خلأ به وجود آمده از نبود داعش و با حمایت ایالات متحده دوباره به عرصه بازخواهند گشت. تجربه عراق بعد از داعش نیز بر این مسئله مهر تأیید میزند. عرصه سیاسی در عراق بعد از بهحاشیهراندهشدن داعش بهشدت دستخوش تغییروتحول شد که برگزاری همهپرسی اقلیم کردستان بدونتردید مهمترین پیامد آن بوده است. سوریه نیز تقریبا وضعیت مشابهی را تجربه میکند. از زمان ظهور داعش در سوریه و در نتیجه ضعف دولت مرکزی، کنترل مناطق کردنشین به دست خود کردها افتاد که خود را در قالب یگانهای مدافع خلق ساماندهی کردند. از دیگرسو، پالسهای مثبتی در هفتههای اخیر از سوی دولت برای تشکیل منطقه خودمختار کردی در این کشور
مخابره شده است؛ امری که مخالفت شدید ترکیه را به دنبال داشت. با این اوصاف و با توجه به چندپارگی سوریه در نتیجه وجود گروههای سیاسی و مسلح چندگانه که از حمایت کشورهای غربی نیز برخوردارند، سوریه در فردای بدون داعش، آبستن حوادث بسیاری خواهد بود.
در آگوست سال ۲۰۱۷ وقتی آمریکا و متحدانش با هدف حمله به داعش در مناطق شرقی دیرالزور مستقر شدند، میدان جنگ سوریه با امروز تفاوت عمدهای داشت.
آن زمان باراک اوباما، رئیسجمهوری پیشین آمریکا، شورشیان را برای سرنگونی بشار اسد مسلح کرد، اما بهتدریج دوستان و دشمنان آمریکا در این جنگ تغییر کردند و در نهایت روسیه، رقیب آمریکا در سوریه، پیروزیهای بزرگی به دست آورد. بعضی کارشناسان معتقدند استفاده از ریشههای قبیلهای در شرق سوریه، ممکن است به ایالات متحده فرصت دهد سهم بیشتری را در سوریه از آن خود کند، اما انجام این کار ممکن است نیاز به تغییر رویکرد آمریکا نسبت به رویه شش سال گذشته داشته باشد.
نیکلاس هِراس، تحلیلگر مسائل امنیتی، میگوید استان دیرالزور بزرگترین چالش برای ائتلاف و نیروهای دموکراتیک است. منطقه دیرالزور پیش از آغاز درگیریها، از استانهای بسیار ضعیف سوریه بود. عقبماندگی شهروندان این منطقه در مقایسه با مردم دمشق و حلب و همچنین خشکسالی، وضعیت بدی را در این منطقه ایجاد کرده بود. داعش در اواسط سال ۲۰۱۴ کنترل شمار زیادی از حوزههای نفت و گاز طبیعی در دیرالزور را به دست گرفت. این شهر از آن زمان تا همین اواخر در محاصره کامل داعش قرار داشت و حتی بسیاری از اعضای النصره به آنها پیوستند.
نیکولاس هِراس، در توصیف این منطقه میگوید: «درواقع این منطقه فرصتی را در اختیار آمریکا قرار میدهد که آمریکا و کُردها در آن مستقر شوند». او ادامه میدهد: «بهترین شانس ایالات متحده برای محدودکردن اسد، ایجاد ائتلافی قدرتمند و تحت کنترل با متشکلکردن نیروهای دموکراتیک سوریه در مناطق شمالی است»، اما این استراتژی با موانعی روبهروست. در گزارش تأکید شده از علتهایی که آمریکا نمیتواند روی قبایل اهل تسنن دیرالزور حساب باز کند، پایبندی آنها به ناسیونالیسم عربی است و ممکن است با این پیشفرض که در نهایت آمریکا از منطقه میرود و دولت عربی سوریه و بشار اسد راهشان را ادامه میدهند، نتوانند شریک خوبی برای آمریکا باشند.
همزمان منابع خبری به نقل از سخنگوی عملیات «خشم فرات» و سخنگوی نیروهای دموکراتیک سوریه اعلام کردند که خبر آزادی شهر رقه از سوی این نیروها بهزودی اعلام خواهد شد و تنها ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر از نیروهای داعش در این شهر باقی ماندهاند. در جنوب سوریه نیز جیشالاسلام، از گروههای مخالف اسد، برای آتشبس در جنوب دمشق به توافق رسیدند. این نشانهها حاکی از آن است که قلمروهای تحت اشغال داعش در حال کاهش هستند و درمقابل مخالفان مسلح بشار اسد در جبهه دموکراتها به دنبال تثبیت سیاسی قلمروهایی هستند که به دستشان افتاده و در قالب گفتوگوها با دولت بشار اسد با میانجیگری کشورهای دیگر مثل مصر و ترکیه توافقنامههای صلح را امضا میکنند و سرزمینهای بیشتری تحت آتشبس قرار میگیرند.
ویل الحسینی، تحلیلگر امور نظامی سوریه، میگوید که هم ایالات متحده و هم روسیه برای کنترل حوزههای نفت و گاز در تلاش هستند؛ هرچند معتقد است اگر نیروهای کُرد که از سوی آمریکا حمایت میشوند موفق شوند در این مناطق استراتژیک پیشروی کنند باز هم باید مناطق را تحویل بشار اسد بدهند.
الحسینی میگوید پس از رفراندوم استقلال کردستان که از سوی کشورهای منطقه و همینطور آمریکا محکوم شد، کُردها از پیشروی خود کاستهاند.
از طرفی ولید معلم، وزیر خارجه سوریه، ماه گذشته گفت که دمشق ممکن است مایل به مذاکره برای سپردن اداره بعضی مناطق به کُردها در شمال پس از شکست داعش باشد؛ درواقع اين به معناي نزدیکشدن کُردها به اسد و حمایت دولت او از خودمختاری بیشتر کردها در منطقه خواهد بود.
منبع: نیوزویک
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.