|

گذري بر 30سال تحول كاريكاتور و كارتون بر بستر مطبوعات كاغذي

حرفه: دبير طرح و كارتون

آروين. كارتونيست و روزنامه‌نگار

هدف از مرور خاطرات شخصی و نقل‌ آنها در این یادداشت این است که به مدد آن بتوانیم به تصویری بهتر از مناسبات کاری و پیشینه کاریکاتور در مطبوعات مستقل از نگاه یک تازه‌وارد بپردازیم و از آنچه در سه دهه اخیر در این حوزه در بستر مطبوعات کاغذی روی داده، بگوییم و پشت‌صحنه‌اش را بازسازی کنیم، چه‌بسا تلنگری باشد براي رسیدن به درک درست‌تر و شناخت نزدیک‌تر به واقعیت وضعیت کاریکاتور و کارتون در مطبوعات و رسانه‌های در ایران.
حدود 20 سال پیش بود که به دفتر روزنامه زن رفتم تا کارهایم را به دبیر طرح و کارتون نشان دهم و درباره چاپشان در ستون طرح و کارتون آن روزنامه صحبت کنم. نوجوانی 16ساله بودم و یکی، دو سالی بود خودم را به‌عنوان کاریکاتوریست و کارتونیست تازه‌کار و جویای چاپ اثر به همکاران مسن‌تر و باسابقه شناسانده بودم. مساعدت دبیر سرویس آن روزنامه برای دیدن کارتون‌ها و سماجت و عشق به کارتون‌کشیدن و البته کسب دستمزد و بلوغ زودرس من را به آنجا کشانده بود اما اجازه دهید کمی عقب‌تر بروم؛ در اولین قدم به دفتر روزنامه جامعه رفتم. خوش‌شانس بودم که با احمدرضا دالوند آشنا شدم. مدیر و هنرمندی شایسته‌ و نوآور و خلاق که از راهنمایی‌هایش بهره بردم و با توجه به سن کمی که داشتم، با تواضع و میل بسیار گوش به رهنمودهایش می‌دادم و هرچه بیشتر می‌توانستم می‌آموختم. من تنها نبودم! حرفه‌ای‌ها و بزرگ‌ترهای قوم فرصت‌یافته کارتونیست در کارشان دغدغه رسیدن به کیفیتی را داشتند که دالوند انتظار داشت موفق به چاپ اثر در یکی از مهم‌ترین روزنامه‌های تاریخ معاصر مطبوعات ایران شوند. بدیهی است آن وقت‌ها به‌عنوان یک تازه‌کار و تازه‌وارد نه توقع انتشار کارم را داشتم و نه کاری از من پذیرفته می‌شد که دل‌خوش انتشار آن باشم و نه حتی می‌دانستم سیاست چیست و محاکمه شهردار وقت که شهر را پر از رنگ و گل کرده بود،
ماجرای اصلی‌اش چه بود و چرا.
در دوران اصلاحات احمدرضا دالوند، به‌عنوان مدیر هنری روزنامه جامعه، طرح و کارتون را که تا آن زمان در ابعاد تمبر پستی و عکس پرسنلی و در ماهنامه‌های فنی و تخصصی چاپ می‌شد و به چشم نمی‌آمد، با رویکردی روشنفکرانه و در سایزی بسیار بزرگ به صفحه اول روزنامه آورد. دالوند با سختگیری سنتی و تشویق به کار و کار و کار اجازه نمی‌داد طرحی فاقد آن استانداردهای بصری که او پیروی از آن را لازمه طراح‌بودن و معیار کار خوب در طراحی مطبوعاتی می‌دانست، منتشر شود؛ به بسیاری از کارتونیست‌های مشتاق زیردست خود كمك مي‌كرد با هر طرحی که توفیق چاپ می‌یافت، یک پله بالاتر بروند و هویت بصری کارشان و شیوه نگاه‌کردن به موضوعات گوناگون خبری را در خود بهبود بخشند.
این فیلترها و این نظارت کیفی و کمی توسط یک مدیر هنری سختگیر و پرتجربه با نگاهی خاص را تحسین می‌کردم. با آن سرعتی که سبک و سیاق و زاویه نگاه و طنازی و طنزپردازی در من متحول می‌شد و شکل می‌گرفت، به سال نرسیده از چاپ‌نشدن بسیاری از کارهای خام‌دستانه خود خشنود بودم که اثری نمانده كه مایه خجالت و شرم شود.
می‌دانم در بسیاری از موارد نه من و نه بسیاری دیگر آن‌قدر خوش‌شانس نبوده‌اند که بدانند چه کاری را باید چاپ نکرد و نگذاشت چاپ شود. در سال‌های نخست از یک ‌سو می‌خواهی کارتون‌هایت زودتر چاپ شوند و دیده و شناخته شوی و از سوی دیگر همین امر مشوق و محرک برای تداوم کار حرفه‌ای‌ات مي‌شود. تشخیص این موضوع با دبیر طرح و کارتون است.
در ادامه خاطره‌بازی‌مان می‌رسیم به نخستین روزنامه‌ای که کارهایم از فیلتر «دبیر سرویس طرح و کارتون»اش گذشت و امضای سردبیر و مدیرمسئول را به خود دید و چاپ شد. یک روز پاییزی، به جاي رفتن به هنرستان بي‌اذن مدير و ولي به دفتر روزنامه زن رفتم. چه لذتی دارد اگر عاشق کاری باشید و در مسیر آن سرسختی کنید و سماجت و راهی به رویتان باز شود؛ با مدیر و متصدی کاردان و حرفه‌ای‌ طرف شوید که درست راهنمایی‌تان می‌کند و در مناسبات کاری و روابط اجتماعی‌اش عقده‌گشایی نمی‌کند و نقایص فردی‌اش را کنترل می‌کند و حرف و تصمیمش در مجموعه‌ای که خود جزئی از آن است، پذیرفته می‌شود و تیغ کلامش برش دارد و مأمور سربه‌زیر و ناآشنا به روزنامه و کار رسانه نیست. همان است که باید باشد. دبیر سرویس است.
آن موقع هنوز نمی‌دانستم این سازوکار و جدیت تا همان اواخر به آن صورت در روزنامه‌ها مرسوم نبود و منهای دو، سه سال نخست بعد از انقلاب وضعیت سرویس کارتون روزنامه‌ها آن‌طور كه من دیده بودم و اسباب جذب و پیگیری کارتون روزنامه‌ای در من شده بود، پیش از آن نبوده و این وضعیت اتفاق خوش‌یمنی است که با انتشار مطبوعات مستقل و اصلاح‌طلب پروبال گرفته و دالوند و دیگرانی مانند او در این شکل‌گیری سهم داشته‌اند. به دفتر روزنامه زن رفتم تا به نيكان؛ دبیر سرویس کارتون آن روزنامه کارهایم را نشان دهم. او با فشار و مبارزه با ارباب جریده هرطور بود موفق شده بود جایگاه اداری سرویس طرح را از یک میز مشترک داشتن با سرویسی دیگر برساند به یک اتاق مستقل در مقر تحریریه و در مراوده دائم با دیگر گروه‌های تحریریه. اتاقی که چهار، پنج کارتونیست ثابت و حق‌التصویری را در خود می‌گنجاند و در آن صندلی، قهوه، میز، قندان، کاغذ، قلم، اسکنر و رایانه نیز تدارک دیده بودند.
در سال‌های پیش از آن ستون طرح و کارتون موضوعی غیرضروری بود و خرج اضافه و لاکچری! در سال‌های جنگ گاهنامه‌ها و مطبوعات فرهنگی و هنری و دو، سه نشریه طنز فکاهی بودند که چراغ کارتون را روشن نگه می‌داشتند و خنداندن ملت نگرانی که اخبار جنگ را هر روز دنبال می‌کند و دل‌تنگ عزیزانش و منتظر بازگشتشان چشم به راه مانده و بیشتر به نامه‌هایی دل و جان می‌سپارد که وصیت‌نامه‌ای هم ضمیمه‌شان شده و جوهرشان از اشک دیده همسر یا پدر و مادر پیری نم کشیده و غمناک شده... در این زمان کمتر کسی از عموم مردم دل و دماغ خواندن فکاهی از تیغ گذشته و تماشای کارتون و کاریکاتور را دارد. تا چندسالی بعد از جنگ هم هنوز در کنداکتور روزنامه‌ها جدول کلمات متقاطع بر ستون مجزای کارتون اولویت داشت.
در سال‌های بعد از جنگ، انتشار ماهنامه طنز و کاریکاتور و هفته‌نامه گل‌آقا که اولی به مثابه مجله کاریکاتور محسن دولو بود، راه او را ادامه می‌داد و طنزش خاص‌تر و جوان‌پسند و دومی مصداق توفیق بود و مخاطب عام بیشتری را از طبقات مختلف اجتماعی به دست آورده بود و هریک در ژانر خودش پیش می‌رفت. در میان روزنامه‌ها همشهری پیشرو بود. همشهری با جذب چند نیروی جوان از گل‌آقا و دیگران کارتونیست‌هایش را تکمیل کرده بود و هر روز یک کارتون رنگی با موضوع شهری چاپ می‌کرد. افشین سبوکی، نیکان و داود کاظمی در شکوفایی این ستون نقش داشتند. کوثر در آن زمان نقش بسیار مثبت و مهمی در توجیه ستون کاریکاتور در چارت روزنامه‌های مستقل داشت و تا قبل از مهاجرتش توانست یک‌تنه کارآفرینی کند و دستمزدها را از ناچیز به بخورونمیر نزدیک کند و برای ارتقای اعتبار و ارزش این هنر زحمت زیادي کشید.
با مرور دستاوردهای این دوران و نوع نگاه جامعه و مدیران و اهل جراید و رسانه به این هنر و امکانات رسانه بالقوه‌اش، سؤال اینجاست که بدون دانستن اینکه در سال‌های طلایی کارتون مطبوعاتی چه عواملی به شکوفایی آن طراحانی انجامید که امروز پیش‌کسوتان کارتون هستند. و می‌بینیم چه اتفاقات و عواملی ما را به امروزمان رسانده که از جلای طلایی آن سال‌ها، رنگ و لعابی اشباع‌شده و کیچ به جا مانده است. الصاق کلام و تیتر همراه کارتون به عنوان سلیقه‌ای عمومی جا زده شده است. چه شد که در عوض یک اتاق اختصاصی و ارج و قرب سازمانی، کار به یک میز و یک متصدی کم‌تجربه برای هماهنگی و سفارش کارتون رسید. قصد دارم با همکاری تمامی اذناب و اصحاب صنف کارتون و کاریکاتور همکار و عزیزم به مرور بررسی این مسئله و دیگر مسائل ریشه‌ای و تقویت زاویه دید و نگرشمان به مقوله حرفه‌ای کارتون بپردازم و بحث غم نان را در اولویت‌های بعدی قرار دهم که امروز در منطقه جایگاهی مؤلف و مؤثر یافته‌ایم و رونق کارتون در کشورمان کم از همسایگانی مانند ترکیه و روسیه و کشورهای اروپایی و آمریکایی نیست و هرچه پیش‌تر می‌رویم، کارمان حساس‌تر است و خروجی کارمان مورد نقد و قضاوت بیشتری قرار می‌گیرد. هر روز ده‌ها کارتون در روزنامه‌های سراسری و رسانه‌ها و خبرگزاری‌های رسمی و کانال‌های غیررسمی شبکه‌های اجتماعی اخبار و تاریخ معاصرمان را مصور می‌کند و به کارتون و طنز می‌آورد. این تاریخ را باید تمیز و شایسته و کامل نوشت نه از روی اجبار و با تردید و یأس و حذف حقایقی بی‌شمار. کارتونیست تصویرگری نمی‌کند. او مؤلف و نقاد و طناز و اندیشمند هم هست. چون کارتونیست است و کارتون زبانش شده، سرمقاله و یادداشت نمی‌نویسد. کارتون می‌کشد. بیاییم حرفه‌ای و حساس و سختگیرانه‌تر با خروجی کارتون‌هایمان رفتار کنیم و شکوفایی بصری و نقش فرهنگ‌ساز و جادوی جاودانه آن را فدای بسنده‌کردن به تصاویر فرمایشی و دستکاری‌شده و انتصاب افراد تازه‌کار و ناآشنا به روزنامه‌نگاری و دنیای سیاست و کار خبری به بهای پرداخت حقوق ثابت حداقلی و صرفه‌جویی‌های ناچیز نکنیم.
اگر بخواهیم دایی‌جان‌ناپلئونی نگاه کنیم، پنداری گماشتگانی طرفدار بي‌ينال و سفارشات بی‌ينالی و دولتی مأموریت یافته‌اند که هم‌صدا با سیاست‌های محافظه‌کارانه از جنس خانه کاریکاتور عمل و به مطبوعات مستقل نفوذ كنند و تا می‌توانند کار ضعیف و کم‌کیفیت و بد چاپ کنند که هم اثربخشی آن خنثی شود و هم از لطف ماندگاری آن در یاد مخاطب کاسته شود. شاید بشود گفت با وجود کمیت بالا در تولید، روزانه کاریکاتور و کارتون کیفیت پایینی را شاهد هستیم و بدترین دوران کاریکاتور در ایران هم نباشد، بهترین روزهایش نیست.
آخر آنکه انتخاب دبیر گروه بايد معمولا از میان خبره‌ترین و باسابقه‌ترین خبرنگاران و نویسندگان یک حوزه تخصصی صورت گیرد و در ساختار مدیریتی تحریریه‌ها دبیر گروه‌ها جزء باسابقه‌ترین نیروها هستند. امروز مشاهده می‌کنیم درباره سرویس طرح و کارتون چنین نیست. کارتونیست‌ها بخشی از تحریریه هستند. سر و کارشان با خبر است و به تفسیر و تحلیل می‌پردازند و ظرایف طنز را می‌شناسند و می‌توانند پيام یک مقاله و یک کتاب حرف را در قالب یک کادر و در یک فریم تصویری در چند دقیقه به مخاطب بفهمانند و آن را ساده و قابل فهم کنند. مانند هر رشته‌ای کارتون هم پیش‌کسوت و به قول علی دیواندری، استخوان خرد‌کرده‌های خودش را دارد. اینکه امروز می‌بینیم مدیران جراید ترجیح می‌دهند با کمترین حقوق و هزینه نوآموز و ناآشنا به کار رسانه و روزنامه‌ای را به‌عنوان دبیر طرح برگزینند، تا او باشد که با دیگر کارتونیست‌های دورکار و حق‌التحریری ارتباط بگیرد و برنامه‌ریزی کند، خود می‌تواند مهم‌ترین دلیل افت این هنر در مطبوعات و روزنامه‌های مستقل و برندهای نام‌آشنای مطبوعاتی باشد.

هدف از مرور خاطرات شخصی و نقل‌ آنها در این یادداشت این است که به مدد آن بتوانیم به تصویری بهتر از مناسبات کاری و پیشینه کاریکاتور در مطبوعات مستقل از نگاه یک تازه‌وارد بپردازیم و از آنچه در سه دهه اخیر در این حوزه در بستر مطبوعات کاغذی روی داده، بگوییم و پشت‌صحنه‌اش را بازسازی کنیم، چه‌بسا تلنگری باشد براي رسیدن به درک درست‌تر و شناخت نزدیک‌تر به واقعیت وضعیت کاریکاتور و کارتون در مطبوعات و رسانه‌های در ایران.
حدود 20 سال پیش بود که به دفتر روزنامه زن رفتم تا کارهایم را به دبیر طرح و کارتون نشان دهم و درباره چاپشان در ستون طرح و کارتون آن روزنامه صحبت کنم. نوجوانی 16ساله بودم و یکی، دو سالی بود خودم را به‌عنوان کاریکاتوریست و کارتونیست تازه‌کار و جویای چاپ اثر به همکاران مسن‌تر و باسابقه شناسانده بودم. مساعدت دبیر سرویس آن روزنامه برای دیدن کارتون‌ها و سماجت و عشق به کارتون‌کشیدن و البته کسب دستمزد و بلوغ زودرس من را به آنجا کشانده بود اما اجازه دهید کمی عقب‌تر بروم؛ در اولین قدم به دفتر روزنامه جامعه رفتم. خوش‌شانس بودم که با احمدرضا دالوند آشنا شدم. مدیر و هنرمندی شایسته‌ و نوآور و خلاق که از راهنمایی‌هایش بهره بردم و با توجه به سن کمی که داشتم، با تواضع و میل بسیار گوش به رهنمودهایش می‌دادم و هرچه بیشتر می‌توانستم می‌آموختم. من تنها نبودم! حرفه‌ای‌ها و بزرگ‌ترهای قوم فرصت‌یافته کارتونیست در کارشان دغدغه رسیدن به کیفیتی را داشتند که دالوند انتظار داشت موفق به چاپ اثر در یکی از مهم‌ترین روزنامه‌های تاریخ معاصر مطبوعات ایران شوند. بدیهی است آن وقت‌ها به‌عنوان یک تازه‌کار و تازه‌وارد نه توقع انتشار کارم را داشتم و نه کاری از من پذیرفته می‌شد که دل‌خوش انتشار آن باشم و نه حتی می‌دانستم سیاست چیست و محاکمه شهردار وقت که شهر را پر از رنگ و گل کرده بود،
ماجرای اصلی‌اش چه بود و چرا.
در دوران اصلاحات احمدرضا دالوند، به‌عنوان مدیر هنری روزنامه جامعه، طرح و کارتون را که تا آن زمان در ابعاد تمبر پستی و عکس پرسنلی و در ماهنامه‌های فنی و تخصصی چاپ می‌شد و به چشم نمی‌آمد، با رویکردی روشنفکرانه و در سایزی بسیار بزرگ به صفحه اول روزنامه آورد. دالوند با سختگیری سنتی و تشویق به کار و کار و کار اجازه نمی‌داد طرحی فاقد آن استانداردهای بصری که او پیروی از آن را لازمه طراح‌بودن و معیار کار خوب در طراحی مطبوعاتی می‌دانست، منتشر شود؛ به بسیاری از کارتونیست‌های مشتاق زیردست خود كمك مي‌كرد با هر طرحی که توفیق چاپ می‌یافت، یک پله بالاتر بروند و هویت بصری کارشان و شیوه نگاه‌کردن به موضوعات گوناگون خبری را در خود بهبود بخشند.
این فیلترها و این نظارت کیفی و کمی توسط یک مدیر هنری سختگیر و پرتجربه با نگاهی خاص را تحسین می‌کردم. با آن سرعتی که سبک و سیاق و زاویه نگاه و طنازی و طنزپردازی در من متحول می‌شد و شکل می‌گرفت، به سال نرسیده از چاپ‌نشدن بسیاری از کارهای خام‌دستانه خود خشنود بودم که اثری نمانده كه مایه خجالت و شرم شود.
می‌دانم در بسیاری از موارد نه من و نه بسیاری دیگر آن‌قدر خوش‌شانس نبوده‌اند که بدانند چه کاری را باید چاپ نکرد و نگذاشت چاپ شود. در سال‌های نخست از یک ‌سو می‌خواهی کارتون‌هایت زودتر چاپ شوند و دیده و شناخته شوی و از سوی دیگر همین امر مشوق و محرک برای تداوم کار حرفه‌ای‌ات مي‌شود. تشخیص این موضوع با دبیر طرح و کارتون است.
در ادامه خاطره‌بازی‌مان می‌رسیم به نخستین روزنامه‌ای که کارهایم از فیلتر «دبیر سرویس طرح و کارتون»اش گذشت و امضای سردبیر و مدیرمسئول را به خود دید و چاپ شد. یک روز پاییزی، به جاي رفتن به هنرستان بي‌اذن مدير و ولي به دفتر روزنامه زن رفتم. چه لذتی دارد اگر عاشق کاری باشید و در مسیر آن سرسختی کنید و سماجت و راهی به رویتان باز شود؛ با مدیر و متصدی کاردان و حرفه‌ای‌ طرف شوید که درست راهنمایی‌تان می‌کند و در مناسبات کاری و روابط اجتماعی‌اش عقده‌گشایی نمی‌کند و نقایص فردی‌اش را کنترل می‌کند و حرف و تصمیمش در مجموعه‌ای که خود جزئی از آن است، پذیرفته می‌شود و تیغ کلامش برش دارد و مأمور سربه‌زیر و ناآشنا به روزنامه و کار رسانه نیست. همان است که باید باشد. دبیر سرویس است.
آن موقع هنوز نمی‌دانستم این سازوکار و جدیت تا همان اواخر به آن صورت در روزنامه‌ها مرسوم نبود و منهای دو، سه سال نخست بعد از انقلاب وضعیت سرویس کارتون روزنامه‌ها آن‌طور كه من دیده بودم و اسباب جذب و پیگیری کارتون روزنامه‌ای در من شده بود، پیش از آن نبوده و این وضعیت اتفاق خوش‌یمنی است که با انتشار مطبوعات مستقل و اصلاح‌طلب پروبال گرفته و دالوند و دیگرانی مانند او در این شکل‌گیری سهم داشته‌اند. به دفتر روزنامه زن رفتم تا به نيكان؛ دبیر سرویس کارتون آن روزنامه کارهایم را نشان دهم. او با فشار و مبارزه با ارباب جریده هرطور بود موفق شده بود جایگاه اداری سرویس طرح را از یک میز مشترک داشتن با سرویسی دیگر برساند به یک اتاق مستقل در مقر تحریریه و در مراوده دائم با دیگر گروه‌های تحریریه. اتاقی که چهار، پنج کارتونیست ثابت و حق‌التصویری را در خود می‌گنجاند و در آن صندلی، قهوه، میز، قندان، کاغذ، قلم، اسکنر و رایانه نیز تدارک دیده بودند.
در سال‌های پیش از آن ستون طرح و کارتون موضوعی غیرضروری بود و خرج اضافه و لاکچری! در سال‌های جنگ گاهنامه‌ها و مطبوعات فرهنگی و هنری و دو، سه نشریه طنز فکاهی بودند که چراغ کارتون را روشن نگه می‌داشتند و خنداندن ملت نگرانی که اخبار جنگ را هر روز دنبال می‌کند و دل‌تنگ عزیزانش و منتظر بازگشتشان چشم به راه مانده و بیشتر به نامه‌هایی دل و جان می‌سپارد که وصیت‌نامه‌ای هم ضمیمه‌شان شده و جوهرشان از اشک دیده همسر یا پدر و مادر پیری نم کشیده و غمناک شده... در این زمان کمتر کسی از عموم مردم دل و دماغ خواندن فکاهی از تیغ گذشته و تماشای کارتون و کاریکاتور را دارد. تا چندسالی بعد از جنگ هم هنوز در کنداکتور روزنامه‌ها جدول کلمات متقاطع بر ستون مجزای کارتون اولویت داشت.
در سال‌های بعد از جنگ، انتشار ماهنامه طنز و کاریکاتور و هفته‌نامه گل‌آقا که اولی به مثابه مجله کاریکاتور محسن دولو بود، راه او را ادامه می‌داد و طنزش خاص‌تر و جوان‌پسند و دومی مصداق توفیق بود و مخاطب عام بیشتری را از طبقات مختلف اجتماعی به دست آورده بود و هریک در ژانر خودش پیش می‌رفت. در میان روزنامه‌ها همشهری پیشرو بود. همشهری با جذب چند نیروی جوان از گل‌آقا و دیگران کارتونیست‌هایش را تکمیل کرده بود و هر روز یک کارتون رنگی با موضوع شهری چاپ می‌کرد. افشین سبوکی، نیکان و داود کاظمی در شکوفایی این ستون نقش داشتند. کوثر در آن زمان نقش بسیار مثبت و مهمی در توجیه ستون کاریکاتور در چارت روزنامه‌های مستقل داشت و تا قبل از مهاجرتش توانست یک‌تنه کارآفرینی کند و دستمزدها را از ناچیز به بخورونمیر نزدیک کند و برای ارتقای اعتبار و ارزش این هنر زحمت زیادي کشید.
با مرور دستاوردهای این دوران و نوع نگاه جامعه و مدیران و اهل جراید و رسانه به این هنر و امکانات رسانه بالقوه‌اش، سؤال اینجاست که بدون دانستن اینکه در سال‌های طلایی کارتون مطبوعاتی چه عواملی به شکوفایی آن طراحانی انجامید که امروز پیش‌کسوتان کارتون هستند. و می‌بینیم چه اتفاقات و عواملی ما را به امروزمان رسانده که از جلای طلایی آن سال‌ها، رنگ و لعابی اشباع‌شده و کیچ به جا مانده است. الصاق کلام و تیتر همراه کارتون به عنوان سلیقه‌ای عمومی جا زده شده است. چه شد که در عوض یک اتاق اختصاصی و ارج و قرب سازمانی، کار به یک میز و یک متصدی کم‌تجربه برای هماهنگی و سفارش کارتون رسید. قصد دارم با همکاری تمامی اذناب و اصحاب صنف کارتون و کاریکاتور همکار و عزیزم به مرور بررسی این مسئله و دیگر مسائل ریشه‌ای و تقویت زاویه دید و نگرشمان به مقوله حرفه‌ای کارتون بپردازم و بحث غم نان را در اولویت‌های بعدی قرار دهم که امروز در منطقه جایگاهی مؤلف و مؤثر یافته‌ایم و رونق کارتون در کشورمان کم از همسایگانی مانند ترکیه و روسیه و کشورهای اروپایی و آمریکایی نیست و هرچه پیش‌تر می‌رویم، کارمان حساس‌تر است و خروجی کارمان مورد نقد و قضاوت بیشتری قرار می‌گیرد. هر روز ده‌ها کارتون در روزنامه‌های سراسری و رسانه‌ها و خبرگزاری‌های رسمی و کانال‌های غیررسمی شبکه‌های اجتماعی اخبار و تاریخ معاصرمان را مصور می‌کند و به کارتون و طنز می‌آورد. این تاریخ را باید تمیز و شایسته و کامل نوشت نه از روی اجبار و با تردید و یأس و حذف حقایقی بی‌شمار. کارتونیست تصویرگری نمی‌کند. او مؤلف و نقاد و طناز و اندیشمند هم هست. چون کارتونیست است و کارتون زبانش شده، سرمقاله و یادداشت نمی‌نویسد. کارتون می‌کشد. بیاییم حرفه‌ای و حساس و سختگیرانه‌تر با خروجی کارتون‌هایمان رفتار کنیم و شکوفایی بصری و نقش فرهنگ‌ساز و جادوی جاودانه آن را فدای بسنده‌کردن به تصاویر فرمایشی و دستکاری‌شده و انتصاب افراد تازه‌کار و ناآشنا به روزنامه‌نگاری و دنیای سیاست و کار خبری به بهای پرداخت حقوق ثابت حداقلی و صرفه‌جویی‌های ناچیز نکنیم.
اگر بخواهیم دایی‌جان‌ناپلئونی نگاه کنیم، پنداری گماشتگانی طرفدار بي‌ينال و سفارشات بی‌ينالی و دولتی مأموریت یافته‌اند که هم‌صدا با سیاست‌های محافظه‌کارانه از جنس خانه کاریکاتور عمل و به مطبوعات مستقل نفوذ كنند و تا می‌توانند کار ضعیف و کم‌کیفیت و بد چاپ کنند که هم اثربخشی آن خنثی شود و هم از لطف ماندگاری آن در یاد مخاطب کاسته شود. شاید بشود گفت با وجود کمیت بالا در تولید، روزانه کاریکاتور و کارتون کیفیت پایینی را شاهد هستیم و بدترین دوران کاریکاتور در ایران هم نباشد، بهترین روزهایش نیست.
آخر آنکه انتخاب دبیر گروه بايد معمولا از میان خبره‌ترین و باسابقه‌ترین خبرنگاران و نویسندگان یک حوزه تخصصی صورت گیرد و در ساختار مدیریتی تحریریه‌ها دبیر گروه‌ها جزء باسابقه‌ترین نیروها هستند. امروز مشاهده می‌کنیم درباره سرویس طرح و کارتون چنین نیست. کارتونیست‌ها بخشی از تحریریه هستند. سر و کارشان با خبر است و به تفسیر و تحلیل می‌پردازند و ظرایف طنز را می‌شناسند و می‌توانند پيام یک مقاله و یک کتاب حرف را در قالب یک کادر و در یک فریم تصویری در چند دقیقه به مخاطب بفهمانند و آن را ساده و قابل فهم کنند. مانند هر رشته‌ای کارتون هم پیش‌کسوت و به قول علی دیواندری، استخوان خرد‌کرده‌های خودش را دارد. اینکه امروز می‌بینیم مدیران جراید ترجیح می‌دهند با کمترین حقوق و هزینه نوآموز و ناآشنا به کار رسانه و روزنامه‌ای را به‌عنوان دبیر طرح برگزینند، تا او باشد که با دیگر کارتونیست‌های دورکار و حق‌التحریری ارتباط بگیرد و برنامه‌ریزی کند، خود می‌تواند مهم‌ترین دلیل افت این هنر در مطبوعات و روزنامه‌های مستقل و برندهای نام‌آشنای مطبوعاتی باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.