|

در مورد کتاب« ماه گرفته‌ها»ی شرمین نادری

شرمین گربه است

بزرگمهر حسین‌پور

کتاب باید تاثیر‌گذار باشد و نه پرفروش. ژان پل سارتر
اول کار: تعداد کتاب‌های خوب خیلی کمتر از کتاب‌های بد هستند. چون کتاب‌ها را آدم‌ها می‌نویسند و چون آدم‌ها کارهای بدشان بیشتر از کارهای خوبشان است، لذا نتیجه می‌گیریم کتاب‌های بدی که می‌نویسند هم بیشتر از کتاب‌های خوبشان است و بیشتر کتاب‌های بد در بین رمان‌هاست. چرا؟ چون تخیل گاه مریض و تصور غلط و زندگی اشتباه آدم‌ها که گردی از توجیهات روشنفکرانه بر آن پاشیده شده، در کتاب‌ها جمع‌بندی می‌شوند و اغلب نویسندگانی که خود در زندگی شخصی‌شان پر از جمع اضداد هستند و در تضاد آنچه می‌نویسند زندگی می‌کنند، می‌آیند برای دیگران حرف‌هایی می‌زنند که نزده‌اند و از زندگی‌ای می‌نویسند که زندگی‌اش نکرده‌اند و از رنجی و عشقی می‌نویسند که نه خود طعم عاشقی را کشیده‌اند و نه درد آن رنج را. و مشکل امروز قصه‌های ما و نفوذنکردن کتاب‌های ما در بین مردم همین است که بیشتر کتاب‌های ما لای دود و دم سیگار کافه‌ها و شب‌نشینی روشنفکرانه شکل می‌گیرد تا همنشینی با جامعه و موضوع قصه‌ها. و نتیجه اینکه ما در رمان‌ها اغلب با گروهی نویسنده بازارسنج مصلحت‌طلب مواجهیم تا تجربت‌طلب و نتیجه‌اش دروغ‌بافی‌ای است که معلوم نیست از کجای وجودشان روی کاغذ جاری شده است. حال در این‌ گیرو‌دار قدر معدود رمان‌های راستگو را باید دانست. رمان‌هایی که از عمیق‌ترین دغدغه‌های نویسنده خبر می‌دهد و تو را به خواندن تجربه‌ای دعوت می‌کند که سال‌ها با آن زیسته است. رمان‌هایی که بوف‌کوروار تو را با بعدی از وجود ناب نویسنده برخورد می‌دهد و چون از چشمه‌ای زلال و صادق سرچشمه گرفته تو را با قصه‌ای غیرتکراری و ناب آشنا می‌کند.
لذا: کتاب «ماه گرفته‌های» شرمین نادری از همین جنس است. کتابی صادق و نجیب و راستگو که در درون خود قصه‌ای را نجوا می‌کند که نهایتا پرده از راز هزارساله نویسنده برمی‌دارد و بر ما فاش می‌کند که این آدم حتما هزار سال و نه کمتر زندگانی کرده است.
اما: شرمین نادری را نزدیک به 12سال است که می‌شناسم. فاصله‌ها کمی زیاد، دل‌ها نزدیک اما. انگار از این آدم‌هاست که خواسته توی زندگی‌ات باشد و تو از اینکه یک شرمینی توی سرزمین زندگی‌ات هست خوشحالی و همین‌که آن دورها دارد نفس می‌کشد آرام می‌گیری. دختری که با افکارش غذا می‌خورد، نفس می‌کشد و زندگی می‌کند. و مطمئنی که آب و گلش از ترکیب قصه فیلم‌های «تیم برتون» و مامان‌بزرگ‌ها و تمام جادوجنبل‌های جادوگران خوش‌تیپ و نه ترسناک آمده. شرمین انگار فرستاده آدم‌های قدیمی است. با همان صورت‌های گرد و مهربان و چشم‌های درشت و قلب‌های بزرگ. انگار مادر تمام مردم جهان است و اینها را چرا می‌گویم؟ چون همه و همه را در تاروپود کلمات قصه‌هایش می‌بینم و حس و کشف می‌کنم.
باور کنید: اصلا این را که می‌گویم باور کنید. مثل یک راز است و می‌خواهم فاشش کنم. می‌دانید من مطمئنم شرمین گربه است. دو رگه هم است. یک رگش گربه پرشین است. از این صورت‌پخ‌ها و کله‌گردها و رگ دیگرش از این گربه‌های سطل آشغالی خودمان است که همه‌اش ورجه وورجه می‌کنند و این‌ور آن‌ور می‌پرند و آروم و قرار ندارند. یعنی یقین دارم که موقع‌هایی که ماه کامل می‌شود و غیب می‌شود شرمین تبدیل به گربه می‌شود و بعد دومرتبه آدم می‌شود. تازه دمش هم گاهی از زیر مانتویش بیرون می‌زند! باورتان نمی‌شود؟ اگر راست می‌گویید کدامتان شرمین را دم ماه‌گرفتگی دیده‌اید؟ راستش هیچ‌کس را سراغ ندارم و حتی ایمان که همسر شرمین باشد نیز این جمله مرا تایید می‌کند. نشان به آن نشانی که نه‌تنها مادر تمام آدم‌های دنیاست، مادر تمام گربه‌های جهان هم هست. خب این هم به ما ثابت می‌کند که او هم آدم است و هم گربه. و با تمام جن‌ها و فرشته‌ها و موکل‌ها و موجودات غیرارگانیک هستی هم سر و سری دارد و اینها هم مدارکش موجود است! می‌دانید مدرکش کجاست؟ یکی از همین مدارک خود کتاب ماه گرفته‌های خودش است. مگر می‌تواند آدم نیم‌گربه و نیم‌جن نباشد و اینطور بنویسد؟ من که مطمئنم اینطور نیست. یا اینطور هست.
نهایتا: کتاب ماه گرفته‌ها مثل یک قصه قدیمی است که به جای مامان‌بزرگ، یک دختر جوان امروزی دارد تعریفش می‌کند و جوری تعریف می‌کند که بوی جورابش حذف می‌شود و دلت را خنک می‌کند و آن ساده‌لوحی‌ای که اغلب در حکایت بابابزرگ‌ها و قصه‌های فولک هست را به یک باهوشی و تیزبینی تبدیل می‌کند. و از آن دست قصه‌های نایاب دل خنک‌کن است که سال‌ها انگار باید بگذرد تا یکی پیدا شود و یک کار اینطوری تولید کند و حال آدم را جا بیاورد. یادم می‌آید وقتی فیلم بهار، تابستان، پاییز، زمستان... بهار کیم کی دوک را دیدم یک چنین حالی پیدا کردم. یک داستان خیلی خاص با روایتی عامه‌پسند. قصه‌ای که از ظریف‌ترین رازهای بوداییان و تمرینات خفیه آن سنت حکایت می‌کرد و جوری تنظیم شده بود که به دل دست‌اندرکاران هم خوش می‌آمد. خصوصیت قصه شرمین هم همین‌گونه است. قصه‌ای را روایت می‌کند که در مخفی‌ترین و اسرارآمیزترین متون ایرانی از آن یاد و اشاره شده است و هزار راز مگو و طلسم‌ها و چارت‌ها و جن‌ها و غیره و ذالک را توی خودش حبس دارد و جوری روایت می‌شود و آنقدر رقص قلم و جان کلمه در خود می‌چرخاند که تو را تا ته قصه با خودش سوار می‌کند. خوشحالم از اینکه شرمین وجود دارد و چنین قصه‌هایی برای ما می‌نویسد.
راستی: آن جمله که اول این متن آوردم را دروغ گفتم، برای سارتر نیست. برای آقای اسدی یکی از کارکنان سربازی‌ام است!
کتاب باید تاثیر‌گذار باشد و نه پرفروش. ژان پل سارتر
اول کار: تعداد کتاب‌های خوب خیلی کمتر از کتاب‌های بد هستند. چون کتاب‌ها را آدم‌ها می‌نویسند و چون آدم‌ها کارهای بدشان بیشتر از کارهای خوبشان است، لذا نتیجه می‌گیریم کتاب‌های بدی که می‌نویسند هم بیشتر از کتاب‌های خوبشان است و بیشتر کتاب‌های بد در بین رمان‌هاست. چرا؟ چون تخیل گاه مریض و تصور غلط و زندگی اشتباه آدم‌ها که گردی از توجیهات روشنفکرانه بر آن پاشیده شده، در کتاب‌ها جمع‌بندی می‌شوند و اغلب نویسندگانی که خود در زندگی شخصی‌شان پر از جمع اضداد هستند و در تضاد آنچه می‌نویسند زندگی می‌کنند، می‌آیند برای دیگران حرف‌هایی می‌زنند که نزده‌اند و از زندگی‌ای می‌نویسند که زندگی‌اش نکرده‌اند و از رنجی و عشقی می‌نویسند که نه خود طعم عاشقی را کشیده‌اند و نه درد آن رنج را. و مشکل امروز قصه‌های ما و نفوذنکردن کتاب‌های ما در بین مردم همین است که بیشتر کتاب‌های ما لای دود و دم سیگار کافه‌ها و شب‌نشینی روشنفکرانه شکل می‌گیرد تا همنشینی با جامعه و موضوع قصه‌ها. و نتیجه اینکه ما در رمان‌ها اغلب با گروهی نویسنده بازارسنج مصلحت‌طلب مواجهیم تا تجربت‌طلب و نتیجه‌اش دروغ‌بافی‌ای است که معلوم نیست از کجای وجودشان روی کاغذ جاری شده است. حال در این‌ گیرو‌دار قدر معدود رمان‌های راستگو را باید دانست. رمان‌هایی که از عمیق‌ترین دغدغه‌های نویسنده خبر می‌دهد و تو را به خواندن تجربه‌ای دعوت می‌کند که سال‌ها با آن زیسته است. رمان‌هایی که بوف‌کوروار تو را با بعدی از وجود ناب نویسنده برخورد می‌دهد و چون از چشمه‌ای زلال و صادق سرچشمه گرفته تو را با قصه‌ای غیرتکراری و ناب آشنا می‌کند.
لذا: کتاب «ماه گرفته‌های» شرمین نادری از همین جنس است. کتابی صادق و نجیب و راستگو که در درون خود قصه‌ای را نجوا می‌کند که نهایتا پرده از راز هزارساله نویسنده برمی‌دارد و بر ما فاش می‌کند که این آدم حتما هزار سال و نه کمتر زندگانی کرده است.
اما: شرمین نادری را نزدیک به 12سال است که می‌شناسم. فاصله‌ها کمی زیاد، دل‌ها نزدیک اما. انگار از این آدم‌هاست که خواسته توی زندگی‌ات باشد و تو از اینکه یک شرمینی توی سرزمین زندگی‌ات هست خوشحالی و همین‌که آن دورها دارد نفس می‌کشد آرام می‌گیری. دختری که با افکارش غذا می‌خورد، نفس می‌کشد و زندگی می‌کند. و مطمئنی که آب و گلش از ترکیب قصه فیلم‌های «تیم برتون» و مامان‌بزرگ‌ها و تمام جادوجنبل‌های جادوگران خوش‌تیپ و نه ترسناک آمده. شرمین انگار فرستاده آدم‌های قدیمی است. با همان صورت‌های گرد و مهربان و چشم‌های درشت و قلب‌های بزرگ. انگار مادر تمام مردم جهان است و اینها را چرا می‌گویم؟ چون همه و همه را در تاروپود کلمات قصه‌هایش می‌بینم و حس و کشف می‌کنم.
باور کنید: اصلا این را که می‌گویم باور کنید. مثل یک راز است و می‌خواهم فاشش کنم. می‌دانید من مطمئنم شرمین گربه است. دو رگه هم است. یک رگش گربه پرشین است. از این صورت‌پخ‌ها و کله‌گردها و رگ دیگرش از این گربه‌های سطل آشغالی خودمان است که همه‌اش ورجه وورجه می‌کنند و این‌ور آن‌ور می‌پرند و آروم و قرار ندارند. یعنی یقین دارم که موقع‌هایی که ماه کامل می‌شود و غیب می‌شود شرمین تبدیل به گربه می‌شود و بعد دومرتبه آدم می‌شود. تازه دمش هم گاهی از زیر مانتویش بیرون می‌زند! باورتان نمی‌شود؟ اگر راست می‌گویید کدامتان شرمین را دم ماه‌گرفتگی دیده‌اید؟ راستش هیچ‌کس را سراغ ندارم و حتی ایمان که همسر شرمین باشد نیز این جمله مرا تایید می‌کند. نشان به آن نشانی که نه‌تنها مادر تمام آدم‌های دنیاست، مادر تمام گربه‌های جهان هم هست. خب این هم به ما ثابت می‌کند که او هم آدم است و هم گربه. و با تمام جن‌ها و فرشته‌ها و موکل‌ها و موجودات غیرارگانیک هستی هم سر و سری دارد و اینها هم مدارکش موجود است! می‌دانید مدرکش کجاست؟ یکی از همین مدارک خود کتاب ماه گرفته‌های خودش است. مگر می‌تواند آدم نیم‌گربه و نیم‌جن نباشد و اینطور بنویسد؟ من که مطمئنم اینطور نیست. یا اینطور هست.
نهایتا: کتاب ماه گرفته‌ها مثل یک قصه قدیمی است که به جای مامان‌بزرگ، یک دختر جوان امروزی دارد تعریفش می‌کند و جوری تعریف می‌کند که بوی جورابش حذف می‌شود و دلت را خنک می‌کند و آن ساده‌لوحی‌ای که اغلب در حکایت بابابزرگ‌ها و قصه‌های فولک هست را به یک باهوشی و تیزبینی تبدیل می‌کند. و از آن دست قصه‌های نایاب دل خنک‌کن است که سال‌ها انگار باید بگذرد تا یکی پیدا شود و یک کار اینطوری تولید کند و حال آدم را جا بیاورد. یادم می‌آید وقتی فیلم بهار، تابستان، پاییز، زمستان... بهار کیم کی دوک را دیدم یک چنین حالی پیدا کردم. یک داستان خیلی خاص با روایتی عامه‌پسند. قصه‌ای که از ظریف‌ترین رازهای بوداییان و تمرینات خفیه آن سنت حکایت می‌کرد و جوری تنظیم شده بود که به دل دست‌اندرکاران هم خوش می‌آمد. خصوصیت قصه شرمین هم همین‌گونه است. قصه‌ای را روایت می‌کند که در مخفی‌ترین و اسرارآمیزترین متون ایرانی از آن یاد و اشاره شده است و هزار راز مگو و طلسم‌ها و چارت‌ها و جن‌ها و غیره و ذالک را توی خودش حبس دارد و جوری روایت می‌شود و آنقدر رقص قلم و جان کلمه در خود می‌چرخاند که تو را تا ته قصه با خودش سوار می‌کند. خوشحالم از اینکه شرمین وجود دارد و چنین قصه‌هایی برای ما می‌نویسد.
راستی: آن جمله که اول این متن آوردم را دروغ گفتم، برای سارتر نیست. برای آقای اسدی یکی از کارکنان سربازی‌ام است!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.