|

مسعود میرطاهری، بازیگر:

«متد اکتینگ» باید اصولی تدریس شود

الهه حاجی‌زاده: مسعود میرطاهری بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون، این روزها با استفاده از تجربه‌های آموزشی خود، در تلاش است تا دانش تئاتری خود و همچنین اصول طلایی متداکتینگ‌را به علاقه‌مندان بازیگری آموزش دهد. در همین راستا مصاحبه‌ای با ایشان صورت گرفته که در ادامه می‌خوانید:

به نظر شما بازیگری چه تعریفی دارد؟
در تعاریف مدرن، بازیگری حرفه‌ای است شیوه‌مند و دانش‌بنیاد که تکنیک‌ها و شیوه‌های متعددی دارد و اکتسابی است.
استفاده از شیوه‌های مختلف بازیگری باعث ظهور بازیگران نام‌آور بی‌شماری در دنیای بازیگری شده. اگر از یک بازیگر ایرانی شیوه و تکنیکش را پرسش کنید، احتمالا پاسخ روشنی برای پرسش شما ندارد، اما بازیگران طراز اول دنیا همچون دنیرو و پاچینو، به شیوه و تکنیک‌شان معروفند و حتی لازم نیست به زبان بیاورند که از چه تکنیکی استفاده می‌کنند، منتقدان مؤلفه‌های تکنیک را در بازی‌های آنها به‌راحتی تشخیص می‌دهند. آنها خود را بازیگران بالفطره نمی‌دانند، آنها خود را دانش‌آموختگان آکادمیک شیوه می‌دانند. بازیگری که از شیوه‌ای برای بازیگری بهره می‌برد، برای هر حرکتش در صحنه دلیل و توجیهی دارد و هیچ‌کس نمی‌تواند عملکرد او را زیر سؤال ببرد، چراکه شیوه برای هر پرسشی، پاسخی از قبل تعیین‌شده دارد. امروزه تمامی هنرآموزان بازیگری دنیا به جز ایران حتما بازیگری را براساس شیوه مشخصی می‌آموزند و این امر برای آنها افتخار بزرگی هست و مهم‌تر از همه داشتن شیوه و متد بازیگری معیاری برای سنجش بازیگران است، هرچند امروزه تعدادی از عزیزان مدرس تلاش بر این امر دارند که شیوه‌ها را آموزش دهند و این جای امیدواری دارد. بازیگر بدون یادگیری شیوه‌های بازیگری تاریخ مصرف دارد.
در ابتدا باید بدانیم متداکتینگ که همان متد لی استراسبرگ است، چیست؟
این متد شیوه‌ای برای بازیگری است که در دنیا بسیار مشهور بوده و بازیگران بزرگی آن را آموخته و به کار گرفته‌اند. به زبان ساده بازیگری به شیوه متد، یعنی بازیگری «واقعی». در این شیوه بازیگر با استفاده از خاطرات و تجربیات حسی و احساسی برگرفته از زندگی و تجربیات حقیقی‌اش، تجربیات حسی و احساسی کاملا موازی و واقعی را برای کاراکتر روی صحنه خلق می‌کند. برجسته‌ترین ویژگی یک بازیگر متد، باورپذیربودن اوست. او بازیگر نیست، بازی نمی‌کند، او کاملا «واقعی» است.
هدف و کلید اصلی متد چیست؟
کلید اصلی متداکتینگ توجه به این نکته است که «تماشاگر بسیار باهوش و محترم است». او تفاوت «نمایش» با «واقعیت» را کاملا می‌فهمد. او از اینکه بازی داده شود لذت نخواهد برد و از تماشای «دروغ و تظاهر» منزجر خواهد شد. به‌همین‌دلیل برای بازیگر متد، اولین قدم بستن این عهد است: «من به تماشاگرم دروغ نمی‌گویم! و برای اینکه مجبور به دروغ‌گویی نشوم، باید او را به طور کامل نادیده بگیرم و روی صحنه به طور کاملا واقعی زندگی کنم!!». بدین‌صورت است که تماشاگر درست در لحظه‌ای که متوجه شود هیچ دروغی در کار نیست، با قرارگرفتن در جایگاه یک شاهد عینی برای یک زندگی واقعی، لذت بی‌اندازه‌ای خواهد برد.
فکر می‌کنید دلیل جذابیت این متد در چیست؟
متد اکتینگ به شما به‌عنوان یک بازیگر، ابزار بازیگری شما یعنی بدن و احساسات شما و تماشاگر بستگی دارد که هر سه به سمت یک هدف، یعنی خلق واقعیت صریح و بی‌پرده و درک و دریافت صحیح آن نشانه رفته است. پس کار شما به‌عنوان بازیگر فقط این نیست تجربیاتی که کاراکتر شما روی صحنه تجربه می‌کند را درک کنید یا آنها را «بازی» کنید، شما باید آنها را مجددا «تجربه» کنید، مجددا‌ «خلق» کنید. در این صورت نمایش شما برای تماشاگر، نه‌فقط یک نمایش، بلکه برشی واقعی از یک زندگی واقعی است.
دلیل اینکه ما از تماشای بازی بازیگرانی همچون رابرت دنیرو، داستین هافمن، آل پاچینو، مریلین مونرو، اسکارلت جوهانسون و... لذت می‌بریم این است که این بازیگران متدکار، به‌هیچ‌وجه بازی نمی‌کنند، ‌آنها در همان حالی که ما مشغول تماشایشان هستیم، در حال زندگی‌کردن لحظه هستند. آنها باورپذیرند، ‌چون واقعی‌اند. آنها دوست‌داشتنی و فراموش‌نشدنی هستند، چون دروغ نمی‌گویند و سعی در فریب‌دادن ما ندارند.
روش شما برای تدریس این متد چیست؟
من از سال ۹۴ به صورت مداوم این دوره‌ها را برگزار می‌کنم به صورت شیوه‌مند، حدود ۳۰ بازی که در آکادمی‌های بازیگری معتبر دنیا برای آموزش اصول متد اکتینگ، با هنرجویان کار می‌شود را تمرین می‌کنم و تکنیک‌های اولیه - ریلکس‌کردن، مهارت استفاده از حافظه حسی، تمرکز، تخیل و تصویرسازی- و تکنیک‌های ثانویه متد را که برگرفته از سرفصل‌های آموزشی آکادمی گروپ تیاتر آمریکا است را آموزش می‌دهم.
شما تجربه 27 سال تدریس را دارید. این تجربیات چه تأثیری بر روند تدریس این کلاس‌ها گذاشته است؟
من از کلمه اولین نفر زیاد خوشم نمی‌آید، اما من و همسرم پوپک رحیمی که محقق و مترجم است و بخش تحقیق و پژوهش درباره تکنیک‌های این شیوه را بر عهده دارد، با هم طرح درس و روند آموزش را پی‌ریزی می‌کنیم. باید عرض کنم به این شکل مدون و شیوه‌مند برای اولین‌بار است که کلاس بازیگری را پیش می‌بریم، تفاوت ما در این است که برای هر جلسه طرح درس داریم و کاملا براساس سرفصل‌های متد کار می‌کنیم، اکتفای من تنها به انتقال دانسته‌ها و تجربیاتم به دانشجویانم نیست، خاطره تعریف نمی‌کنم یا تجربه کاری خود را آموزش نمی‌دهم. من هر روز منابع جدید متد را مطالعه کرده و دانشجویانم را در جریان آخرین تکنیک‌ها و جدیدترین بازی‌ها قرار می‌دهم. من ندیده‌ام و نشنیده‌ام که کسی به این صورت متد درس بدهد، به‌هرحال ۲۶ سال هست که کار آموزشی انجام می‌‌دهم و می‌دانم تدریس و آموزش صرفا عملی، با آموزش تئوری که خیلی جاها انجام می‌دهند، دو مقوله جدا از هم است.
البته باید متذکر شوم که من در دوره‌هایم آموزه‌های استلا آدلر که یکی از بزرگ‌ترین معلم‌های متد است را تدریس می‌کنم، هرچند نگاه استلا آدلر با لی استرابرگ که هردو در این زمینه روش‌های بی‌نظیری را ارائه داده‌اند مقداری اختلاف دارد، اما شهرت استلا آدلر در این است که او تمرینات خاص و بسیار کاربردی برای آموزش تکنیک‌های متد ارائه کرده و بازیگران بزرگی کلاس‌های او را راهگشای خود در عالم سینما بیان کرده‌اند.
به نظر شما مهم‌ترین مشکلات بازیگران جوان ما چیست؟
یکی از مشکلات اساسی هنرجویان و علاقه‌مندان بازیگری این است که در امر آموزش و یادگیری، عشق و علاقه لازم کم است، آنها می‌خواهند بدون زحمت زیاد و تمرین و تلاش بسیار، سریع به مرحله اجرائی برسند، واقعا یک هنرجو چگونه می‌تواند بازیگری را بیاموزد، حرفه‌ای که چم‌وخم‌های خود را دارد و باید ساعت‌ها هنرجویان تمرین کنند و در کلاس‌های آموزشی تمرینات لازم را ببینند، ابزار بازیگر بدن و بیان و احساس او است و یک بازیگر مدت‌ها باید کار کند تا یاد بگیرد از این ابزار به بهترین شکل استفاده کند. یک هنرجوی موسیقی که تصمیم می‌گیرد نواختن‌ سازی را بیاموزد تا لحظه‌ای که روی صحنه و در قالب ارکستر بنوازد، باید سال‌های متمادی آموزش ببیند و در تمرینات خود ممارست به خرج بدهد تا در استفاده از ابزار خود یعنی ساز تبحر پیدا کند. مسلما هیچ هنرآموز موسیقی به محض یادگرفتن جای نت‌ها روی ساز توقع حضور بر صحنه را ندارد، اما عیب بزرگ بازیگری در این است که هنرآموز بازیگری، قبل از پایان ترم اول توقع اجرای عموم یا حضور جلوی دوربین را دارد و خود را بازیگر می‌نامد
به نظر شما تأثیر کلاس‌های بازیگری حرفه‌ای و غیرحرفه‌ای در این امر چیست؟
به نظرم دلیل این امر این است که آموزش بازیگری در جامعه ما لازمه بازیگرشدن نیست، بلکه بازیگری را امری ذاتی و استعدادی می‌دانند، درحالی‌که اگر کسی استعدادی دارد، بدون پرورش و هدایت در مسیر صحیح امکان شکوفاشدن ندارد. دلیل دیگر مسائل حاشیه‌ای بازیگری است و این امر باعث شده هنرجویان، به آموزش سطحی نگاه کنند و اساسا امر یادگیری را بی‌مورد بپندارند. او فکر می‌کند با یک بار روی صحنه‌رفتن فاتحه آموزش را باید بخواند و فورا خود را در گروه بازیگران قرار دهد. کاش به مرحله‌ای برسیم مثل دیگر کشورهای مطرح نگذاریم کسی بدون آموزش اصولی وارد دنیای بازیگری شود. وقتی بازیگران برای حرفه خود احترام و ارزش قائل نشوند حتما دامنه بی‌سوادی در بازیگری گسترده‌تر و وسیع‌تر می‌شود و هرکسی توقع دارد چون من به خیال خودم مستعد هستم پس به‌راحتی می‌توانم بازیگر شوم، ولی یک هنرجوی موسیقی بدون شک می‌داند حتی دست‌گرفتن یک ساز مستلزم طی‌کردن زمانی طولانی برای آموزش و تمرین است؛ حتی اگر بر این تصور باشد که خیلی استعداد دارد. برای آموزش بازیگری ارزش قائل شویم.

الهه حاجی‌زاده: مسعود میرطاهری بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون، این روزها با استفاده از تجربه‌های آموزشی خود، در تلاش است تا دانش تئاتری خود و همچنین اصول طلایی متداکتینگ‌را به علاقه‌مندان بازیگری آموزش دهد. در همین راستا مصاحبه‌ای با ایشان صورت گرفته که در ادامه می‌خوانید:

به نظر شما بازیگری چه تعریفی دارد؟
در تعاریف مدرن، بازیگری حرفه‌ای است شیوه‌مند و دانش‌بنیاد که تکنیک‌ها و شیوه‌های متعددی دارد و اکتسابی است.
استفاده از شیوه‌های مختلف بازیگری باعث ظهور بازیگران نام‌آور بی‌شماری در دنیای بازیگری شده. اگر از یک بازیگر ایرانی شیوه و تکنیکش را پرسش کنید، احتمالا پاسخ روشنی برای پرسش شما ندارد، اما بازیگران طراز اول دنیا همچون دنیرو و پاچینو، به شیوه و تکنیک‌شان معروفند و حتی لازم نیست به زبان بیاورند که از چه تکنیکی استفاده می‌کنند، منتقدان مؤلفه‌های تکنیک را در بازی‌های آنها به‌راحتی تشخیص می‌دهند. آنها خود را بازیگران بالفطره نمی‌دانند، آنها خود را دانش‌آموختگان آکادمیک شیوه می‌دانند. بازیگری که از شیوه‌ای برای بازیگری بهره می‌برد، برای هر حرکتش در صحنه دلیل و توجیهی دارد و هیچ‌کس نمی‌تواند عملکرد او را زیر سؤال ببرد، چراکه شیوه برای هر پرسشی، پاسخی از قبل تعیین‌شده دارد. امروزه تمامی هنرآموزان بازیگری دنیا به جز ایران حتما بازیگری را براساس شیوه مشخصی می‌آموزند و این امر برای آنها افتخار بزرگی هست و مهم‌تر از همه داشتن شیوه و متد بازیگری معیاری برای سنجش بازیگران است، هرچند امروزه تعدادی از عزیزان مدرس تلاش بر این امر دارند که شیوه‌ها را آموزش دهند و این جای امیدواری دارد. بازیگر بدون یادگیری شیوه‌های بازیگری تاریخ مصرف دارد.
در ابتدا باید بدانیم متداکتینگ که همان متد لی استراسبرگ است، چیست؟
این متد شیوه‌ای برای بازیگری است که در دنیا بسیار مشهور بوده و بازیگران بزرگی آن را آموخته و به کار گرفته‌اند. به زبان ساده بازیگری به شیوه متد، یعنی بازیگری «واقعی». در این شیوه بازیگر با استفاده از خاطرات و تجربیات حسی و احساسی برگرفته از زندگی و تجربیات حقیقی‌اش، تجربیات حسی و احساسی کاملا موازی و واقعی را برای کاراکتر روی صحنه خلق می‌کند. برجسته‌ترین ویژگی یک بازیگر متد، باورپذیربودن اوست. او بازیگر نیست، بازی نمی‌کند، او کاملا «واقعی» است.
هدف و کلید اصلی متد چیست؟
کلید اصلی متداکتینگ توجه به این نکته است که «تماشاگر بسیار باهوش و محترم است». او تفاوت «نمایش» با «واقعیت» را کاملا می‌فهمد. او از اینکه بازی داده شود لذت نخواهد برد و از تماشای «دروغ و تظاهر» منزجر خواهد شد. به‌همین‌دلیل برای بازیگر متد، اولین قدم بستن این عهد است: «من به تماشاگرم دروغ نمی‌گویم! و برای اینکه مجبور به دروغ‌گویی نشوم، باید او را به طور کامل نادیده بگیرم و روی صحنه به طور کاملا واقعی زندگی کنم!!». بدین‌صورت است که تماشاگر درست در لحظه‌ای که متوجه شود هیچ دروغی در کار نیست، با قرارگرفتن در جایگاه یک شاهد عینی برای یک زندگی واقعی، لذت بی‌اندازه‌ای خواهد برد.
فکر می‌کنید دلیل جذابیت این متد در چیست؟
متد اکتینگ به شما به‌عنوان یک بازیگر، ابزار بازیگری شما یعنی بدن و احساسات شما و تماشاگر بستگی دارد که هر سه به سمت یک هدف، یعنی خلق واقعیت صریح و بی‌پرده و درک و دریافت صحیح آن نشانه رفته است. پس کار شما به‌عنوان بازیگر فقط این نیست تجربیاتی که کاراکتر شما روی صحنه تجربه می‌کند را درک کنید یا آنها را «بازی» کنید، شما باید آنها را مجددا «تجربه» کنید، مجددا‌ «خلق» کنید. در این صورت نمایش شما برای تماشاگر، نه‌فقط یک نمایش، بلکه برشی واقعی از یک زندگی واقعی است.
دلیل اینکه ما از تماشای بازی بازیگرانی همچون رابرت دنیرو، داستین هافمن، آل پاچینو، مریلین مونرو، اسکارلت جوهانسون و... لذت می‌بریم این است که این بازیگران متدکار، به‌هیچ‌وجه بازی نمی‌کنند، ‌آنها در همان حالی که ما مشغول تماشایشان هستیم، در حال زندگی‌کردن لحظه هستند. آنها باورپذیرند، ‌چون واقعی‌اند. آنها دوست‌داشتنی و فراموش‌نشدنی هستند، چون دروغ نمی‌گویند و سعی در فریب‌دادن ما ندارند.
روش شما برای تدریس این متد چیست؟
من از سال ۹۴ به صورت مداوم این دوره‌ها را برگزار می‌کنم به صورت شیوه‌مند، حدود ۳۰ بازی که در آکادمی‌های بازیگری معتبر دنیا برای آموزش اصول متد اکتینگ، با هنرجویان کار می‌شود را تمرین می‌کنم و تکنیک‌های اولیه - ریلکس‌کردن، مهارت استفاده از حافظه حسی، تمرکز، تخیل و تصویرسازی- و تکنیک‌های ثانویه متد را که برگرفته از سرفصل‌های آموزشی آکادمی گروپ تیاتر آمریکا است را آموزش می‌دهم.
شما تجربه 27 سال تدریس را دارید. این تجربیات چه تأثیری بر روند تدریس این کلاس‌ها گذاشته است؟
من از کلمه اولین نفر زیاد خوشم نمی‌آید، اما من و همسرم پوپک رحیمی که محقق و مترجم است و بخش تحقیق و پژوهش درباره تکنیک‌های این شیوه را بر عهده دارد، با هم طرح درس و روند آموزش را پی‌ریزی می‌کنیم. باید عرض کنم به این شکل مدون و شیوه‌مند برای اولین‌بار است که کلاس بازیگری را پیش می‌بریم، تفاوت ما در این است که برای هر جلسه طرح درس داریم و کاملا براساس سرفصل‌های متد کار می‌کنیم، اکتفای من تنها به انتقال دانسته‌ها و تجربیاتم به دانشجویانم نیست، خاطره تعریف نمی‌کنم یا تجربه کاری خود را آموزش نمی‌دهم. من هر روز منابع جدید متد را مطالعه کرده و دانشجویانم را در جریان آخرین تکنیک‌ها و جدیدترین بازی‌ها قرار می‌دهم. من ندیده‌ام و نشنیده‌ام که کسی به این صورت متد درس بدهد، به‌هرحال ۲۶ سال هست که کار آموزشی انجام می‌‌دهم و می‌دانم تدریس و آموزش صرفا عملی، با آموزش تئوری که خیلی جاها انجام می‌دهند، دو مقوله جدا از هم است.
البته باید متذکر شوم که من در دوره‌هایم آموزه‌های استلا آدلر که یکی از بزرگ‌ترین معلم‌های متد است را تدریس می‌کنم، هرچند نگاه استلا آدلر با لی استرابرگ که هردو در این زمینه روش‌های بی‌نظیری را ارائه داده‌اند مقداری اختلاف دارد، اما شهرت استلا آدلر در این است که او تمرینات خاص و بسیار کاربردی برای آموزش تکنیک‌های متد ارائه کرده و بازیگران بزرگی کلاس‌های او را راهگشای خود در عالم سینما بیان کرده‌اند.
به نظر شما مهم‌ترین مشکلات بازیگران جوان ما چیست؟
یکی از مشکلات اساسی هنرجویان و علاقه‌مندان بازیگری این است که در امر آموزش و یادگیری، عشق و علاقه لازم کم است، آنها می‌خواهند بدون زحمت زیاد و تمرین و تلاش بسیار، سریع به مرحله اجرائی برسند، واقعا یک هنرجو چگونه می‌تواند بازیگری را بیاموزد، حرفه‌ای که چم‌وخم‌های خود را دارد و باید ساعت‌ها هنرجویان تمرین کنند و در کلاس‌های آموزشی تمرینات لازم را ببینند، ابزار بازیگر بدن و بیان و احساس او است و یک بازیگر مدت‌ها باید کار کند تا یاد بگیرد از این ابزار به بهترین شکل استفاده کند. یک هنرجوی موسیقی که تصمیم می‌گیرد نواختن‌ سازی را بیاموزد تا لحظه‌ای که روی صحنه و در قالب ارکستر بنوازد، باید سال‌های متمادی آموزش ببیند و در تمرینات خود ممارست به خرج بدهد تا در استفاده از ابزار خود یعنی ساز تبحر پیدا کند. مسلما هیچ هنرآموز موسیقی به محض یادگرفتن جای نت‌ها روی ساز توقع حضور بر صحنه را ندارد، اما عیب بزرگ بازیگری در این است که هنرآموز بازیگری، قبل از پایان ترم اول توقع اجرای عموم یا حضور جلوی دوربین را دارد و خود را بازیگر می‌نامد
به نظر شما تأثیر کلاس‌های بازیگری حرفه‌ای و غیرحرفه‌ای در این امر چیست؟
به نظرم دلیل این امر این است که آموزش بازیگری در جامعه ما لازمه بازیگرشدن نیست، بلکه بازیگری را امری ذاتی و استعدادی می‌دانند، درحالی‌که اگر کسی استعدادی دارد، بدون پرورش و هدایت در مسیر صحیح امکان شکوفاشدن ندارد. دلیل دیگر مسائل حاشیه‌ای بازیگری است و این امر باعث شده هنرجویان، به آموزش سطحی نگاه کنند و اساسا امر یادگیری را بی‌مورد بپندارند. او فکر می‌کند با یک بار روی صحنه‌رفتن فاتحه آموزش را باید بخواند و فورا خود را در گروه بازیگران قرار دهد. کاش به مرحله‌ای برسیم مثل دیگر کشورهای مطرح نگذاریم کسی بدون آموزش اصولی وارد دنیای بازیگری شود. وقتی بازیگران برای حرفه خود احترام و ارزش قائل نشوند حتما دامنه بی‌سوادی در بازیگری گسترده‌تر و وسیع‌تر می‌شود و هرکسی توقع دارد چون من به خیال خودم مستعد هستم پس به‌راحتی می‌توانم بازیگر شوم، ولی یک هنرجوی موسیقی بدون شک می‌داند حتی دست‌گرفتن یک ساز مستلزم طی‌کردن زمانی طولانی برای آموزش و تمرین است؛ حتی اگر بر این تصور باشد که خیلی استعداد دارد. برای آموزش بازیگری ارزش قائل شویم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.