ترامپ به دنبال چيست
حسن بهشتیپور-کارشناس مسائل بینالملل
مواضع و رفتاری که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در زمینه برجام از خود نشان داده است، بهخوبی نشاندهنده زیادهخواهیهای این کشور و جوسازی سیاسی است. آمریکا میخواهد فشار بیشتری به ایران وارد کند تا ایران دوباره پای میز مذاکره بنشیند. ترامپ با خود فکر میکند اگر ایران دوباره پای میز مذاکره بیاید، این کشور میتواند امتیازاتی را به دست بیاورد که در مذاکرات قبلی نتوانست کسب کند. بنابراین از فضای مطبوعاتی و فضایی که در دولت ترامپ وجود دارد، میتوان پیشبینی کرد که آمریکاییها مدعی نقض برجام از سوی ایران میشوند. این در حالی است که آژانس بینالمللی انرژی اتمی که مرجع رسیدگی به این موضوع است، حدود هشت بار پایبندی ایران را به توافق هستهای تأیید کرده است. رسانهها و سیاستمداران همسو با ترامپ، هم از سویی میخواهند رئیسجمهوری آمریکا را راضی نگه دارند و هم میخواهند به ایران از طریق رسانهها و افکار عمومی فشار وارد آورند. آنها به دلیل تأیید چندباره آژانس بینالمللی انرژی اتمی، میگویند ایران روح برجام را نقض کرده است. بعد از اینکه ترامپ مدعی میشود ایران توافق هستهای را نقض کرده، کنگره وارد تصمیمگیری میشود. کنگره از ابتدا دنبال این بود که بتواند درباره توافق هستهای تصمیمگیری کند و آن را کنار بگذارد؛ اما کسی آن را همراهی نمیکند و مجبور است بگوید ایران روح برجام را نقض کرده است. البته آمریکاییها فقط درباره خود میتوانند تصمیمگیری کنند نه درباره دیگر کشورهای دنیا. منافع کشورهای جهان، بهویژه کشورهای طرف تجاری با ایران، اجرای توافق هستهای است. از طرف دیگر، هیچ شواهد و قرائنی دال بر اینکه ایران برجام را نقض کرده است، وجود ندارد. با درنظرگرفتن همه این جنبهها، آمریکا درنهایت نمیتواند کشورهای دیگر را با خود همسو کند. البته ممکن است آمریکا به کشورهای دیگر نیز فشار وارد کند؛ مثلا پیام دهد رابطه با ایران به معنای قطع روابط با آمریکاست؛ اما در این زمینه هم بعید به نظر میرسد به موفقیتی دست پیدا کند.هر کشور یا جناحی که برجام را کنار بگذارد، منزوی میشود. آژانس بینالمللی انرژی اتمی که یک مرجع بینالمللی دارای صلاحیت برای سنجش پایبندی ایران به برجام است، تأیید میکند کشور ما به برجام پایبند بوده؛ ازاینرو، بر اساس شواهد و قرائن، بعید به نظر میرسد اروپاییها و طرفهای تجاری ایران مانند کرهجنوبی، چین و هند، با آمریکا همسو شوند. از این منظر است که میگویند آمریکا با کنارگذاشتن برجام منزوی میشود؛ اما این نکته را هم باید در نظر داشته باشیم که در عالم سیاست، هیچچیز غیرممکن نیست. از طرفی در ایران هیچکس دنبال مذاکره مجدد بر سر برجام نیست. اگر قرار بود آمریکا به توافقی پایبند باشد، به همین برجام متعهد میماند؛ اما آمریکا درباره برجام چنین سیاستی از خود نشان نداده است. از سوی دیگر، همه کشورهای اروپایی و آسیایی خواهان ادامه توافق برجام هستند؛ بنابراین آمریکاییها باید به تعهدات خود در رابطه با برجام عمل کنند سپس از مذاکرات جدیدی سخن بگویند. از طرف دیگر، برای خروج از انزوا، آنها هیچ راهی جز پایبندی و تأیید برجام ندارند. برجام توافق میان ایران و آمریکا نیست؛ بلکه توافقی بینالمللی است.اگر آمریکا از برجام خارج شود، این سؤال وجود دارد آیا روسیه، چین و کشورهای اروپایی به برجام متعهد خواهند ماند یا خیر. اگر این کشورهای به برجام متعهد بمانند، ایران رسما میتواند طرح 1-6 (یعنی کشورهای طرف مذاکره ایران منهای آمریکا) را پیش ببرد. این موضوع شدنی است و میتوان آن را بررسی کرد. بااینحال، اگر کشورهای اروپایی هم با واشنگتن همسو شوند، اجماعی در تهران شکل میگیرد تا ایران از برجام خارج شود؛ چون در این حالت، برجام بیخاصیت خواهد شد؛ اما برنامه انرژی هستهای خود را همچنان طبق انپیتی دنبال خواهد کرد. از طرفی، اگرچه ترامپ میخواهد توپ را به زمین کنگره بیندازد؛ اما درنهایت آنها مجبور هستند برجام را تأیید کنند. بهتازگی هم 180 نماینده کنگره به ترامپ نامه نوشتهاند تا برجام را حفظ کند. همه اینها نشان از این دارد که آمریکا میخواهد برجام را حفظ کند. آنها با لغو تحریم تنها میمانند و آمریکا این تنهایی را در عرصه بینالمللی خواهان نیست.
مواضع و رفتاری که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در زمینه برجام از خود نشان داده است، بهخوبی نشاندهنده زیادهخواهیهای این کشور و جوسازی سیاسی است. آمریکا میخواهد فشار بیشتری به ایران وارد کند تا ایران دوباره پای میز مذاکره بنشیند. ترامپ با خود فکر میکند اگر ایران دوباره پای میز مذاکره بیاید، این کشور میتواند امتیازاتی را به دست بیاورد که در مذاکرات قبلی نتوانست کسب کند. بنابراین از فضای مطبوعاتی و فضایی که در دولت ترامپ وجود دارد، میتوان پیشبینی کرد که آمریکاییها مدعی نقض برجام از سوی ایران میشوند. این در حالی است که آژانس بینالمللی انرژی اتمی که مرجع رسیدگی به این موضوع است، حدود هشت بار پایبندی ایران را به توافق هستهای تأیید کرده است. رسانهها و سیاستمداران همسو با ترامپ، هم از سویی میخواهند رئیسجمهوری آمریکا را راضی نگه دارند و هم میخواهند به ایران از طریق رسانهها و افکار عمومی فشار وارد آورند. آنها به دلیل تأیید چندباره آژانس بینالمللی انرژی اتمی، میگویند ایران روح برجام را نقض کرده است. بعد از اینکه ترامپ مدعی میشود ایران توافق هستهای را نقض کرده، کنگره وارد تصمیمگیری میشود. کنگره از ابتدا دنبال این بود که بتواند درباره توافق هستهای تصمیمگیری کند و آن را کنار بگذارد؛ اما کسی آن را همراهی نمیکند و مجبور است بگوید ایران روح برجام را نقض کرده است. البته آمریکاییها فقط درباره خود میتوانند تصمیمگیری کنند نه درباره دیگر کشورهای دنیا. منافع کشورهای جهان، بهویژه کشورهای طرف تجاری با ایران، اجرای توافق هستهای است. از طرف دیگر، هیچ شواهد و قرائنی دال بر اینکه ایران برجام را نقض کرده است، وجود ندارد. با درنظرگرفتن همه این جنبهها، آمریکا درنهایت نمیتواند کشورهای دیگر را با خود همسو کند. البته ممکن است آمریکا به کشورهای دیگر نیز فشار وارد کند؛ مثلا پیام دهد رابطه با ایران به معنای قطع روابط با آمریکاست؛ اما در این زمینه هم بعید به نظر میرسد به موفقیتی دست پیدا کند.هر کشور یا جناحی که برجام را کنار بگذارد، منزوی میشود. آژانس بینالمللی انرژی اتمی که یک مرجع بینالمللی دارای صلاحیت برای سنجش پایبندی ایران به برجام است، تأیید میکند کشور ما به برجام پایبند بوده؛ ازاینرو، بر اساس شواهد و قرائن، بعید به نظر میرسد اروپاییها و طرفهای تجاری ایران مانند کرهجنوبی، چین و هند، با آمریکا همسو شوند. از این منظر است که میگویند آمریکا با کنارگذاشتن برجام منزوی میشود؛ اما این نکته را هم باید در نظر داشته باشیم که در عالم سیاست، هیچچیز غیرممکن نیست. از طرفی در ایران هیچکس دنبال مذاکره مجدد بر سر برجام نیست. اگر قرار بود آمریکا به توافقی پایبند باشد، به همین برجام متعهد میماند؛ اما آمریکا درباره برجام چنین سیاستی از خود نشان نداده است. از سوی دیگر، همه کشورهای اروپایی و آسیایی خواهان ادامه توافق برجام هستند؛ بنابراین آمریکاییها باید به تعهدات خود در رابطه با برجام عمل کنند سپس از مذاکرات جدیدی سخن بگویند. از طرف دیگر، برای خروج از انزوا، آنها هیچ راهی جز پایبندی و تأیید برجام ندارند. برجام توافق میان ایران و آمریکا نیست؛ بلکه توافقی بینالمللی است.اگر آمریکا از برجام خارج شود، این سؤال وجود دارد آیا روسیه، چین و کشورهای اروپایی به برجام متعهد خواهند ماند یا خیر. اگر این کشورهای به برجام متعهد بمانند، ایران رسما میتواند طرح 1-6 (یعنی کشورهای طرف مذاکره ایران منهای آمریکا) را پیش ببرد. این موضوع شدنی است و میتوان آن را بررسی کرد. بااینحال، اگر کشورهای اروپایی هم با واشنگتن همسو شوند، اجماعی در تهران شکل میگیرد تا ایران از برجام خارج شود؛ چون در این حالت، برجام بیخاصیت خواهد شد؛ اما برنامه انرژی هستهای خود را همچنان طبق انپیتی دنبال خواهد کرد. از طرفی، اگرچه ترامپ میخواهد توپ را به زمین کنگره بیندازد؛ اما درنهایت آنها مجبور هستند برجام را تأیید کنند. بهتازگی هم 180 نماینده کنگره به ترامپ نامه نوشتهاند تا برجام را حفظ کند. همه اینها نشان از این دارد که آمریکا میخواهد برجام را حفظ کند. آنها با لغو تحریم تنها میمانند و آمریکا این تنهایی را در عرصه بینالمللی خواهان نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.