|

پنج سفر میان امید و خوف

«آتشِ زَندان» رمانی تازه از ابراهیم دمشناس است که امسال در نشر نیلوفر منتشر شده است. این رمان، پنجمین اثر داستانی دمشناس و دومین رمان اوست. دمشناس در «آتشِ زَندان» هم از اسطوره بسیار مدد گرفته است و هم از زبان خطه جنوب که خود نیز به آن تعلق دارد و شخصیت‌های داستان هم اهل جنوب ایران هستند. در رمان همچنین جابه‌جا با ارجاعاتی به متون مختلف ادبی رو‌به‌رو هستیم ازجمله ارجاعاتی به متون کلاسیک فارسی مثل شاهنامه و گلستان سعدی و ... . درآمد داستان بیت‌های آغازین رستم و سهراب از «شاهنامه» است و بعد از این ابیات، رستمِ رمانِ دمشناس که گویا اوست که این ابیات را می‌خوانده «صدای‌ شیرخدایی‌اش را می‌بُرد» و پسرش، اسماعیل، را صدا می‌زند و می‌گوید: «اِسمال! اسمال! کتاب شیرازه‌اش از بالا دارد می‌شکافد. آن را می‌بندد. می‌گوید: صحافی‌اش نکردی تا ورق‌ورق شد.» اسماعیل می‌گوید: «من که باش لج ندارم، گم‌و‌گورش می‌کنن.» رستم می‌گوید: «چاره چیست؟» و بعد از این درآمد، کتاب اول رمان آغاز می‌شود و پدر و پسر را در قطار و در حال سفر می‌بینیم و به مرور درمی‌یابیم که پسرِ داستان مشغول نوشتن رمانی است. در توضیحی که پشت جلد «آتشِ زَندان» آمده است درباره این رمان می‌خوانیم: «آتشِ زَندان داستان پنج سفر میان امید و خوف را روایت می‌کند سوار بر قطار رجا در گذر از ایران، از جنوب غربی کشور به شمال شرقی آن؛ دو سفر زمینی، دو سفر هوایی و یک سفر آبی. داستان سیر و سلوک دو پدر و پسر است در پی جنگجویی و نامجویی و کامجویی. حوادث بر گرته روایتی شاهنامه‌وار قصه می‌شود از آنجا که از سالیان دور پیش از وقوع جنگ (1359) رستم از شاهنامه به خواب پهلوانکی خراسانی از روایات دولت‌آبادی می‌آید و او را به خوزستان می‌فرستد تا از خاک ایران دفاع کند... آتشِ زَندان اطلسی از نوشتارها و روایات رویا و اسطوره و حماسه و قصه و شعر و تاریخ و معرکه از جغرافیای طبیعی ایران است که در راه بازگشت قهرمان می‌بینیم در کشاکش این‌که کی قصه را بگوید، پدر یا پسر.» از ابراهیم دمشناس پیش از این مجموعه داستان‌های «نهست» و «اندوهان اژدر» و رمان‌های «دل و دلبری» و «نامه نانوشته» منتشر شده که از این میان مجموعه داستان «نهست» در سال 1382 برنده جایزه هوشنگ گلشیری شد و رمان «نامه نانوشته» هم در سال 1394 لوح تقدیر جایزه هفت اقلیم را گرفت. آنچه در ادامه می‌خوانید سطرهایی است از رمان «آتشِ زَندان»: «دوباره به شترها نگاه کرد، فقط تماشا کرد. رئیس قطار زیر پنجره گذشت بی‌سیمش خرخر می‌کرد. تا حالا و همین فردا و پس‌فرداهای نزدیک که تمام نفرات شتر منقرض بشوند، کسی به آنها فکر نکرده؛ ما سوار شتریم یا شتر سوار ما؟ ساربان شترها را دور از ریل توی زمین باز پهلوی انبار بر زمین نشاند. هر شتر، شترواری بر خود داشت. سر و رویی آراسته، چشمانی سرمه‌سوده، میان منگوله‌های سرخ و سبز. به قطارِ واگن‌ها نگاه می‌کنند. لابد و همین. دهان بزرگ‌شان می‌جنبد، به هم، هم نگاه می‌کنند...»

«آتشِ زَندان» رمانی تازه از ابراهیم دمشناس است که امسال در نشر نیلوفر منتشر شده است. این رمان، پنجمین اثر داستانی دمشناس و دومین رمان اوست. دمشناس در «آتشِ زَندان» هم از اسطوره بسیار مدد گرفته است و هم از زبان خطه جنوب که خود نیز به آن تعلق دارد و شخصیت‌های داستان هم اهل جنوب ایران هستند. در رمان همچنین جابه‌جا با ارجاعاتی به متون مختلف ادبی رو‌به‌رو هستیم ازجمله ارجاعاتی به متون کلاسیک فارسی مثل شاهنامه و گلستان سعدی و ... . درآمد داستان بیت‌های آغازین رستم و سهراب از «شاهنامه» است و بعد از این ابیات، رستمِ رمانِ دمشناس که گویا اوست که این ابیات را می‌خوانده «صدای‌ شیرخدایی‌اش را می‌بُرد» و پسرش، اسماعیل، را صدا می‌زند و می‌گوید: «اِسمال! اسمال! کتاب شیرازه‌اش از بالا دارد می‌شکافد. آن را می‌بندد. می‌گوید: صحافی‌اش نکردی تا ورق‌ورق شد.» اسماعیل می‌گوید: «من که باش لج ندارم، گم‌و‌گورش می‌کنن.» رستم می‌گوید: «چاره چیست؟» و بعد از این درآمد، کتاب اول رمان آغاز می‌شود و پدر و پسر را در قطار و در حال سفر می‌بینیم و به مرور درمی‌یابیم که پسرِ داستان مشغول نوشتن رمانی است. در توضیحی که پشت جلد «آتشِ زَندان» آمده است درباره این رمان می‌خوانیم: «آتشِ زَندان داستان پنج سفر میان امید و خوف را روایت می‌کند سوار بر قطار رجا در گذر از ایران، از جنوب غربی کشور به شمال شرقی آن؛ دو سفر زمینی، دو سفر هوایی و یک سفر آبی. داستان سیر و سلوک دو پدر و پسر است در پی جنگجویی و نامجویی و کامجویی. حوادث بر گرته روایتی شاهنامه‌وار قصه می‌شود از آنجا که از سالیان دور پیش از وقوع جنگ (1359) رستم از شاهنامه به خواب پهلوانکی خراسانی از روایات دولت‌آبادی می‌آید و او را به خوزستان می‌فرستد تا از خاک ایران دفاع کند... آتشِ زَندان اطلسی از نوشتارها و روایات رویا و اسطوره و حماسه و قصه و شعر و تاریخ و معرکه از جغرافیای طبیعی ایران است که در راه بازگشت قهرمان می‌بینیم در کشاکش این‌که کی قصه را بگوید، پدر یا پسر.» از ابراهیم دمشناس پیش از این مجموعه داستان‌های «نهست» و «اندوهان اژدر» و رمان‌های «دل و دلبری» و «نامه نانوشته» منتشر شده که از این میان مجموعه داستان «نهست» در سال 1382 برنده جایزه هوشنگ گلشیری شد و رمان «نامه نانوشته» هم در سال 1394 لوح تقدیر جایزه هفت اقلیم را گرفت. آنچه در ادامه می‌خوانید سطرهایی است از رمان «آتشِ زَندان»: «دوباره به شترها نگاه کرد، فقط تماشا کرد. رئیس قطار زیر پنجره گذشت بی‌سیمش خرخر می‌کرد. تا حالا و همین فردا و پس‌فرداهای نزدیک که تمام نفرات شتر منقرض بشوند، کسی به آنها فکر نکرده؛ ما سوار شتریم یا شتر سوار ما؟ ساربان شترها را دور از ریل توی زمین باز پهلوی انبار بر زمین نشاند. هر شتر، شترواری بر خود داشت. سر و رویی آراسته، چشمانی سرمه‌سوده، میان منگوله‌های سرخ و سبز. به قطارِ واگن‌ها نگاه می‌کنند. لابد و همین. دهان بزرگ‌شان می‌جنبد، به هم، هم نگاه می‌کنند...»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.