|

معماری و قدرت

شرق: شاید رسانه‌ای و البته به یادماندنی‌ترین عکس از نمایشگاه جهانی 1937 پاریس، عکسی باشد که برج ایفل (1889) و دو پاویون روسیه و آلمان را در یک منظر شهری و در تعاملی فضایی و البته تقابل و شاید هم تخاصم سیاسی با یکدیگر نشان می‌دهد، برج ایفل در میانه این کمپوزیسیون فضایی قرار دارد و پاویون آلمان، طراحی‌شده توسط آلبرت اسپیر؛ معمارِ رایش سوم در سمت چپ و پاویون روسیه، طراحی‌شده توسط بوریس لوفان در سمت راست، درست روبه‌روی پاویون آلمان، جانمایی شده است. دو ایدئولوژی که کمی پیش از این و به صورتی نیابتی در اسپانیا روبه‌روی هم قرار گرفته بودند و کمی بعد طی جنگ جهانی دوم به صورت مستقیم با یکدیگر وارد جنگی تمام‌عیار می‌شدند، حالا در یک نمایشگاه جهانی و با تمسک به معماری در قامت ابزار روبه‌روی هم ایستاده‌اند. پاویون عظیم و پوشیده از سنگ مرمر روسیه، تندیسی بزرگ از یک کارگر و یک دهقان با چکش و داسی در دست، طراحی‌شده توسط وِرا موکـْـهـْـینا، را همچون تاجی بر سر داشت و فضای داخلی‌اش که در یک تفکیک‌بندی فضایی خشک، به وسیله مجموعه‌ای از سالن‌ها از یکدیگر منفک شده بود. جدا از هندسه راست گوشه و عملا کارکردگرای اثر، پیکره‌بندی بخش مرتفع پاویون شبیه معروف‌ترین اثر معماری بوریس لوفان؛ کاخ شوراهاست، نوعی از کانستراکتیویسم شدیدا پاستوریزه با تمایل به حفظ شبحی از پیکره‌های عمیقا انتزاعی ماله ویچ، در ابعادی عظیم و غیرانسانی. پاویون آلمان که توسط معمارِ ارشد هیتلر؛ آلبرت اسپیر ـ طراح پایتخت رایش سوم یا همان ژرمنیا ـ طراحی شده بود، با نزدیک به 500 پا ارتفاع به برجی بلند در خط آسمان آن روزهای پاریس می‌مانست که بر فرازش عقاب عظیم نازی‌ها نصب شده بود، این مونومان شهری نمایشی بود از آلمان نوین و قدرتمند و مایه فخر ملت، زاویه نگاه عقاب طوری تنظیم شده بود که با نگاهی از سر تحقیر به سمت پایین بر تندیس‌های پاویون روسیه احاطه کامل داشته باشند. حجم مبنای این پاویون سنگی عظیم مکعبی است، نورپردازی شب پاویون، با عمق‌دهی پرسپکتیوی، ابعاد غیرانسانی‌اش را تقویت می‌کند، نوع نوردهی تداعی‌کننده نحوه نورپردازی پرچم‌های مرتفع صلیب شکسته آلمان‌ها در رالی‌های نورنبرگ است که آنها را نیز آلبرت اسپیر طراحی می‌کرد. هر دو مثال پیش‌آمده نشان می‌دهد چگونه قدرت می‌تواند فرم را آن‌چنان متاثر سازد که نهایتا یک سنت هنری از درون تهی شود، هم نازی‌ها و هم فاشیست‌ها و هم خوانش‌های توتالیتر از سوسیالیسم، آن‌چنان با ظن به تفسیرپذیری و تکثرگرایی معنایی معماری مدرن می‌نگریستند و آن‌چنان واهمه‌ای از بار سیاسی احتمالی مستتر در ورای فرم‌ها و سینتکس، نحو یا جمله‌شناسی آثار برآمده از معماری مدرن داشتند که از هر نوع ترکیب برآمده از نما، پلان و فرمِ باز که مفاهیم اساسی تولید زبان مدرن در معماری بودند گریختند و با پشت‌پا زدن به عدالت‌محوری ذاتی معماری مدرن، آن‌چنان خود را با محدودیت‌های زبانی آمیختند که نهایتا بر قرار تمسک به کارکردگرایی و عقل‌باوری مهیب، گنجینه فرم‌ها در بلندای تاریخ را میان‌تهی ساختند تا هر محتوایی در قالب آن جای گیرد و با تن‌دادن به مونومنتالیسم درک انسان مقیاس از حجم در معماری مدرن را از گفتمان طراحی‌شان حذف کردند و با آیینْ و مناسک‌زده‌کردن اسطوره‌ای کنش معمارانه، رویکردی به خلق فرم اتخاذ کردند که تنش حاصل از حضور انسان را به حداقل می‌ر‌ساند و امکان تبلور بدن در فضا را تقلیل می‌دهد و از انتظام منعطف فضایی به تقید و کنترل تمام‌عیار فضا می‌رسد.
شرق: شاید رسانه‌ای و البته به یادماندنی‌ترین عکس از نمایشگاه جهانی 1937 پاریس، عکسی باشد که برج ایفل (1889) و دو پاویون روسیه و آلمان را در یک منظر شهری و در تعاملی فضایی و البته تقابل و شاید هم تخاصم سیاسی با یکدیگر نشان می‌دهد، برج ایفل در میانه این کمپوزیسیون فضایی قرار دارد و پاویون آلمان، طراحی‌شده توسط آلبرت اسپیر؛ معمارِ رایش سوم در سمت چپ و پاویون روسیه، طراحی‌شده توسط بوریس لوفان در سمت راست، درست روبه‌روی پاویون آلمان، جانمایی شده است. دو ایدئولوژی که کمی پیش از این و به صورتی نیابتی در اسپانیا روبه‌روی هم قرار گرفته بودند و کمی بعد طی جنگ جهانی دوم به صورت مستقیم با یکدیگر وارد جنگی تمام‌عیار می‌شدند، حالا در یک نمایشگاه جهانی و با تمسک به معماری در قامت ابزار روبه‌روی هم ایستاده‌اند. پاویون عظیم و پوشیده از سنگ مرمر روسیه، تندیسی بزرگ از یک کارگر و یک دهقان با چکش و داسی در دست، طراحی‌شده توسط وِرا موکـْـهـْـینا، را همچون تاجی بر سر داشت و فضای داخلی‌اش که در یک تفکیک‌بندی فضایی خشک، به وسیله مجموعه‌ای از سالن‌ها از یکدیگر منفک شده بود. جدا از هندسه راست گوشه و عملا کارکردگرای اثر، پیکره‌بندی بخش مرتفع پاویون شبیه معروف‌ترین اثر معماری بوریس لوفان؛ کاخ شوراهاست، نوعی از کانستراکتیویسم شدیدا پاستوریزه با تمایل به حفظ شبحی از پیکره‌های عمیقا انتزاعی ماله ویچ، در ابعادی عظیم و غیرانسانی. پاویون آلمان که توسط معمارِ ارشد هیتلر؛ آلبرت اسپیر ـ طراح پایتخت رایش سوم یا همان ژرمنیا ـ طراحی شده بود، با نزدیک به 500 پا ارتفاع به برجی بلند در خط آسمان آن روزهای پاریس می‌مانست که بر فرازش عقاب عظیم نازی‌ها نصب شده بود، این مونومان شهری نمایشی بود از آلمان نوین و قدرتمند و مایه فخر ملت، زاویه نگاه عقاب طوری تنظیم شده بود که با نگاهی از سر تحقیر به سمت پایین بر تندیس‌های پاویون روسیه احاطه کامل داشته باشند. حجم مبنای این پاویون سنگی عظیم مکعبی است، نورپردازی شب پاویون، با عمق‌دهی پرسپکتیوی، ابعاد غیرانسانی‌اش را تقویت می‌کند، نوع نوردهی تداعی‌کننده نحوه نورپردازی پرچم‌های مرتفع صلیب شکسته آلمان‌ها در رالی‌های نورنبرگ است که آنها را نیز آلبرت اسپیر طراحی می‌کرد. هر دو مثال پیش‌آمده نشان می‌دهد چگونه قدرت می‌تواند فرم را آن‌چنان متاثر سازد که نهایتا یک سنت هنری از درون تهی شود، هم نازی‌ها و هم فاشیست‌ها و هم خوانش‌های توتالیتر از سوسیالیسم، آن‌چنان با ظن به تفسیرپذیری و تکثرگرایی معنایی معماری مدرن می‌نگریستند و آن‌چنان واهمه‌ای از بار سیاسی احتمالی مستتر در ورای فرم‌ها و سینتکس، نحو یا جمله‌شناسی آثار برآمده از معماری مدرن داشتند که از هر نوع ترکیب برآمده از نما، پلان و فرمِ باز که مفاهیم اساسی تولید زبان مدرن در معماری بودند گریختند و با پشت‌پا زدن به عدالت‌محوری ذاتی معماری مدرن، آن‌چنان خود را با محدودیت‌های زبانی آمیختند که نهایتا بر قرار تمسک به کارکردگرایی و عقل‌باوری مهیب، گنجینه فرم‌ها در بلندای تاریخ را میان‌تهی ساختند تا هر محتوایی در قالب آن جای گیرد و با تن‌دادن به مونومنتالیسم درک انسان مقیاس از حجم در معماری مدرن را از گفتمان طراحی‌شان حذف کردند و با آیینْ و مناسک‌زده‌کردن اسطوره‌ای کنش معمارانه، رویکردی به خلق فرم اتخاذ کردند که تنش حاصل از حضور انسان را به حداقل می‌ر‌ساند و امکان تبلور بدن در فضا را تقلیل می‌دهد و از انتظام منعطف فضایی به تقید و کنترل تمام‌عیار فضا می‌رسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.