اضمحلال و نوزایی در خانواده عزیز
دادمهر حبيبي
توسعه راههای ارتباطی و کشف و گسترش شبکههای اجتماعی نگاه و منش انسان معاصر به مقوله ارتباط را دچار تغییری بنیادین کرد. تغییری که بعضی از متفکران آن را آغاز اضمحلال بنیانهای عاطفی بشری که بر ارتباطهای رودررو بنا نهاده شده، میدانند و بسیاری دیگر تنها آن را بخشی از گزاره تحول زمانی میبینند که اتفاق افتادن آن را گریزی نیست. نمایشگاه دوم شفق کلهر که این روزها در گالری کافهعکس در حال برگزاری است، بیانی تصویری از این اتفاق است. پیش از پرداختن به مجموعه آثار این نمایشگاه نکته حائز اهمیت مکانی است که آثار در آن به نمایش درآمدهاند. این خصیصه مکانی را میشود با توجه به معنای متنی آثار در راستای هدف صاحب اثر در تأثیرگذاری بیشتر بر مخاطب در نظر گرفت. ارجاعی فرامتنی و وابسته به مکان که در انتها به آن خواهم پرداخت. خانواده عزیز عنوان دومین مجموعه از آثار شفق کلهر است که به لحاظ اجرائی و نوع بیان شکلی خود بهشدت از مجموعه اول فاصله گرفته است. گذاشتن تصاویر بر یكدیگر و ارائه آن بهعنوان اثری واحد کشف نوینی نیست. بیشک عمر این نوع بیان به اندازه کشف و نقش خود تصویر است. اتفاقی که گاه در پیشطرحهای نقاشان کلاسیک هم
میشود آن را ملاحظه کرد. پس مجموعه حاضر در استفاده از شیوه بیان دارای نوآوری خلاقانهای نیست. خانواده عزیز مجموعه آخرین عکسهایی است از خانهای متروک- در اینجا کارکرد کلمه متروک بیشتر به تهیشده از روند روزمرگی اشاره دارد و نه به معنای رهاشده در طول زمان- و رهاشده است که پس از جدایی پدر و مادر- براساس آنچه در بیانیه نمایشگاه آمده- از آن عکاسی شده و تصاویری از گفتوگوهای متنی- تصویری در شبکه اجتماعی تلگرام و در گروهی با نام «خانواده عزیز» بر آن قرار گرفته. گروهی که تا پیش از این اعضای آن زیر یک سقف کنار یکدیگر روزگار میگذراندند و اکنون هر کدام در گوشهای از جهان و تنها روزگار سپری میکنند. دو لایه تصویر ظاهری که یکی اشاره به گذشته ازدسترفته و دیگری اشاره به حال ایجادشده بر اساس صفر و یک دارد. جهان رؤیاهای گذشته خانوادهای که روزمره خود را از سلام و صبح به خیر آغازین تا شبخوش پایانی رودرروی هم میگذراندهاند، در حال حاضر واژه و شکلکها و در بهترین حالت عکسهایی است که بین افراد خانواده از سراسر جهان ردوبدل میشود. آثاری که به دلیل پرداخت ساختاری سادهانگارانه باعث میشود از سویی به مجموعه آسیب جدی وارد
شود و از دیگر سو از بروز نمایش غلوآمیز بیانگری جلوگیری کرده است؛ هرچند ضعف در اجرا همچنان آزارنده است.
انتخاب اندازه نامناسب (به نظر میرسد آثار باید در ابعاد بزرگتر ارائه شود) با آنچه اکنون در معرض دید مخاطب قرار داده شده و ویرایش صحیح نور و رنگ که گاه به کلیت بعضی از آثار لطمه وارد کرده، از ضعفهای بارز و فراموشنشدنی این مجموعه است. اما تأثیرگذاری نمایشگاه حاضر در بحث اجرائی آثار استفاده از قابهای عمودی است و تیرگی تصویر زیرین که در واقع پایه و اصل بنیادین حضوری و وجودی هنرمند- خانهای که دیگر نیست- و اثر است، اتفاقی که برخلاف پندارهای کلاسیک که ترکیببندی عمودی را پویا میپنداشت، حسی از انقیاد را به مخاطب منتقل میکند و در تقابل این روند فضای ذهنی ساختارشکنانهای را پدید میآورد. واژهها نیز که در ابتدا به نظر میرسد قرار است آثار حاضر را وابسته به ادبیات بیانی نشان دهد، خود گاه در سیاهی و نیستی اثر زیرین پنهان میشود. متنها در این آثار در جهانی معلق بین خواندن و نخواندن قرار میگیرند. شیوه روایی کلهر براساس دو تصویر است که یکی صرفا عکسی از فضای رهاشده خانه و کانون خانواده و دیگری فضایی مجازی برای بیان است که گاه کلمهها وظیفه بیان را در آن برعهده میگیرند و گاه عکسهایی از گذشته و حال هستند که
بیانگری را در تصویر دوم که بر عکسهای اول قرار میگیرد، بر عهده میگیرند. در این نقطه است که اضمحلال رابطههای عاطفی در قالبهای قدیمی شکل میگیرد. شاید یکی دیگر از دستاوردهای هنر «روزبیانگر» انتخاب روشمندی است که در آن قضاوت جایگاهی ندارد؛ روندی که زمینه ارتباطی خود با مخاطب را برای تأویلهای شخصی باز میگذارد. خانواده عزیز روایت اضمحلال و نوزایی روابط عاطفی است؛ بدون قضاوت و ادعایی که باعث فاصلهگرفتن مخاطب از اثر شود. نمایشگاه حاضر نه با ادعای مجموعه عکس بلکه برشهایی تصویری و دریچهای به یک اتفاق است.
توسعه راههای ارتباطی و کشف و گسترش شبکههای اجتماعی نگاه و منش انسان معاصر به مقوله ارتباط را دچار تغییری بنیادین کرد. تغییری که بعضی از متفکران آن را آغاز اضمحلال بنیانهای عاطفی بشری که بر ارتباطهای رودررو بنا نهاده شده، میدانند و بسیاری دیگر تنها آن را بخشی از گزاره تحول زمانی میبینند که اتفاق افتادن آن را گریزی نیست. نمایشگاه دوم شفق کلهر که این روزها در گالری کافهعکس در حال برگزاری است، بیانی تصویری از این اتفاق است. پیش از پرداختن به مجموعه آثار این نمایشگاه نکته حائز اهمیت مکانی است که آثار در آن به نمایش درآمدهاند. این خصیصه مکانی را میشود با توجه به معنای متنی آثار در راستای هدف صاحب اثر در تأثیرگذاری بیشتر بر مخاطب در نظر گرفت. ارجاعی فرامتنی و وابسته به مکان که در انتها به آن خواهم پرداخت. خانواده عزیز عنوان دومین مجموعه از آثار شفق کلهر است که به لحاظ اجرائی و نوع بیان شکلی خود بهشدت از مجموعه اول فاصله گرفته است. گذاشتن تصاویر بر یكدیگر و ارائه آن بهعنوان اثری واحد کشف نوینی نیست. بیشک عمر این نوع بیان به اندازه کشف و نقش خود تصویر است. اتفاقی که گاه در پیشطرحهای نقاشان کلاسیک هم
میشود آن را ملاحظه کرد. پس مجموعه حاضر در استفاده از شیوه بیان دارای نوآوری خلاقانهای نیست. خانواده عزیز مجموعه آخرین عکسهایی است از خانهای متروک- در اینجا کارکرد کلمه متروک بیشتر به تهیشده از روند روزمرگی اشاره دارد و نه به معنای رهاشده در طول زمان- و رهاشده است که پس از جدایی پدر و مادر- براساس آنچه در بیانیه نمایشگاه آمده- از آن عکاسی شده و تصاویری از گفتوگوهای متنی- تصویری در شبکه اجتماعی تلگرام و در گروهی با نام «خانواده عزیز» بر آن قرار گرفته. گروهی که تا پیش از این اعضای آن زیر یک سقف کنار یکدیگر روزگار میگذراندند و اکنون هر کدام در گوشهای از جهان و تنها روزگار سپری میکنند. دو لایه تصویر ظاهری که یکی اشاره به گذشته ازدسترفته و دیگری اشاره به حال ایجادشده بر اساس صفر و یک دارد. جهان رؤیاهای گذشته خانوادهای که روزمره خود را از سلام و صبح به خیر آغازین تا شبخوش پایانی رودرروی هم میگذراندهاند، در حال حاضر واژه و شکلکها و در بهترین حالت عکسهایی است که بین افراد خانواده از سراسر جهان ردوبدل میشود. آثاری که به دلیل پرداخت ساختاری سادهانگارانه باعث میشود از سویی به مجموعه آسیب جدی وارد
شود و از دیگر سو از بروز نمایش غلوآمیز بیانگری جلوگیری کرده است؛ هرچند ضعف در اجرا همچنان آزارنده است.
انتخاب اندازه نامناسب (به نظر میرسد آثار باید در ابعاد بزرگتر ارائه شود) با آنچه اکنون در معرض دید مخاطب قرار داده شده و ویرایش صحیح نور و رنگ که گاه به کلیت بعضی از آثار لطمه وارد کرده، از ضعفهای بارز و فراموشنشدنی این مجموعه است. اما تأثیرگذاری نمایشگاه حاضر در بحث اجرائی آثار استفاده از قابهای عمودی است و تیرگی تصویر زیرین که در واقع پایه و اصل بنیادین حضوری و وجودی هنرمند- خانهای که دیگر نیست- و اثر است، اتفاقی که برخلاف پندارهای کلاسیک که ترکیببندی عمودی را پویا میپنداشت، حسی از انقیاد را به مخاطب منتقل میکند و در تقابل این روند فضای ذهنی ساختارشکنانهای را پدید میآورد. واژهها نیز که در ابتدا به نظر میرسد قرار است آثار حاضر را وابسته به ادبیات بیانی نشان دهد، خود گاه در سیاهی و نیستی اثر زیرین پنهان میشود. متنها در این آثار در جهانی معلق بین خواندن و نخواندن قرار میگیرند. شیوه روایی کلهر براساس دو تصویر است که یکی صرفا عکسی از فضای رهاشده خانه و کانون خانواده و دیگری فضایی مجازی برای بیان است که گاه کلمهها وظیفه بیان را در آن برعهده میگیرند و گاه عکسهایی از گذشته و حال هستند که
بیانگری را در تصویر دوم که بر عکسهای اول قرار میگیرد، بر عهده میگیرند. در این نقطه است که اضمحلال رابطههای عاطفی در قالبهای قدیمی شکل میگیرد. شاید یکی دیگر از دستاوردهای هنر «روزبیانگر» انتخاب روشمندی است که در آن قضاوت جایگاهی ندارد؛ روندی که زمینه ارتباطی خود با مخاطب را برای تأویلهای شخصی باز میگذارد. خانواده عزیز روایت اضمحلال و نوزایی روابط عاطفی است؛ بدون قضاوت و ادعایی که باعث فاصلهگرفتن مخاطب از اثر شود. نمایشگاه حاضر نه با ادعای مجموعه عکس بلکه برشهایی تصویری و دریچهای به یک اتفاق است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.