بررسي 2 ديدگاه درباره همهپرسي کردستان عراق
ايران و آينده اقليم
لیلا ابراهیمیان: بازی بزرگ آغاز شده است؛ اقلیم کردستان عراق لحظات حساسی را پشت سر ميگذارد و به میدان رقابت حریفان بدل شده است. سالهاست کردستان در منطقه خاورمیانه، در چهار سوی ایران، عراق، سوریه و ترکیه بازی بزرگ را به نظاره نشسته و اینبار میخواهد مهره دیگری را به حرکت درآورد؛ میخواهد با کشاندن مردم اقلیم کردستان عراق پای صندوقهای رأی، برگی تازه رو کند در میان مخالفت ایران، ترکیه و عراق.
همهپرسی برای استقلال، کردستان عراق را به سوژه اول رسانهها بدل کرده و این اراده آنها مرز میان ترغیب برای سکوت و تعویق، تشویق برای گفتوگو و تهدید را طی کرده است. کردستان، محصور در میان کوه و خشکی، دو تصویر در مقابل دارد: از سویی اصرار مسعود بارزانی، رهبر اقلیم کردستان عراق، برای برگزاری همهپرسی و از سویی، مخاطراتي که در مقابل دارد. اگر بارزانی این همهپرسی را مانند آرمانی برای کردستان میبیند، تحلیلگران با تکیه بر واقعیتهای سیاسی، میخواهند این اتفاق را تحلیل کنند در ترازویی به نام منفعت ملی؛ ایران در کجای این اتفاق سیاسی باید بایستد؟
احمد نقیبزاده، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، گفته است: «هرکس با استقلال کردها مخالفت میکند، بکند؛ ولی ایران نباید پشت کردها را خالی کند؛ چراکه کُردها و دیگر ایرانیان دارای پیوندهای عمیق و ناگسستنی تاریخی و فرهنگی هستند. از سه خانوادهای که امپراتوری ایران را تشکیل میدادند؛ یعنی مادها، پارسها و پارتها، گام اول را مادها یا کردها برداشتند...». او چند دلیل برای استقلالخواهی کردستان برمیشمارد: «اول اینکه کردها میخواهند حق خود را بگیرند تا دیوانه تبهکاری، کودکانشان را بار دیگر در حلبچه، انفال و شنگال به خاکوخون نکشد؛ از که چشم یاری دارد؟ اگر ترکیه و سوریه از سرافرازی کردها میترسند، بگذار بترسند؛ اما من شاخه همخون خودم را رها نخواهم کرد. عراق هیچوقت یک دولت ملی نبوده است. مرزهایش استعماری است و ترکیب جمعیتش تصنعی است. نهتنها کردها هیچ ربطی به عربها ندارند، بلکه عربهای سنی هم با شیعیان بیگانهاند. تمام کشورهایی که به این صورت بعد از جنگ جهانی اول از وصلهپینههای متضاد تشکیل شدند، مانند یوگسلاوی و چکسلواکی، فروپاشیدند و هر قومی سهم خود را گرفت. بنابراین سرنوشت محتوم عراق هم همین است. دوم اینکه یک
ملت پراکنده و سرگردان در صورتی آرام میگیرد که در گوشهای از دنیا یک وطن مخصوص به خود داشته باشد... .
تاریخ صد سال اخیر هم نشان داده است که هرگاه دولتی متمرکز در بغداد شکل گرفته، به ایران چنگودندان نشان داده است و باید تأكيد کنم آنچه امروز در بغداد جریان دارد، نباید ملاک تصمیمگیری باشد؛ بلکه قاعده ژئواستراتژیک تعیینکننده است و نه التهابات و تحولات گذرا. به باور من، دولت کردستان به مرکزیت اربیل هیچگاه علیه ایران شمشیر نخواهد کشید و دوستیاش با دشمنان ما ازجمله اسرائیل را به ضرر ایران توسعه نخواهد داد».
پاسخ کیهان چیست؟
اما گفتههای نقیبزاده مخالفان مصممي دارد. روزنامه «کیهان» در شمارهای که اول مهر منتشر شد، نوشت: «عضو مرکزیت کارگزاران از تجزیهطلبی در کردستان عراق که با تحریک رژیم صهیونیستی و به جبران شکست فتنه داعش صورت میگیرد، حمایت کرد.
درباره این توجیهگری عضو مرکزیت کارگزاران به نیابت از صهیونیستها باید گفت: اولا جنایت علیه کردها را رژیم صدامی مرتکب شد که تحت حمایت رژیمهای عربی و آمریکا بود و اکنون همانها در جهت تداوم ناامنی در منطقه پس از شکست فتنه داعش، از فتنه جدید در کردستان عراق حمایت میکنند. بخشی از اهداف این فتنه، هدف قراردادن امنیت و ثبات ایران است. جنایت حلبچه و نظایر آن را صدام به کمک منافقین و با سلاحهای اهدایی غرب انجام داد.
ثانیا از آقای نقیبزاده به عنوان یک عنصر غربگرا باید پرسید چرا بر اساس مبانی استدلال خود، خواستار تجزیهطلبی در فرانسه و آلمان و انگلیس و آمریکا نیست؟ و چرا سران حزب کارگزاران (از کرباسچی که از مذاکره با داعش گفت و از مقابله یا وحشیگریهای آنها انتقاد کرد تا امثال نقیبزاده)، هرگاه میخواهند غش کنند، به زمین آمریکا و غرب و نقشههای آنها غش میکنند. ثالثا این عضو کارگزاران، دمخروس را لو میدهد آنجا که از حق یهودیان (صهیونیستها) برای داشتن کشور مستقل دفاع میکند و ماله بر اشغالگری مسلم صهیونیستها در فسلطین میکشد...».
بیانیه نمایندگان کُرد مجلس؛ محکوم میکنیم
در همین رابطه نمایندگان کُرد مجلس شورای اسلامی هم بیانیهای درباره همهپرسی در اقلیم کردستان عراق صادر کردند؛ بیانیهای که در آن، اقدام اقلیم کردستان عراق در رابطه با همهپرسی محکوم شده است.
در بخشی از متن آن آمده: «در کشور عراق اخیرا جریانی با حمایت اسرائیل در پی برگزاری رفراندوم قومی جهت اعلام استقلال بخشی از عراق است که مجلس نمایندگان عراق این موضوع را مردود اعلام کرده و جهت جلوگیری از این اقدام، موضوع به مقامات قضائي ارجاع شده است و مجلس به عنوان بالاترین رکن تصمیمگیری در این کشور، رفراندوم را محکوم کرده است؛ اما اسرائیل دنبال استفاده ابزاری از احساسات بیفرجام مردم منطقه کردنشین عراق است و در پی آن است تا از این طریق، جای پایى برای خود در این منطقه مهیا کند و اهداف شوم خود را که همان تفرقهافکنی، کوچکسازی کشورها و برهمزدن ثبات و امنیت منطقه است، دنبال کند. این اتفاق هم منافع مردم مظلوم کُرد در عراق را تهدید میکند و هم ثبات کشورهای منطقه را نشانه گرفته است؛ لذا موضع ما نمایندگان کُرد مجلس شورای اسلامی دقیقا همان موضع حکیمانه نظام مقدس جمهوری اسلامی است که بارها از طریق مسئولان ذیربط اعلام شده است... رفراندوم قومی و مذهبی و منطقهای در تضاد با قواعد بینالمللی، منافع مردم عراق خصوصا مردم کردزبان آن و ثبات و امنیت منطقه است و این اقدام، اقدامی محکوم، غیراصولی، غیرقانونی و غیرمنطقی است و
از نهادهای بینالمللی مربوطه و متولیان امر در عراق و نیز کشورهای منطقه انتظار داریم اجازه ندهند سادگی و ناپختگی سیاسی یا رؤیای قدرت خانوادگی در کردستان عراق، منافع اسرائیل را تأمین و موجبات بیثباتی و ناامنی را در منطقه فراهم کند».
فقط نصيحت پدرانه
داوود هرمیداسباوند . تحلیلگر ارشد بینالملل
قبل از انقلاب هم استقلال کردها مخالفانی جدی داشت؛ ترکیه از کردها استفاده ابزاری میکرد و شاه هم با استقلال کردها مخالف بود. ولی ایران باید سیاست متفاوتي از ترکیه نسبت به کردها در پیش بگیرد.
سیاست ایران در قبال کردها باید نصیحت پدرانه توأم با شفقت باشد؛ اقدامی فراتر از آن به نفع ایران نیست. استقلال کردها در درازمدت به نفع ایران است. کردستان عراق جزئی از ایران بوده است؛ بخشی از این سرزمینها - از جمله دیاربکر و سلیمانیه - در زمان شاه اسماعیل صفوی در جنگ چالدران از ایران جدا شد؛ اما این قرابت فرهنگ تا امروز ادامه دارد. کردها با ایران هموطن هستند و یک سرزمین دارند ولی عراق و ترکیه به کردها چنین نگاهی ندارند. اما دولت ترکیه تا مدتها به کردها «ترکهاي کوهستانی» میگفت. البته الان هم کردستان در خودمختاری مطلق به سر میبرد. ما باید ملجأ کردستان باشیم. البته کردستان تصمیم خود را گرفته است و ما نمیتوانیم جلوی این تصمیم را بگیریم. خرد سیاسی ایجاب میکند که ما اگر از تصمیم آنها حمایت نمیکنیم، مخالفت جدی و تهدید هم نداشته باشیم.
مسئله ایران با ترکیه و عراق جداست؛ عملا کردها در آنجا به طور مطلق خودمختار هستند، پرچم، بودجه و پارلمان جداگانهای دارند. البته تحریم کردستان عراق کوتاهمدت است، مگر پاکستان را تحریم نکردند یا خیلی از کشورهای دیگر. کردستان عراق، ایرانِ دوم است و کردستان ایران و عراق شبیه برلین غربی و شرقی نخواهد بود. سالهاست که ایران در همسایگی خود کردستان عراق دوفاکتو را دارد ولی هرگز چنین مشکلی هم پیش نیامده است. از طرفی، مهمترین تهدید ایران از سمت غرب بوده است و برای همین، کردستان همرأی با ایران در درازمدت به نفع ایران خواهد بود. ایران باید از مردم کردستان عراق حمایت کند.
لیلا ابراهیمیان: بازی بزرگ آغاز شده است؛ اقلیم کردستان عراق لحظات حساسی را پشت سر ميگذارد و به میدان رقابت حریفان بدل شده است. سالهاست کردستان در منطقه خاورمیانه، در چهار سوی ایران، عراق، سوریه و ترکیه بازی بزرگ را به نظاره نشسته و اینبار میخواهد مهره دیگری را به حرکت درآورد؛ میخواهد با کشاندن مردم اقلیم کردستان عراق پای صندوقهای رأی، برگی تازه رو کند در میان مخالفت ایران، ترکیه و عراق.
همهپرسی برای استقلال، کردستان عراق را به سوژه اول رسانهها بدل کرده و این اراده آنها مرز میان ترغیب برای سکوت و تعویق، تشویق برای گفتوگو و تهدید را طی کرده است. کردستان، محصور در میان کوه و خشکی، دو تصویر در مقابل دارد: از سویی اصرار مسعود بارزانی، رهبر اقلیم کردستان عراق، برای برگزاری همهپرسی و از سویی، مخاطراتي که در مقابل دارد. اگر بارزانی این همهپرسی را مانند آرمانی برای کردستان میبیند، تحلیلگران با تکیه بر واقعیتهای سیاسی، میخواهند این اتفاق را تحلیل کنند در ترازویی به نام منفعت ملی؛ ایران در کجای این اتفاق سیاسی باید بایستد؟
احمد نقیبزاده، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، گفته است: «هرکس با استقلال کردها مخالفت میکند، بکند؛ ولی ایران نباید پشت کردها را خالی کند؛ چراکه کُردها و دیگر ایرانیان دارای پیوندهای عمیق و ناگسستنی تاریخی و فرهنگی هستند. از سه خانوادهای که امپراتوری ایران را تشکیل میدادند؛ یعنی مادها، پارسها و پارتها، گام اول را مادها یا کردها برداشتند...». او چند دلیل برای استقلالخواهی کردستان برمیشمارد: «اول اینکه کردها میخواهند حق خود را بگیرند تا دیوانه تبهکاری، کودکانشان را بار دیگر در حلبچه، انفال و شنگال به خاکوخون نکشد؛ از که چشم یاری دارد؟ اگر ترکیه و سوریه از سرافرازی کردها میترسند، بگذار بترسند؛ اما من شاخه همخون خودم را رها نخواهم کرد. عراق هیچوقت یک دولت ملی نبوده است. مرزهایش استعماری است و ترکیب جمعیتش تصنعی است. نهتنها کردها هیچ ربطی به عربها ندارند، بلکه عربهای سنی هم با شیعیان بیگانهاند. تمام کشورهایی که به این صورت بعد از جنگ جهانی اول از وصلهپینههای متضاد تشکیل شدند، مانند یوگسلاوی و چکسلواکی، فروپاشیدند و هر قومی سهم خود را گرفت. بنابراین سرنوشت محتوم عراق هم همین است. دوم اینکه یک
ملت پراکنده و سرگردان در صورتی آرام میگیرد که در گوشهای از دنیا یک وطن مخصوص به خود داشته باشد... .
تاریخ صد سال اخیر هم نشان داده است که هرگاه دولتی متمرکز در بغداد شکل گرفته، به ایران چنگودندان نشان داده است و باید تأكيد کنم آنچه امروز در بغداد جریان دارد، نباید ملاک تصمیمگیری باشد؛ بلکه قاعده ژئواستراتژیک تعیینکننده است و نه التهابات و تحولات گذرا. به باور من، دولت کردستان به مرکزیت اربیل هیچگاه علیه ایران شمشیر نخواهد کشید و دوستیاش با دشمنان ما ازجمله اسرائیل را به ضرر ایران توسعه نخواهد داد».
پاسخ کیهان چیست؟
اما گفتههای نقیبزاده مخالفان مصممي دارد. روزنامه «کیهان» در شمارهای که اول مهر منتشر شد، نوشت: «عضو مرکزیت کارگزاران از تجزیهطلبی در کردستان عراق که با تحریک رژیم صهیونیستی و به جبران شکست فتنه داعش صورت میگیرد، حمایت کرد.
درباره این توجیهگری عضو مرکزیت کارگزاران به نیابت از صهیونیستها باید گفت: اولا جنایت علیه کردها را رژیم صدامی مرتکب شد که تحت حمایت رژیمهای عربی و آمریکا بود و اکنون همانها در جهت تداوم ناامنی در منطقه پس از شکست فتنه داعش، از فتنه جدید در کردستان عراق حمایت میکنند. بخشی از اهداف این فتنه، هدف قراردادن امنیت و ثبات ایران است. جنایت حلبچه و نظایر آن را صدام به کمک منافقین و با سلاحهای اهدایی غرب انجام داد.
ثانیا از آقای نقیبزاده به عنوان یک عنصر غربگرا باید پرسید چرا بر اساس مبانی استدلال خود، خواستار تجزیهطلبی در فرانسه و آلمان و انگلیس و آمریکا نیست؟ و چرا سران حزب کارگزاران (از کرباسچی که از مذاکره با داعش گفت و از مقابله یا وحشیگریهای آنها انتقاد کرد تا امثال نقیبزاده)، هرگاه میخواهند غش کنند، به زمین آمریکا و غرب و نقشههای آنها غش میکنند. ثالثا این عضو کارگزاران، دمخروس را لو میدهد آنجا که از حق یهودیان (صهیونیستها) برای داشتن کشور مستقل دفاع میکند و ماله بر اشغالگری مسلم صهیونیستها در فسلطین میکشد...».
بیانیه نمایندگان کُرد مجلس؛ محکوم میکنیم
در همین رابطه نمایندگان کُرد مجلس شورای اسلامی هم بیانیهای درباره همهپرسی در اقلیم کردستان عراق صادر کردند؛ بیانیهای که در آن، اقدام اقلیم کردستان عراق در رابطه با همهپرسی محکوم شده است.
در بخشی از متن آن آمده: «در کشور عراق اخیرا جریانی با حمایت اسرائیل در پی برگزاری رفراندوم قومی جهت اعلام استقلال بخشی از عراق است که مجلس نمایندگان عراق این موضوع را مردود اعلام کرده و جهت جلوگیری از این اقدام، موضوع به مقامات قضائي ارجاع شده است و مجلس به عنوان بالاترین رکن تصمیمگیری در این کشور، رفراندوم را محکوم کرده است؛ اما اسرائیل دنبال استفاده ابزاری از احساسات بیفرجام مردم منطقه کردنشین عراق است و در پی آن است تا از این طریق، جای پایى برای خود در این منطقه مهیا کند و اهداف شوم خود را که همان تفرقهافکنی، کوچکسازی کشورها و برهمزدن ثبات و امنیت منطقه است، دنبال کند. این اتفاق هم منافع مردم مظلوم کُرد در عراق را تهدید میکند و هم ثبات کشورهای منطقه را نشانه گرفته است؛ لذا موضع ما نمایندگان کُرد مجلس شورای اسلامی دقیقا همان موضع حکیمانه نظام مقدس جمهوری اسلامی است که بارها از طریق مسئولان ذیربط اعلام شده است... رفراندوم قومی و مذهبی و منطقهای در تضاد با قواعد بینالمللی، منافع مردم عراق خصوصا مردم کردزبان آن و ثبات و امنیت منطقه است و این اقدام، اقدامی محکوم، غیراصولی، غیرقانونی و غیرمنطقی است و
از نهادهای بینالمللی مربوطه و متولیان امر در عراق و نیز کشورهای منطقه انتظار داریم اجازه ندهند سادگی و ناپختگی سیاسی یا رؤیای قدرت خانوادگی در کردستان عراق، منافع اسرائیل را تأمین و موجبات بیثباتی و ناامنی را در منطقه فراهم کند».
فقط نصيحت پدرانه
داوود هرمیداسباوند . تحلیلگر ارشد بینالملل
قبل از انقلاب هم استقلال کردها مخالفانی جدی داشت؛ ترکیه از کردها استفاده ابزاری میکرد و شاه هم با استقلال کردها مخالف بود. ولی ایران باید سیاست متفاوتي از ترکیه نسبت به کردها در پیش بگیرد.
سیاست ایران در قبال کردها باید نصیحت پدرانه توأم با شفقت باشد؛ اقدامی فراتر از آن به نفع ایران نیست. استقلال کردها در درازمدت به نفع ایران است. کردستان عراق جزئی از ایران بوده است؛ بخشی از این سرزمینها - از جمله دیاربکر و سلیمانیه - در زمان شاه اسماعیل صفوی در جنگ چالدران از ایران جدا شد؛ اما این قرابت فرهنگ تا امروز ادامه دارد. کردها با ایران هموطن هستند و یک سرزمین دارند ولی عراق و ترکیه به کردها چنین نگاهی ندارند. اما دولت ترکیه تا مدتها به کردها «ترکهاي کوهستانی» میگفت. البته الان هم کردستان در خودمختاری مطلق به سر میبرد. ما باید ملجأ کردستان باشیم. البته کردستان تصمیم خود را گرفته است و ما نمیتوانیم جلوی این تصمیم را بگیریم. خرد سیاسی ایجاب میکند که ما اگر از تصمیم آنها حمایت نمیکنیم، مخالفت جدی و تهدید هم نداشته باشیم.
مسئله ایران با ترکیه و عراق جداست؛ عملا کردها در آنجا به طور مطلق خودمختار هستند، پرچم، بودجه و پارلمان جداگانهای دارند. البته تحریم کردستان عراق کوتاهمدت است، مگر پاکستان را تحریم نکردند یا خیلی از کشورهای دیگر. کردستان عراق، ایرانِ دوم است و کردستان ایران و عراق شبیه برلین غربی و شرقی نخواهد بود. سالهاست که ایران در همسایگی خود کردستان عراق دوفاکتو را دارد ولی هرگز چنین مشکلی هم پیش نیامده است. از طرفی، مهمترین تهدید ایران از سمت غرب بوده است و برای همین، کردستان همرأی با ایران در درازمدت به نفع ایران خواهد بود. ایران باید از مردم کردستان عراق حمایت کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.