|

در پناه «چخوف»

علی ورامینی

اولین تصویری که در ذهن من و احتمال زیاد برای دیگر هم‌نسلانم از پارسا پیروزفر نقش بر بسته است، نقش پسر معصوم و جذاب سریال «در پناه تو» است. حدود ربع قرن از آن زمان می‌گذرد و امروز می‌توان آثار پختگی و زحمت 25 سال کار هنری را در پیروزفر دید. پارسا پیروزفر برخلاف هم‌دوره‌ای‌هایش و در زمانه‌ای که سینمای ایران به سمت سوپراستارهای خوش‌چهره می‌رفت، تن به جریان‌های غالب و بازاری نداد. نه چهره‌اش را ابزار درآمد کرد و نه هیچ‌وقت به سمت سلبریتی بازی سوق پیدا کرد؛ مسیری که خیلی راحت‌تر از بسیاری دیگر از سوپراستارهای دیروز و امروز می‌توانست طی کند. فیلم‌های آبکی و گیشه‌پرکن بازی کند (بسازد حتی)، آلبوم پر کند و چپ و راست مصاحبه تا عکس و تیتر یک نشریات و مجلات و... شود. اما گویی هنر برای او شأنی والاتر از این روزمرگی‌های سلبریتی‌طور داشت. کارهایش را گزینشی انتخاب کرد، به تدریس و (حتما تحقیق) مشغول شد و خودش را هرگز زینت‌بخش بیلبوردهای دلالان هنر نکرد. همه این راهی که پیروزفر در این سال‌ها پشت‌سر گذاشته از او شخصیتی ساخته که با نگاه به آن هنوز شمع نیمه‌جان امید نسبت به کار هنری در این کشور را زنده نگه می‌دارد؛ از آن دست شخصیت‌هایی که دیگر باید با چراغ در روز روشن به دنبال آنها گشت. پیروزفر این روزها آخرین اجراهای ماتریوشکا را به روی صحنه می‌برد تا طی این چند سال 200 اجرا از این نمایش در سه کشور آمریکا، کانادا و ایران اجرا کرده باشد. ماتریوشکا که هشت داستان کوتاه از آنتوان چخوف است، نمایشی تجربی است که حجم بالای استقبال از آن نشان می‌دهد تجربه موفقی بوده است. هشت داستان کوتاهی که پیروزفر از چخوف برای این نمایش استفاده کرده در عین مستقل‌بودن بی‌ربط به یکدیگر هم نیستند. داستان‌های چخوف درعین‌حال که عمیق‌ترین مسائل انسانی را که از پیچیده‌ترین لایه وجودی یا اجتماعی ناشی می‌شود، به‌سادگی و حتی با حالتی طنزآمیز بیان می‌کند. مثلا داستان مرگ کارمند دولت که روایت کارمندی به‌شدت محافظه‌کار است را در دوروبر خود و حتی در خود با شدت کمتر و بیشتر دیده‌ایم. ترس از اینکه کسی از ما ناراحت باشد (به‌خصوص آن فرد را مهم تلقی کنیم) را همه ما تجربه کرده‌ایم یا کسانی که این وسواس را داشته باشند، بسیار دیده‌ایم. چخوف این وسواس روانی را در یک بستر طبیعی که قطعا برای سوژه خارج از آن وضعیت طنزگونه می‌شود به تصویر کشیده است. عمده داستان‌هایی که پیروزفر انتخاب کرده است دقیقا همین وضعیت را دارد؛ برشی از زندگی اجتماعی فرد یا افرادی که در اکثر آنها اگرچه برای خود سوژه دردآور است، اما برای ناظر بیرونی کمیک و خنده‌دار است. اما خنده‌هایی که پس آن احتمالا تفکر و تأملی را درباب چرایی پدیدآمدن این رنج‌ها دربر خواهد داشت و جای بسی خوشحالی است که پارسا پیروزفر یک‌نفره نزدیک به 30 ‌هزار نفر را پای نمایشی از داستان‌های چخوفی می‌آورد که ته آن مخاطب دست خالی و تهی از تفکر از سالن خارج نشده باشد. اما یک سؤال باقی می‌ماند و آن اینکه چه ضرورتی داشت پیروزفر همه نقش‌ها را خود به‌تنهایی بازی کند؟ اینکه کسی نزدیک به 20 نقش را در یک‌ساعت‌ونیم بازی کند و قابل قبول هم بازی کند، هم زحمت فراوانی داشته و هم اینکه تجربه‌ای گران‌بهاست، اما اینکه چه ضرورتی داشته که تنهایی همه را بازی کند هنوز به‌عنوان سؤالی مهم برای من مخاطب باقی می‌ماند.

اولین تصویری که در ذهن من و احتمال زیاد برای دیگر هم‌نسلانم از پارسا پیروزفر نقش بر بسته است، نقش پسر معصوم و جذاب سریال «در پناه تو» است. حدود ربع قرن از آن زمان می‌گذرد و امروز می‌توان آثار پختگی و زحمت 25 سال کار هنری را در پیروزفر دید. پارسا پیروزفر برخلاف هم‌دوره‌ای‌هایش و در زمانه‌ای که سینمای ایران به سمت سوپراستارهای خوش‌چهره می‌رفت، تن به جریان‌های غالب و بازاری نداد. نه چهره‌اش را ابزار درآمد کرد و نه هیچ‌وقت به سمت سلبریتی بازی سوق پیدا کرد؛ مسیری که خیلی راحت‌تر از بسیاری دیگر از سوپراستارهای دیروز و امروز می‌توانست طی کند. فیلم‌های آبکی و گیشه‌پرکن بازی کند (بسازد حتی)، آلبوم پر کند و چپ و راست مصاحبه تا عکس و تیتر یک نشریات و مجلات و... شود. اما گویی هنر برای او شأنی والاتر از این روزمرگی‌های سلبریتی‌طور داشت. کارهایش را گزینشی انتخاب کرد، به تدریس و (حتما تحقیق) مشغول شد و خودش را هرگز زینت‌بخش بیلبوردهای دلالان هنر نکرد. همه این راهی که پیروزفر در این سال‌ها پشت‌سر گذاشته از او شخصیتی ساخته که با نگاه به آن هنوز شمع نیمه‌جان امید نسبت به کار هنری در این کشور را زنده نگه می‌دارد؛ از آن دست شخصیت‌هایی که دیگر باید با چراغ در روز روشن به دنبال آنها گشت. پیروزفر این روزها آخرین اجراهای ماتریوشکا را به روی صحنه می‌برد تا طی این چند سال 200 اجرا از این نمایش در سه کشور آمریکا، کانادا و ایران اجرا کرده باشد. ماتریوشکا که هشت داستان کوتاه از آنتوان چخوف است، نمایشی تجربی است که حجم بالای استقبال از آن نشان می‌دهد تجربه موفقی بوده است. هشت داستان کوتاهی که پیروزفر از چخوف برای این نمایش استفاده کرده در عین مستقل‌بودن بی‌ربط به یکدیگر هم نیستند. داستان‌های چخوف درعین‌حال که عمیق‌ترین مسائل انسانی را که از پیچیده‌ترین لایه وجودی یا اجتماعی ناشی می‌شود، به‌سادگی و حتی با حالتی طنزآمیز بیان می‌کند. مثلا داستان مرگ کارمند دولت که روایت کارمندی به‌شدت محافظه‌کار است را در دوروبر خود و حتی در خود با شدت کمتر و بیشتر دیده‌ایم. ترس از اینکه کسی از ما ناراحت باشد (به‌خصوص آن فرد را مهم تلقی کنیم) را همه ما تجربه کرده‌ایم یا کسانی که این وسواس را داشته باشند، بسیار دیده‌ایم. چخوف این وسواس روانی را در یک بستر طبیعی که قطعا برای سوژه خارج از آن وضعیت طنزگونه می‌شود به تصویر کشیده است. عمده داستان‌هایی که پیروزفر انتخاب کرده است دقیقا همین وضعیت را دارد؛ برشی از زندگی اجتماعی فرد یا افرادی که در اکثر آنها اگرچه برای خود سوژه دردآور است، اما برای ناظر بیرونی کمیک و خنده‌دار است. اما خنده‌هایی که پس آن احتمالا تفکر و تأملی را درباب چرایی پدیدآمدن این رنج‌ها دربر خواهد داشت و جای بسی خوشحالی است که پارسا پیروزفر یک‌نفره نزدیک به 30 ‌هزار نفر را پای نمایشی از داستان‌های چخوفی می‌آورد که ته آن مخاطب دست خالی و تهی از تفکر از سالن خارج نشده باشد. اما یک سؤال باقی می‌ماند و آن اینکه چه ضرورتی داشت پیروزفر همه نقش‌ها را خود به‌تنهایی بازی کند؟ اینکه کسی نزدیک به 20 نقش را در یک‌ساعت‌ونیم بازی کند و قابل قبول هم بازی کند، هم زحمت فراوانی داشته و هم اینکه تجربه‌ای گران‌بهاست، اما اینکه چه ضرورتی داشته که تنهایی همه را بازی کند هنوز به‌عنوان سؤالی مهم برای من مخاطب باقی می‌ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.